Ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προγραμματίζει να ανακοινώσει στις 24 Φεβρουαρίου, ημερομηνία που συμπίπτει με την τέταρτη επέτειο της ρωσικής εισβολής, σχέδια για τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών και ενός δημοψηφίσματος που θα αφορά την έγκριση μιας πιθανής ειρηνευτικής συμφωνίας με τη Ρωσία. Το ρεπορτάζ αυτό δημοσιεύθηκε από τους Financial Times την Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου, επικαλούμενο Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους που συμμετέχουν στους σχεδιασμούς.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έδωσαν οι πηγές στους FT, οι εκλογές και το δημοψήφισμα έχουν στόχο να διεξαχθούν έως τις 15 Μαΐου, εφόσον υπάρξει πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για ειρηνευτική συμφωνία. Ωστόσο, άλλες πηγές στο Reuters χαρακτήρισαν το χρονοδιάγραμμα μη ρεαλιστικό, επισημαίνοντας ότι ο Ζελένσκι δεν μπορεί να προκηρύξει εκλογές και δημοψήφισμα χωρίς πρώτα να συμφωνηθούν οι όροι ειρήνης με τη Ρωσία. Το Κίεβο ζητά εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ και τους Δυτικούς συμμάχους, ενώ απαιτείται η εφαρμογή μιας εκεχειρίας κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου.
«Οι Ρώσοι δεν συμφωνούν σε μια συμφωνία και δεν λαμβάνουν μέτρα για τον τερματισμό του πολέμου, οπότε πώς θα μπορούσαν να υπάρξουν βήματα για τη διεξαγωγή εκλογών;» ανέφερε πηγή στο Reuters, εκφράζοντας αμφιβολίες για τη δυνατότητα εφαρμογής του σχεδίου. Μέχρι στιγμής, η ουκρανική προεδρία δεν έχει σχολιάσει επίσημα τα ρεπορτάζ των Financial Times.
Παρά τις δυσκολίες, ο Ζελένσκι έχει ήδη αναθέσει στο κοινοβούλιο την προετοιμασία των απαραίτητων νομικών αλλαγών που θα επιτρέψουν τη διεξαγωγή εκλογών εν καιρώ πολέμου. Ομάδα εργασίας αποτελούμενη από Ουκρανούς βουλευτές και νομικούς εμπειρογνώμονες συντάσσει προτάσεις για την τροποποίηση του εκλογικού πλαισίου, σύμφωνα με τους FT.
Την προηγούμενη εβδομάδα, ο Ουκρανός πρόεδρος υπογράμμισε ότι δέχεται πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες για τερματισμό του πολέμου έως τον Ιούνιο, με στόχο να προχωρήσουν οι συνομιλίες και να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο ειρήνης. Το Κίεβο υπογραμμίζει ότι οι εκλογές δεν μπορούν να διεξαχθούν λόγω της ισχύουσας κατάστασης στρατιωτικού νόμου και των συνεχιζόμενων ρωσικών επιθέσεων. Εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες βρίσκονται στο μέτωπο και εκατομμύρια πρόσφυγες είτε στο εσωτερικό της χώρας είτε στο εξωτερικό, καθιστώντας τη διαδικασία ιδιαίτερα περίπλοκη.
Η ιδέα της ταυτόχρονης διεξαγωγής προεδρικών εκλογών και δημοψηφίσματος αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου 20σημείου ειρηνευτικού πλαισίου που επεξεργάζονται Ουκρανοί και Αμερικανοί διαπραγματευτές. Το πλαίσιο προβλέπει την υλοποίηση μέτρων που θα επιτρέψουν την ομαλή διενέργεια ψηφοφοριών σε συνθήκες εκεχειρίας και υπό προστασία των Δυτικών συμμάχων.
Οι πρόσφατες συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, με μεσολάβηση των ΗΠΑ, δεν κατέληξαν σε συμφωνία για την ανατολική επαρχία Ντονμπάς, όπου η Ρωσία απαιτεί πλήρη έλεγχο στο πλαίσιο οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας. Η Ουκρανία, η οποία εξακολουθεί να ελέγχει πάνω από 5.180 τετραγωνικά χιλιόμετρα στην περιοχή, απορρίπτει αυτό το αίτημα, αν και αξιωματούχοι έχουν εκφράσει την προθυμία να εξετάσουν εναλλακτικές λύσεις όπως η δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένων ζωνών ή ζωνών ελεύθερου εμπορίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι συνομιλητές από τις ΗΠΑ επιδιώκουν την επίτευξη συμφωνίας πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, προκειμένου να δημιουργηθεί πολιτική υποστήριξη για τον τερματισμό της σύγκρουσης έως τον Ιούνιο. Σε αυτό το πλαίσιο, το Κίεβο εξετάζει το ενδεχόμενο διεξαγωγής δημοψηφίσματος ταυτόχρονα με τις προεδρικές εκλογές, ώστε οι πολίτες να εγκρίνουν ή να απορρίψουν την ειρηνευτική συμφωνία.
