Μέσα στο φετινό Athens Porn Film Festival γνώρισα το Iris Glitzer, ένα non-binary άτομο που εργάζεται ως παραγωγός και performer στο γερμανικό στούντιο παραγωγής ταινιών Fucking Conflicts. Με φωνή σιγανή αλλά στιβαρή και βλέμμα που δεν τρέμει ούτε στο σκοτάδι ούτε στον φακό, το Iris ανήκει σε μια νέα γενιά δημιουργών που επανεφευρίσκουν το πορνό ως πολιτική πράξη και ως καλλιτεχνική πρακτική. Μιλήσαμε για το φεμινιστικό καλλιτεχνικό πορνό, για την εκπροσώπηση των non-binary και τρανς σωμάτων και για τη χαρά του να φτιάχνεις πορνό που δεν χρειάζεται να αποδείξει τίποτα σε κανέναν.
Πώς ξεκίνησες να κάνεις πορνό; Υπήρξε κάποιο σημείο που ένιωσες “αυτό θέλω να κάνω”;
Την πρώτη φορά που βρέθηκα σε γυρίσματα πορνό, το χειμώνα του 2020, πήγα προκειμένου να υποστηρίξω μια παραγωγή φίλων αναλαμβάνοντας γενικά καθήκοντα. Λίγο πριν ξεκινήσουμε, με ρώτησε η σκηνοθέτης αν μπορώ να τη βοηθήσω και στη σκηνοθεσία οπότε από εκεί που θα έκανα μόνο set runner και catering, βρέθηκα προς το τέλος της ημέρας, όταν όλοι οι συντελεστές είχαν κουραστεί, να αναλαμβάνω τα ηνία, να παίρνω αποφάσεις και να “σώζω” το γύρισμα. Εκείνο το βράδυ βίωσα μια εκστατική ευφορία απαράμιλλης έντασης. Ένιωσα σαν να ανακαλύπτω έναν κρυμμένο θησαυρό αμύθητης αξίας που έμενε μόνο να αποκωδικοποιήσω το γρίφο της κλειδαριάς του για να ανοίξω το σεντούκι. Τόσο η εμπειρία των γυρισμάτων όσο και αργότερα η μετα-παραγωγή μου έδειξαν ξεκάθαρα πως “αυτό θέλω να κάνω”.
Πώς θα περιέγραφες το είδος πορνό που δημιουργείς; Τι σημαίνει για σένα «artporn»; Ποιοι είναι οι βασικοί άξονες αισθητικής και περιεχομένου;
Δημιουργώ ανεξάρτητο, κουήρ πορνό. Μου αρέσει να δουλεύω ανεξάρτητα ώστε να έχω τον κύριο λόγο πάνω στο τελικό αποτέλεσμα και να μη συμβιβάζω το όραμά μου με τις επιταγές της αγοράς. Παράλληλα όντας κουήρ κα τρανς, νιώθω την ανάγκη να πλάσω ιστορίες αντιπροσώπευσης και ενδυνάμωσης της κοινότητάς μου, αφηγήσεις που μεγαλώνοντας δεν είχα και που συνεχίζουν να σπανίζουν μέχρι και σήμερα.
