Η Βασιλική Κακοσίμου είναι μία από τις πιο έμπειρες και καταρτισμένες δημόσιες λειτουργούς της γενιάς της, με μακρά πορεία σε επιτελικές θέσεις του ελληνικού κράτους. Απόφοιτη της Νομικής και της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης, κάτοχος μεταπτυχιακού και υποψήφια διδάκτωρ, έχει υπηρετήσει με αφοσίωση κρίσιμες πολιτικές στο πεδίο της μετανάστευσης και του ασύλου, με πολυετή εμπειρία τόσο στην εφαρμογή πολιτικής όσο και στη διεθνή εκπροσώπηση της χώρας. Από τον Απρίλιο του 2025, ανέλαβε καθήκοντα Αντιπροέδρου στο Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΚΔΔΑ), σε μια κομβική περίοδο μετασχηματισμού του δημόσιου τομέα.
Τι σηματοδοτεί για εσάς ο διορισμός σας ως Αντιπροέδρου του ΕΚΔΔΑ;
Ο διορισμός μου αποτελεί μια μοναδική πρόκληση αλλά και μεγάλη τιμή! Μου δίνεται η ευκαιρία να συμμετέχω ενεργά στην μετάβαση της δημόσιας διοίκησης προς ένα νέο πρότυπο: εξωστρεφές, καινοτόμο, με ψηφιακή ωριμότητα και ανθρωποκεντρική προσέγγιση. Δεσμεύομαι να εργαστώ σε έναν θεσμό-πυλώνα της διοικητικής ανανέωσης, όπως είναι το ΕΚΔΔΑ, με πίστη στην διαφάνεια, την δύναμη της γνώσης και την αξία της συνεχούς βελτίωσης.
Ο διορισμός σας έγινε στο πλαίσιο του ν. 5062/2023. Ποια είναι η δική σας αποτίμηση για τη φιλοσοφία του νέου συστήματος επιλογής διοικήσεων;
Ο διορισμός μου στο πλαίσιο του ν. 5062/2023 αντικατοπτρίζει μια σημαντική θεσμική τομή: την προσπάθεια της Πολιτείας να θεσπίσει ένα πιο ανοικτό, αντικειμενικό και αξιοκρατικό σύστημα επιλογής ηγεσιών στη δημόσια διοίκηση. Πρόκειται για μια φιλοσοφία που δίνει έμφαση στην τεκμηριωμένη εμπειρία, τη διοικητική επάρκεια, τον στρατηγικό σχεδιασμό και την ικανότητα σύνθεσης πολιτικών, πέρα από την παραδοσιακή λογική τοποθέτησης.
Πιστεύετε πως το νέο πλαίσιο μπορεί να ενισχύσει την αξιοκρατία και τη λογοδοσία στο Δημόσιο;
Το νέο σύστημα αναγνωρίζει τη σημασία της συνάφειας των προσόντων με τον θεσμικό ρόλο και ενισχύει τη λογοδοσία και την αξιοπιστία των δημόσιων φορέων. Πιστεύω ότι τέτοιες μεταρρυθμίσεις μπορούν να ενδυναμώσουν το ανθρώπινο δυναμικό της διοίκησης και να εμπνεύσουν μια νέα γενιά στελεχών, που θα βλέπει την εξέλιξη στον δημόσιο τομέα ως αποτέλεσμα προσπάθειας, επαγγελματισμού και αποστολής.
Τι αλλάζει πρακτικά στη λειτουργία φορέων όπως το ΕΚΔΔΑ μετά την εφαρμογή του νέου συστήματος;
Πολύ καλή ερώτηση – και επίκαιρη. Ο νόμος 5062/2023 δεν είναι απλά μια αλλαγή διαδικασίας αλλά αλλαγή νοοτροπίας. Καθιερώνει ένα νέο, ανοικτό και αξιοκρατικό σύστημα επιλογής διοικήσεων σε δημόσιους φορείς, και αυτό επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία οργανισμών όπως το ΕΚΔΔΑ. Δίνεται έμφαση όχι μόνο στα τυπικά προσόντα, αλλά μέσα από μια ανοικτή διαδικασία αξιολόγησης, στα κριτήρια ουσιαστικής καταλληλόλητας, στρατηγικού σχεδιασμού και ικανότητας ηγεσίας.
Για το ΕΚΔΔΑ ειδικά, που αποτελεί φορέα στρατηγικής εκπαίδευσης και μεταρρυθμιστικής υποστήριξης του Δημοσίου, η νέα θεσμική πραγματικότητα δημιουργεί και μια υποχρέωση: να δώσει το παράδειγμα εφαρμογής του νέου μοντέλου. Να είναι, δηλαδή, ο ίδιος φορέας καινοτομίας στον τρόπο με τον οποίο εκπαιδεύει, αξιολογεί, αλλά και διοικείται.
