Μια νέα, αόρατη αλλά εξαιρετικά καταστροφική μορφή υβριδικής απειλής δοκιμάζει τα όρια της επισιτιστικής ασφάλειας σε ολόκληρη την Ευρώπη, με το κύμα ψηφιακών δολιοφθορών να έχει ήδη καταφέρει πολλαπλά και διαδοχικά χτυπήματα και στην Ελλάδα. Χάκερ αποκτούν απομακρυσμένη πρόσβαση σε κεντρικά συστήματα βιομηχανικής ψύξης (Building Management Systems – BMS) και σε ψηφιακούς ελεγκτές θερμοκρασίας, αλλοιώνοντας τις παραμέτρους λειτουργίας και εκτοξεύοντας τους θερμοστάτες ακόμη και στους 50 βαθμούς Κελσίου μέσα στη νύχτα. Η άμεση συνέπεια είναι η αθόρυβη καταστροφή τόνων ευπαθών προϊόντων κρέατα, γαλακτοκομικά, κατεψυγμένα αλιεύματα και έτοιμα γεύματα, αναγκάζοντας τις αλυσίδες σε μαζικές αποσύρσεις για να αποτραπούν σοβαροί κίνδυνοι δημόσιας υγείας και τροφικές δηλητηριάσεις.
Το φαινόμενο, που ξεκίνησε με στοχευμένες επιθέσεις στη Γαλλία και εξαπλώθηκε ραγδαία σε καταστήματα διεθνών κολοσσών όπως η Carrefour, η Intermarché και η Ikea στο Βέλγιο, οι Coop και ICA στη Σουηδία, η Delhaize στο Λουξεμβούργο, η Kesko στη Φινλανδία, η SuperValu στην Ιρλανδία και εμπορικά δίκτυα στην Εσθονία, έχει πλέον λάβει ανησυχητικές διαστάσεις και στην εγχώρια αγορά. Στην Ελλάδα δεν καταγράφηκε ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μια σειρά από συντονισμένες παρεμβάσεις σε μεγάλα σημεία λιανικής και κομβικά κέντρα διανομής logistics σε Αττική, Θεσσαλονίκη και περιφερειακούς κόμβους. Οι δράστες εκμεταλλεύτηκαν κοινές ψηφιακές πλατφόρμες απομακρυσμένης συντήρησης που χρησιμοποιούν εξωτερικοί εργολάβοι ψύξης, αποκτώντας πρόσβαση ταυτόχρονα σε δεκάδες θαλάμους συντήρησης και κατάψυξης.
Το στοιχείο που προβληματίζει ιδιαίτερα τις εθνικές αρχές κυβερνοασφάλειας και τα ευρωπαϊκά κλιμάκια διερεύνησης τα οποία συνδέουν τις υποθέσεις και με τις ανεξήγητες βλάβες σε στρατιωτικά καταστήματα προμηθειών σε τουλάχιστον έξι βάσεις των ΗΠΑ είναι η πλήρης απουσία αιτημάτων για λύτρα (ransomware). Δεν υπάρχει οικονομική διαπραγμάτευση, κρυπτογράφηση αρχείων γραφείου ή απαίτηση πληρωμής σε κρυπτονομίσματα. Αντιθέτως, η μεθοδολογία παραπέμπει ευθέως σε καθαρό σαμποτάζ υποδομών, επίδειξη τεχνικής ισχύος ή «δοκιμαστικές ασκήσεις» (stress tests) αποσταθεροποίησης της καθημερινότητας από ομάδες που ενδέχεται να συνδέονται με κρατικούς δρώντες, σε μια περίοδο οξυμένων γεωπολιτικών εντάσεων.
Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται η τεχνολογική ευπάθεια του εξοπλισμού Επιχειρησιακής Τεχνολογίας (Operational Technology – OT) και του Internet of Things (IoT). Επαγγελματικοί ψυκτικοί θάλαμοι και ψηφιακοί θερμοστάτες παραμένουν απευθείας συνδεδεμένοι στο διαδίκτυο χωρίς αυστηρό έλεγχο ταυτότητας δύο παραγόντων (MFA), χρησιμοποιώντας εργοστασιακούς κωδικούς ή απαρχαιωμένο firmware για το οποίο οι κατασκευαστές έχουν πάψει να εκδίδουν ενημερώσεις. Πολλές επιχειρήσεις διστάζουν να προχωρήσουν σε αναβαθμίσεις, καθώς η εφαρμογή διορθώσεων απαιτεί προσωρινή παύση λειτουργίας των ψυκτικών μονάδων, δημιουργώντας λειτουργικό κόστος. Την κατάσταση επιδεινώνει δραματικά η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης από τους κυβερνοεγκληματίες, τα οποία αυτοματοποιούν τη μαζική σάρωση του διαδικτύου για τον άμεσο εντοπισμό απροστάτευτων διευθύνσεων IP και ευπαθειών.
Οι μαζικές αυτές δολιοφθορές καθιστούν σαφές ότι η κυβερνοασφάλεια δεν αφορά πλέον αποκλειστικά την προστασία τραπεζικών συναλλαγών ή προσωπικών δεδομένων, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της φυσικής προστασίας των κρίσιμων εθνικών υποδομών και της καθημερινής διατροφικής ασφάλειας των καταναλωτών.