Μπορείς να πεις πως κάνω εναλλακτικό, καλλιτεχνικό, φεμινιστικό, κινηματογραφικό, ποστ πορνό κλπ. αλλά συχνά, με το να ντύνουμε ένα θέμα ταμπού με εύηχους χαρακτηρισμούς, είναι σα να λέμε πως η δουλειά μας “δεν είναι αυτό που νομίζεις”. Πώς είναι πιο καλαίσθητη, πιο ηθική, πιο αυθεντική από το μέσο όρο. Ιστορικά μιλώντας, η τέχνη επιτρέπεται να θίξει θέματα που η πορνογραφία απαγορεύεται να αγγίξει, γιατί η πρώτη θεωρείται ωφέλιμη για την κοινωνία ενώ η δεύτερη “άσεμνη” και κατά συνέπεια βλαβερή. Ακόμα και στις μέρες μας, είναι κοινωνικά αποδεκτό να μας αγγίξει το πορτραίτο ενός γυμνού σώματος στην αίθουσα ενός μουσείου, ενώ το ίδιο σώμα με την ίδια πόζα, φωτισμό και προοπτική, δεν επιτρέπεται να μας συγκινήσει ως στιγμιότυπο μιας ταινίας πορνό, αν θέλουμε να διατηρήσουμε μια καλή κοινωνική εικόνα. Δεν πρέπει να μας ξενίζει λοιπόν που παραγωγές εναλλακτικού πορνό αυτοαποκαλούνται καλλιτεχνικές. Το κάνουν ασφαλώς προκειμένου να προσεγγίσουν ένα συγκεκριμένο κοινό, με συγκεκριμένη αισθητική, προβληματισμούς και ανησυχίες, πράγμα θεμιτό, αλλά παράλληλα και για να νομιμοποιηθούν κοινωνικά. Η εμπειρία έχει δείξει πως τοποθετήσεις σαν αυτές δε βοηθούν το σύνολο των πορνοεργαζομένων αλλά αντίθετα οξύνουν το κοινωνικό στίγμα, βάλλοντας τα πιο περιθωριοποιημένα μέλη της κοινότητάς μας και ενθαρρύνοντας την πουτανοφοβία.
Ποιες θεματικές σε απασχολούν περισσότερο στις δουλειές σου;
Πολλές! Με ενδιαφέρει η σύγχρονη εγχώρια και διεθνής πολιτική, η εκφορά ταυτοτήτων φύλου, η σεξεργασία, η κριτική σχέση μας με την πολιτισμική κληρονομιά, η κουήρ επανοικειοποίηση εθνοπατριαρχικών ερειπίων, το πορνό ως καθρέφτης του συλλογικού υποσυνείδητου, η φεμινιστική ματιά στις cyberpunk αφηγήσεις, το αλλόκοτο και το σουρεάλ…
Τι σημαίνει φεμινιστικό πορνό για σένα; Πώς το εφαρμόζεις στην πράξη;
Φεμινιστικό είναι το πορνό που αντιλαμβάνεται όλα τα φύλα ως ισότιμα και τιμά την ομορφιά και πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης σε όλες της τις αποχρώσεις χωρίς να τις ιεραρχεί και χωρίς να τις φετιχοποιεί. Στο φεμινιστικό πορνό, το σεξ δεν αναπαρίσταται σαν κάτι που “κάνει” ένα άτομο σε ένα άλλο αλλά σαν μια πράξη κοινής συναίνεσης και απόλαυσης. Οι πρακτικές και οι φαντασιώσεις που παρουσιάζονται δεν περιορίζονται στο λευκό, σιζ ετεροκανονικό αντρικό κοινό αλλά αντιπροσωπεύουν και απευθύνονται σε ένα ευρύτερο, ετερόκλητο κοινό. Ως προϊόν της sex-positive κουλτούρας, το φεμινιστικό πορνό γίνεται, τόσο για τα άτομα που το παράγουν όσο και για αυτά που το καταναλώνουν, ένα μέσο επανάκτησης της σεξουαλικής ζωής και αναπαράστασης αυθεντικής απόλαυσης.
Στην εργασιακή πράξη αυτό μεταφράζεται σε διαφάνεια στην επικοινωνία, στην καλλιέργεια ενός κλίματος εύκρατου, όπου η συναίνεση να μπορεί να ανθίσει, στην κουλτούρα αλληλεγγύης αντί ανταγωνισμού και στην ανοιχτότητα απέναντι στην κριτική. Τα περφόρμερ υποδύονται ρόλους με τους οποίους νιώθουν άνετα και όχι ρόλους που να διαιωνίζουν σεξιστικά, ομοτρανσφοβικά, ρατσιστικά και άλλα στερεότυπα απλά και μόνο επειδή πουλάει. Επίσης, δεν κυνηγάμε εμμονικά τους οργασμούς με την κάμερα, ούτε τους θεωρούμε δείκτη επιτυχίας. Αν προκύψουν είναι καλοδεχούμενοι, δεν πιέζουμε όμως κανέναν ούτε να έρθει ούτε να προσποιηθεί πως έρχεται σε οργασμό.