Η κατάσταση στο πεδίο της μάχης παραμένει τεταμένη, με τη Ρωσία να συνεχίζει τις επιθέσεις, συχνά εστιάζοντας σε ουκρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις κατά τη διάρκεια ενός σφοδρού χειμώνα. Οι Ουκρανοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι η οποιαδήποτε ψηφοφορία θα πρέπει να πραγματοποιηθεί με μέτρα ασφαλείας, καθώς η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση πολέμου και η τήρηση της τάξης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αξιοπιστία των εκλογών.
Ο Ζελένσκι προσπαθεί να συνδυάσει τις εσωτερικές πολιτικές ανάγκες με την πίεση των Δυτικών συμμάχων για τερματισμό του πολέμου, ενώ παράλληλα επιδιώκει να προετοιμάσει τη χώρα για πιθανές μεταβατικές διαδικασίες ειρήνης. Η νομική ομάδα εργασίας που έχει συσταθεί στο κοινοβούλιο επεξεργάζεται λεπτομέρειες για την προσαρμογή των εκλογικών διαδικασιών υπό συνθήκες στρατιωτικού νόμου, ενώ αναλύει τα κενά που μπορεί να προκύψουν λόγω της συνεχιζόμενης σύγκρουσης και της διασποράς πληθυσμού, τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της Ουκρανίας.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το Κίεβο επιδιώκει να διασφαλίσει την υποστήριξη των ΗΠΑ και των Ευρωπαίων συμμάχων σε τρία επίπεδα: εγγυήσεις ασφαλείας, χρηματοδότηση ανασυγκρότησης και τεχνική υποστήριξη για την ομαλή διεξαγωγή εκλογών και δημοψηφίσματος. Οι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι η διαδικασία αυτή θα πρέπει να συνδυάζει τη διαφάνεια, την ασφάλεια και την πρόσβαση όλων των πολιτών στη συμμετοχή, παρά την κατάσταση πολέμου.
Το δημοψήφισμα, σε περίπτωση υλοποίησής του, θα αφορά την αποδοχή ή μη της ειρηνευτικής συμφωνίας, η οποία προβλέπει πιθανώς τη δημιουργία ζωνών ασφαλείας και περιορισμών στη στρατιωτική δραστηριότητα στην ανατολική Ουκρανία, καθώς και μέτρα αποτροπής νέων εχθροπραξιών. Παρά τις διαφωνίες με τη Ρωσία, το Κίεβο ελπίζει ότι η εμπλοκή των ΗΠΑ και των συμμάχων θα προσφέρει ένα πλαίσιο ασφάλειας που θα επιτρέψει στους πολίτες να συμμετάσχουν στις εκλογές και το δημοψήφισμα χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή τους.
Η προετοιμασία για αυτές τις διαδικασίες αποτελεί και έναν στρατηγικό πολιτικό στόχο για τον Ζελένσκι, ο οποίος θέλει να δείξει ετοιμότητα για ειρηνευτικές λύσεις και ταυτόχρονα να ενισχύσει τη νομιμοποίηση της ηγεσίας του εν μέσω πολέμου. Παράλληλα, η προσπάθεια διεξαγωγής ταυτόχρονων εκλογών και δημοψηφίσματος θα μπορούσε να εξασφαλίσει ευρύτερη συμμετοχή των πολιτών, μειώνοντας τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης λόγω της συνεχιζόμενης σύγκρουσης.
Ειδικοί αναλυτές σημειώνουν ότι η διεξαγωγή εκλογών υπό πολεμικές συνθήκες είναι ασυνήθιστη και ενέχει σημαντικούς κινδύνους, αλλά και δυνατότητες εδραίωσης της δημοκρατικής διαδικασίας. Η συνδυαστική ψηφοφορία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο εδραίωσης ειρηνευτικής διαδικασίας, εφόσον υπάρξουν διασφαλίσεις για την ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας και την προστασία των πολιτών από τυχόν στρατιωτικές επιθέσεις κατά την προεκλογική περίοδο.
Συνολικά, το σχέδιο Ζελένσκι αντικατοπτρίζει την πρόθεση του Κιέβου να προχωρήσει παρά τις δυσκολίες, συνδυάζοντας την πολιτική, τη διπλωματία και την ασφάλεια, ώστε να επιτύχει τόσο εσωτερική σταθερότητα όσο και διεθνή στήριξη. Οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται κρίσιμες για την εξέλιξη των ειρηνευτικών διαδικασιών, με την ανακοίνωση των σχεδίων στις 24 Φεβρουαρίου να σηματοδοτεί το πρώτο μεγάλο βήμα στην προσπάθεια επίτευξης ειρήνης στην περιοχή.