Υπάρχει “κράτος εν κράτει” στη Δημόσια Διοίκηση;
Κατά τη γνώμη σας, υπάρχουν ακόμα «άβατα» ή κατεστημένα που εμποδίζουν την εξέλιξη ικανών στελεχών και την εφαρμογή καινοτόμων πολιτικών;
Η Δημόσια Διοίκηση, όπως κάθε μεγάλος και ιστορικός οργανισμός, κουβαλά βαρίδια του παρελθόντος. Υπάρχουν πράγματι “κλειστά” συστήματα, άτυπα δίκτυα και κατεστημένες αντιλήψεις που λειτουργούν ανασταλτικά – είτε συνειδητά είτε από αδράνεια. Όμως δεν θα μιλούσα απαραίτητα για “κράτος εν κράτει”. Περισσότερο πρόκειται για θύλακες παθητικής αντίστασης στην αλλαγή.
Υπηρετήσατε επί σειρά ετών στην Υπηρεσία Ασύλου και εκπροσωπήσατε την Ελλάδα σε σημαντικά ευρωπαϊκά δίκτυα. Ποια ήταν η πιο κρίσιμη εμπειρία αυτής της περιόδου;
Μια τόσο μακρόχρονη πορεία στην Υπηρεσία Ασύλου, ιδίως σε μια περίοδο όπως το 2013–2025, που χαρακτηρίστηκε από αλλεπάλληλες μεταναστευτικές και προσφυγικές κρίσεις, σίγουρα περιλαμβάνει ποικίλες προκλήσεις και καθοριστικές εμπειρίες. Η πιο κρίσιμη εμπειρία σχετίζεται με την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης του 2015–2016. Αυτή η περίοδος ήταν ορόσημο για την Υπηρεσία Ασύλου, καθώς η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο μαζικών προσφυγικών ροών από τη Συρία, το Αφγανιστάν και άλλες εμπόλεμες ζώνες. Κρίσιμη εμπειρία αποτέλεσε η διαχείριση πρωτοφανούς όγκου αιτήσεων, η ίδρυση και λειτουργία Περιφερειακών Γραφείων, η εφαρμογή της Συμφωνίας ΕΕ–Τουρκίας και η προσαρμογή του συστήματος ασύλου στις νέες συνθήκες.
Πόσο δύσκολο είναι να συνδυαστούν οι απαιτήσεις της εθνικής πολιτικής με τις υποχρεώσεις έναντι της ΕΕ και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων;
Η εμπειρία μου έδειξε ότι η μεγαλύτερη δυσκολία δεν είναι απλώς νομική ή επιχειρησιακή, αλλά αξιακή: πώς μπορείς να εφαρμόσεις πολιτικές που υπηρετούν το εθνικό συμφέρον χωρίς να αγνοήσεις τον πυρήνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το ερώτημα δεν έχει εύκολες απαντήσεις, όμως η επαγγελματική ακεραιότητα, η ευρωπαϊκή συνεργασία και η συνεχιζόμενη εκπαίδευση των στελεχών αποτελούν τον μόνο δρόμο προς μια διοίκηση που να είναι και αποτελεσματική και δίκαιη.
Μετανάστες που δεν θέλουν να μείνουν στην Ελλάδα – προσωπική ή εθνική αποτυχία; Ως ερευνήτρια, διαπιστώσατε ότι οι περισσότεροι μετανάστες επιθυμούν να φύγουν από την Ελλάδα. Είναι αυτό αποτέλεσμα συστημικών αδυναμιών; Τι θα χρειαζόταν για να γίνει η Ελλάδα ελκυστικός τόπος εγκατάστασης;
Η πρόθεση αποχώρησης μεγάλου μέρους των μεταναστών από την Ελλάδα δεν είναι τυχαία. Αντανακλά, σε σημαντικό βαθμό, συστημικές αδυναμίες που αφορούν τόσο το πλαίσιο ένταξης, όσο και τις προοπτικές κοινωνικής κινητικότητας και επαγγελματικής αξιοποίησης των μεταναστών.
Το θέμα του διδακτορικού σας αγγίζει την εργασιακή επισφάλεια των μεταναστών. Τι σας ώθησε να το επιλέξετε;
Η μακρά μου ενασχόληση με τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης μου αποκάλυψε πώς το νέο ζητούμενο για τη χώρα μας είναι η ένταξη των μεταναστών και η τόνωση του εργατικού δυναμικού. Ενώ φαίνεται πως οι μετανάστες είναι πρόθυμοι να βρουν μια οποιαδήποτε εργασία για να επιβιώσουν, με απασχόλησε ιδιαίτερα το ερώτημα: Πόσο “επισφαλείς” μπορούν να θεωρηθούν αυτές οι δουλειές τελικά, ώστε να μιλάμε για σταθερή επαγγελματική ζωή των μεταναστών και όχι για ευκαιριακή απασχόληση? Το διδακτορικό μου ήταν μια προσπάθεια να δώσω φωνή σε αυτή τη σιωπηλή πραγματικότητα.