Πώς βλέπεις τη σύνδεση μεταξύ πορνό και σεξουαλικής απελευθέρωσης;
Ο κινηματογράφος μας ταξιδεύει σε κόσμους και καταστάσεις που στην καθημερινή μας ζωή θα ήταν δύσκολο ή και αδύνατο να γνωρίσουμε. Ακολουθώντας τους χαρακτήρες μιας ιστορίας, μπορούμε να νιώσουμε την αδρεναλίνη μιας ταινίας καταδίωξης, το σασπένς ενός θρίλερ, τη δικαίωση ενός πολιτικού δράματος, τη χαρμολύπη μιας δραματικής κωμωδίας και ούτω καθεξής χωρίς να αφήσουμε την ασφάλεια και τη θαλπωρή του σπιτιού μας ή της κινηματογραφικής αίθουσας.
Έτσι και το πορνό είναι ένα μέσο εξερεύνησης που μας επιτρέπει να δοκιμάσουμε συγκινήσεις με έμμεσο και ασφαλή τρόπο. Κάποιες από τις φαντασιώσεις μας ενδεχομένως να θέλουμε να τις πραγματοποιήσουμε και στην πραγματική μας ζωή, άλλες πάλι μπορεί να μας αρκεί να τις απολαμβάνουμε μέσω της οθόνης. Στην εποχή του content creation και του indie, το πορνό παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη γκάμα σωμάτων και σεξουαλικών εκφράσεων από ότι ο μη πορνογραφικός κινηματογράφος και αρκεί μια αναζήτηση στο ίντερνετ για να έρθεις σε επαφή με πρακτικές την ύπαρξη των οποίων αγνοούσες. Η φαντασία και η γνώση είναι δύναμη, φτάνει να ψάξει κανείς λίγο παραπάνω από τα πρώτα πορίσματα της μηχανής αναζήτησης και να είναι διατεθειμένος να πληρώσει προκειμένου να βρει κάτι πιο ποιοτικό. Ένα μόνο δεν πρέπει να ξεχνάμε. Το πορνό όπως και ο κινηματογράφος εν γένει είναι ένα μέσο ψυχαγωγίας. Όπως κανένας λογικός άνθρωπος δε θα παρακολουθούσε την ταινία Fast & Furious για να μάθει να οδηγεί αυτοκίνητο, έτσι δεν μπορούμε να απαιτούμε από το πορνό να μας μάθει πώς να κάνουμε σεξ. Υπάρχει εξαιρετικό επιμορφωτικό υλικό από ανθρώπους που διδάσκουν επαγγελματικά σεξουαλική παιδεία αλλά αυτό είναι ένα ξεχωριστό κομμάτι.
Πώς διαχειρίζεσαι την ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική ταυτότητα και τον επαγγελματικό ρόλο;
Είμαι ένα τρανς, μη δυαδικό, κουήρ μεταναστό, ζω πολυσυντροφικά και κάνω σεξεργασία. Υπάρχουν ελάχιστοι χώροι που να αποδέχονται όλες μου τις ταυτότητες αντί απλώς – στην καλύτερη περίπτωση – να τις ανέχονται. Για την ακρίβεια θα έλεγα πως μόνο η κοινότητα του πορνό με χωράει ολόκληρο. Στην καθημερινή μου δουλειά, όπου εργάζομαι ως προσωπικός βοηθός για άτομα με αναπηρίες, συχνά δεν υπάρχει χώρος για καμία μου ταυτότητα. Καλούμαι να είμαι μεν φιλικό και εγκάρδιο αλλά διακριτικό και συγκρατημένο. Πρέπει να ζυγίζω κάθε τι προσωπικό που θα μοιραστώ. Αντίθετα, στο πορνό δε νιώθω την ανάγκη να διαχωρίζω το προσωπικό από το επαγγελματικό καθώς το ένα ρέει μέσα στο άλλο. Τολμώ να πω πως η ενασχόλησή μου με το πορνό επεκτείνει την ταυτότητά μου καθώς έχει επιδράσει πάνω μου τόσο ενδυναμωτικά όσο και θεραπευτικά. Η παραγωγή ταινιών είναι τόσο σύνθετη που σε κρατάει σε εγρήγορση και αξιοποιεί ότι δεξιότητες μπορείς να αναπτύξεις. Επιπλέον, καλείσαι να πάρεις την ευθύνη για ένα πολιτισμικό προϊόν που φέρει βαρύ στίγμα. Αν η προσωπικότητά σου και το πάθος σου δε ρέουν μέσα σε μία τέτοια δουλειά, κάτι κάνεις λάθος.
Το Fucking Conflicts παρουσιάζει τις ταινίες του σχεδόν ως πολιτικές δηλώσεις. Εσένα τι σε τράβηξε στο συγκεκριμένο στούντιο; Πώς προέκυψε η συνεργασία σου;
Το στούντιο προέκυψε οργανικά από τη συνεργασία μου με το σύντροφό μου, Officer Flower. Τόσο η συντροφική μας σχέση όσο και η επαγγελματική διαμορφώθηκαν παράλληλα. Ολοκληρώνοντας την πρώτη μας ταινία, εν μέσω καραντίνας, το Flower μετακόμισε στο Βερολίνο και φιλοξενούνταν σπίτι μου για 3 μήνες αναζητώντας διαμέρισμα. Κάπου εκεί συνειδητοποιήσαμε πως μας αρέσει να δουλεύουμε και να μένουμε μαζί οπότε αποφασίσαμε να συνεργαστούμε και να συγκατοικήσουμε επίσημα. Πέντε χρόνια και δέκα ταινίες αργότερα φαίνεται πως οι ανησυχίες και οι δυνάμεις μας συνεχίζουν να ενώνονται και να αλληλοσυμπληρώνονται αρμονικά.
Πώς ήταν η εμπειρία της “Ακαδημίας Πορνό” που διοργανώθηκε από το Athens Porn Film Festival; Τι έμεινε από αυτή τη συνάντηση με ντόπιους δημιουργούς;
Η Ακαδημία ήταν μια εξαιρετική ιδέα του Μενέλα, διευθυντή του αθηναϊκού φεστιβάλ πορνό Σάτυροι και Μαινάδες, προκειμένου να υποστηρίξει και να ενδυναμώσει την εγχώρια παραγωγή ανεξάρτητου πορνό. Η πρότασή του να αναλάβουμε την Ακαδημία ως Fucking Conflicts με τίμησε και με χαροποίησε πολύ γιατί πρόκειται για ένα μοναδικό εγχείρημα. Στο περσινό φεστιβάλ λοιπόν παρουσιάσαμε ένα τρίωρο εργαστήριο ως πρόγευση του επερχόμενου κύκλου μαθημάτων και λίγο αργότερα ξεκίνησε η περίοδος εγγραφών. Τα μαθήματα λάμβαναν χώρα διαδικτυακά σε μηνιαία βάση και οι συμμετέχουσες παρήγαγαν μικρού μήκους ταινίες δουλεύοντάς τις από την πρωτόλεια ιδέα ως τις τελευταίες πινελιές. Οι ολοκληρωμένες ταινίες παρουσιάστηκαν στο φετινό φεστιβάλ ακολουθούμενες από διάλογο με το κοινό και απονομή απολυτηρίων. Είμαι πολύ περήφανο για ότι κατόρθωσαν οι μαθήτριές μας και ανυπομονώ ήδη για την επόμενη χρονιά. Δεν είναι εύκολο να διδάσκεις κάτι τόσο πολύπλευρο σε τόσο περιορισμένο αριθμό ωρών. Θέλει πολλή προετοιμασία και διαρκή επιμόρφωση. Το συναίσθημα όμως του να προσφέρεις στην κοινότητά σου και να βοηθάς με μικρά αλλά σταθερά βήματα στη διαμόρφωση μιας σκηνής νέων δημιουργών είναι ασύγκριτο.