Ποια ήταν τα βασικά σας ευρήματα από την έρευνα στις δομές φιλοξενίας;
Το βασικό μου συμπέρασμα είναι ότι η πρόσβαση στην εργασία για τους μετανάστες δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το νομικό καθεστώς παραμονής. Για παράδειγμα, άτομα που ανήκουν σε πιο ευάλωτες κατηγορίες, όπως οι νεοαφιχθέντες, ανειδίκευτοι ή γυναίκες βρίσκουν τρόπους να ενταχθούν στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, η εργασία αυτή είναι πρόχειρη, αποσπασματική χωρίς σταθερότητα. Πρόκειται για εργασία επιβίωσης και όχι ένταξης εγκλωβίζοντας τους ανθρώπους σε μια κατάσταση μονίμως προσωρινή και ανασφαλή.
Κατά τη γνώμη σας, ποια είναι τα κύρια εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι αιτούντες άσυλο ή οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες στην ένταξη στην αγορά εργασίας;
Η γνώση της ελληνικής γλώσσας και η επιφυλακτικότητα από πλευράς γηγενούς πληθυσμού.
Ως γυναίκα σε θέσεις ευθύνης στον δημόσιο τομέα, συναντήσατε εμπόδια ή στερεότυπα κατά τη διαδρομή σας;
Ναι, υπήρξαν στιγμές που συνάντησα εμπόδια, φανερά ή υπόγεια, και στερεότυπα που συνοδεύουν συχνά τις γυναίκες σε θέσεις ευθύνης -ιδιαίτερα όταν εκφράζουν άποψη, διεκδικούν ρόλο ή εφαρμόζουν αλλαγές. Δεν πρόκειται πάντα για ανοιχτές συγκρούσεις, πολλές φορές είναι οι “σιωπηλές προσδοκίες” ότι η γυναίκα θα είναι υποχωρητική, λιγότερο διεκδικητική ή θα έχει συμβολική παρουσία. Όμως πιστεύω βαθιά ότι η καλύτερη απάντηση σε αυτά είναι η συνέπεια, η επάρκεια και η ακεραιότητα. Δεν άλλαξα τον τρόπο που δουλεύω για να ‘ταιριάξω’. Αντίθετα, φρόντισα να είμαι ακριβώς όπως απαιτεί η ευθύνη: μεθοδική, ανοιχτή, δίκαιη και παρούσα. Και σταδιακά, κερδίζεις σεβασμό – όχι επειδή είσαι γυναίκα, αλλά επειδή είσαι ικανή.
Τι μήνυμα θα δίνατε σε νέες γυναίκες που θέλουν να ακολουθήσουν σταδιοδρομία στη Δημόσια Διοίκηση;
Προχωρήστε άφοβα! Ακόμα και αν δεν υπάρχει υποστηρικτικό περιβάλλον, με σωστό χρονοπρογραμματισμό μπορείτε να συνδυάσετε προσωπική και οικογενειακή ζωή με την επαγγελματική ικανοποίηση και καταξίωση.
Ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα για τη δημόσια διοίκηση της επόμενης δεκαετίας;
Η πρόκληση είναι διπλή: από τη μία, να εξασφαλιστεί η θεσμική συνέχεια, η νομιμότητα και η σταθερότητα της διοίκησης, κι από την άλλη, να διαμορφωθούν όροι αξιοκρατίας, διαφάνειας και ανανέωσης. Αυτό απαιτεί ηγεσία με όραμα, πολιτική βούληση, αλλά και διαρκή επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό. Μια Διοίκηση ανοιχτή στη λογοδοσία και στην καινοτομία είναι η μόνη που μπορεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες κοινωνικές απαιτήσεις.
Ποιες αξίες σας καθοδηγούν όλα αυτά τα χρόνια στην επαγγελματική σας πορεία;
Ακεραιότητα, αυτοκριτική και ενσυναίσθηση
Τι θα συμβουλεύατε ένα νέο ή μια νέα απόφοιτο της ΕΣΔΔΑ σήμερα;
Κρατήστε ζωντανή την πίστη ότι το Δημόσιο μπορεί να λειτουργήσει με επάρκεια, ακεραιότητα και αποτελεσματικότητα. Εσείς καλείστε να το αποδείξετε, κάθε μέρα.
Υπάρχει μια συμβουλή ή φράση που σας είπε κάποιος μέντορας ή προϊστάμενος και την κρατάτε πάντα;
«Κράτα το βλέμμα σου στο στόχο, αλλά απόλαυσε και το ταξίδι.»
Αν μπορούσατε να μιλήσετε στην 25χρονη εκδοχή του εαυτού σας, τι θα της λέγατε;
Η επιμονή και υπομονή σου θα επιβραβευτούν. Συνέχισε και δε θα το μετανιώσεις
συνέντευξη στην Ελένη Διαμαντή