Ποιες είναι οι διαδικασίες πίσω από μια παραγωγή; Πώς λειτουργείτε συλλογικά στο σετ;
Κάθε ταινία ξεκινά από μια ιδέα που δε σε αφήνει σε ησυχία και η οποία δουλεύεται και αποκτά μορφή ανάλογα με τα μέσα και τους πόρους που έχεις στη διάθεσή σου. Όταν το όραμα και η πραγματικότητα έρθουν σε κάποια ισορροπία ξεκινάει η προ-παραγωγή κατά την οποία καλείσαι να βρεις περφόρμερς και τεχνικό συνεργείο ενώ παράλληλα προετοιμάζεσαι για τα γυρίσματα. Ενημερώνεις φίλους και γνωστούς, καλείς περφόρμερς για καφέ, παίρνεις τηλέφωνα, παίρνεις συνεντεύξεις, κρατάς σημειώσεις για τις ευχές, τις προτιμήσεις και τις ανάγκες κάθε ατόμου. Όσο καλύτερα προετοιμαστείς για τη μεγάλη στιγμή, τόσο πιο ομαλά και ευχάριστα κυλάει. Το γύρισμα είναι η πιο όμορφη και η πιο κοινωνική στιγμή της παραγωγής. Είναι σα να κάνεις τραπέζι την Πρωτοχρονιά ή το Πάσχα. Έχει πολλή φασαρία, πολλή κούραση, ώρες και στιγμές αναρωτιέσαι γιατί κάθεσαι και βασανίζεσαι αλλά στο τέλος καταφθάνουν οι καλεσμένοι και όλα βρίσκουν τη θέση τους και διαπιστώνεις πως άξιζε κι αυτή τη χρονιά και το θυμάσαι για μήνες αργότερα. Το πριν και το μετά αποτελούνται από πιο άχαρη δουλειά.
Στο post/production οπλίζεσαι με υπομονή, φτιάχνεις μια μεγάλη κανάτα με τσάι και γίνεσαι ένα με το υλικό που τράβηξες. Βλέπεις τα πλάνα ξανά και ξανά, τα κόβεις, τα ράβεις, τους βάζεις τσιρότα στα σημεία που έπεσαν άτσαλα και γρατζουνίστηκαν, τηλεφωνιέσαι απανωτά με άτομα για χρωματισμό, μουσική, σχεδιασμό και μίξη ήχου… και κάποια στιγμή η ταινία ολοκληρώνεται και ετοιμάζεται να βγει έξω, να γυρίσει τον κόσμο μέσω φεστιβάλ και να κάνει γνωριμίες. Η στιγμή που πρωτοβλέπεις μια ταινία σου στη μεγάλη οθόνη είναι μαγική. Όσες φορές και να την έχεις δει στο σπίτι σου, η ενέργεια του κοινού στην αίθουσα προβολής καθιστά τη θέαση μια μοναδική εμπειρία. Θα μπορούσα να εμβαθύνω πολύ περισσότερο αλλά θα καταλήγαμε σε διάλεξη αντί συνέντευξης. Περισσότερες πληροφορίες μετά την εγγραφή σας στην Ακαδημία Πορνό. Δεχόμαστε αιτήσεις με το λινκ που θα βρείτε στο προφίλ μας στο instagram https://www.instagram.com/fuckingconflicts/ ή μέσω της ιστοσελίδας athenspff.com.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο κλισέ για το πορνό που θα ήθελες να καταρρίψεις;
Το ότι το πορνό είναι εύκολη δουλειά και το ότι σε κάνει πλούσιο. Δε μπορείς να φανταστείς πόσες φορές το έχω ακούσει. Αν ήταν αλήθεια, μετά από τόση δουλειά, αυτή τη στιγμή θα ήμουν πλούσιο, θα πλήρωνα τα άτομα με τα οποία συνεργάζομαι αξιοπρεπώς και όχι συμβολικά και θα έβγαζα το κόστος παραγωγής των ταινιών μου από το κέρδος τους και όχι από ό,τι περισσέψει από το μισθό της βασικής μου δουλειάς. Δυστυχώς, η εικόνα που οι περισσότεροι έχουν στο μυαλό τους απέχει έτη φωτός από την πραγματικότητα. Εύχομαι ο κόσμος να αναζητούσε ενημέρωση για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε με τον ίδιο ζήλο με τον οποίο αναζητά και καταναλώνει πορνό σε δωρεάν πλατφόρμες. Δυστυχώς, η μόνη έγνοια πολλών ανθρώπων είναι να μας “προστατεύσουν” από τους εαυτούς μας και να απαγορεύσουν το πορνό. Με τη νεοπουριτανική τάση των τελευταίων χρόνων να εξαπλώνεται διεθνώς, οι πολιτικές αποφάσεις που παίρνονται αναφορικά με τη σεξεργασία και το πορνό προσπαθούν να μας γυρίσουν πολλά χρόνια πίσω, καθιστώντας τις συνθήκες εργασίας μας επισφαλείς και επικίνδυνες. Με το λεγόμενο σουηδικό μοντέλο και άλλα αντίστοιχα σχέδια επιτυγχάνουν δηλαδή ακριβώς αυτό που επικαλούνται πως θέλουν να καταπολεμήσουν.
Υπάρχει κάποια σκηνή ή ταινία που έχεις γυρίσει και αισθάνεσαι πολύ περήφανο για αυτή;
Αισθάνομαι περήφανο για κάθε ταινία που έχω γυρίσει γιατί όλες μας τις δουλειές τις έχουμε παράξει χωρίς χρηματοδότηση ή οποιαδήποτε μορφή χορηγίας, χωρίς επαγγελματικό εξοπλισμό και χωρίς να έχουμε σπουδάσει κινηματογράφο. Ως τώρα είχαμε τη χαρά να παρουσιάσουμε τις ταινίες μας σε Ευρώπη, ΗΠΑ, Λατινική Αμερική και Αυστραλία και να κατακτήσουμε τέσσερα βραβεία ενώ πρόσφατα, στο φεστιβάλ πορνό της Αθήνας είχαμε την τιμή να απονείμουμε σε άλλο δημιουργό ένα βραβείο, να καμαρώσουμε τις δουλειές των μαθητριών της Ακαδημίας Πορνό και να παρουσιάσουμε ένα εργαστήριο πάνω στην παραγωγή πορνό για δεύτερη χρονιά. Όλα αυτά με γεμίζουν χαρά και μου δίνουν ώθηση να συνεχίσω.
Αν το πορνό είναι τέχνη, ποια είναι τα «υλικά» του;
Η σωματική έκφραση και η συναισθηματική ευαλωτότητα πέρα από ταμπού, ντροπές και κοινωνικές νόρμες. Η συναίνεση, η αισθαντικότητα, το θάρρος, η καύλα, η ανυπακοή, το “είμαστε περήφανα οι ντροπή του έθνους”, η διαθεματικός τρανσφεμινισμός, η βαθιά επίγνωση πως το σεξουαλικό είναι πολιτικό και η πεποίθηση πως η απόλαυση είναι μια μορφή επανάστασης.
Το πορνό του Iris Glitzer δεν είναι ούτε καταναλωτικό προϊόν ούτε εργαλείο σοκ. Είναι ένα κάλεσμα να δούμε αλλιώς το σώμα, τη συναίνεση, την απόλαυση. Είναι ένας καθρέφτης για την επιθυμία όταν δεν κοιτάζει να “πουλήσει”, αλλά να ανήκει.
Συνέντευξη στην Ελένη Νενού
