Περίπου 4,5 εκατομμύρια κορίτσια σε όλο τον κόσμο κινδυνεύουν φέτος να υποστούν ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM), μεταξύ των οποίων πολλά κορίτσια ηλικίας κάτω των 5 ετών, σύμφωνα με ανακοίνωση των υπηρεσιών των Ηνωμένων Εθνών.
Οι επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), της UNICEF και άλλων οργανισμών του ΟΗΕ χαρακτήρισαν την πρακτική ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τονίζοντας ότι δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για την εφαρμογή της.
Ο ακρωτηριασμός θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία των κοριτσιών. Μπορεί να προκαλέσει μόλυνση, αιμορραγίες, μόνιμη βλάβη στη γονιμότητα, αλλά και επιπλοκές κατά τη μητρότητα. Παράλληλα, περίπου 230 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως έχουν ήδη υποστεί την πρακτική αυτή.
Η ανακοίνωση εκδόθηκε με αφορμή την Ημέρα Μηδενικής Ανοχής για τον ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων, και υπογραμμίζει ότι οι προσπάθειες των τελευταίων 30 ετών έχουν φέρει πρόοδο. Σχεδόν τα δύο τρίτα των πληθυσμών στις περιοχές όπου υφίστανται αυτές οι πρακτικές τάσσονται πλέον υπέρ της εγκατάλειψής τους.
Οι υπηρεσίες του ΟΗΕ αναφέρουν ότι η εκπαίδευση για την υγεία, η συνεργασία με θρησκευτικούς ηγέτες, οι κοινότητες, οι γονείς και οι υγειονομικοί, καθώς και η χρήση παραδοσιακών και ψηφιακών μέσων επικοινωνίας, αποτελούν αποτελεσματικές στρατηγικές για τον τερματισμό αυτής της πρακτικής.
Ωστόσο, οι οργανισμοί προειδοποιούν για περικοπές στη χρηματοδότηση διεθνών προγραμμάτων, που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τις προσπάθειες πρόληψης. Η ενίσχυση των μέτρων και των πόρων για την προστασία των κοριτσιών θεωρείται κρίσιμη για την εξάλειψη αυτής της πρακτικής, που συνεχίζει να πλήττει τη ζωή εκατομμυρίων παιδιών σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ποιοι κάνουν τον ακρωτηριασμό γυναικείων γεννητικών οργάνων και γιατί
Ο ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων (FGM) παραμένει μία πρακτική που πλήττει εκατομμύρια κορίτσια σε όλο τον κόσμο, παρά τις διεθνείς προσπάθειες για την εξάλειψή της. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περίπου 4,5 εκατομμύρια κορίτσια φέτος κινδυνεύουν να υποστούν αυτήν την πρακτική, μεταξύ των οποίων πολλά κάτω των 5 ετών. Η εκτέλεσή της βασίζεται σε βαθιά ριζωμένες πολιτισμικές, θρησκευτικές και κοινωνικές αντιλήψεις.
Σε πολλές κοινότητες, οι παραδοσιακοί τελετάρχες ή γυναίκες με εμπειρία στην πρακτική είναι υπεύθυνοι για τον ακρωτηριασμό. Πρόκειται συνήθως για άτομα αναγνωρισμένα στην κοινότητα, τα οποία επιβάλλουν τις τελετουργίες, διασφαλίζοντας ότι τα κορίτσια «ενσωματώνονται» στις κοινωνικές και πολιτισμικές νόρμες. Σε ορισμένες περιοχές, η πρακτική έχει μεταφερθεί σε υγειονομικούς, που εκτελούν τον ακρωτηριασμό με ιατρικά εργαλεία, υποστηρίζοντας ότι μειώνεται ο άμεσος κίνδυνος επιπλοκών – χωρίς όμως να περιορίζονται οι σοβαρές μακροχρόνιες συνέπειες.
Η πρακτική επιβάλλεται συνήθως από τους γονείς ή την ευρύτερη κοινότητα και θεωρείται απαραίτητη για την κοινωνική αποδοχή του κοριτσιού, τη γαμήλια ετοιμότητά του και τη διατήρηση της «τιμής» της οικογένειας. Παρά τη συχνή σύνδεση με θρησκευτικές πεποιθήσεις, κανένα κύριο θρησκευτικό δόγμα δεν απαιτεί τον ακρωτηριασμό, ενώ η σύνδεσή του με τη θρησκεία συχνά πηγάζει από παραδοσιακές ερμηνείες και συνήθειες.
Οι λόγοι για την πρακτική είναι κυρίως κοινωνικοί και πολιτισμικοί:
-
Έλεγχος της σεξουαλικότητας και διασφάλιση παρθενίας πριν τον γάμο.
-
Αποδοχή στην κοινότητα και συμβολική ένταξη σε έναν πολιτιστικό κύκλο.
-
Τήρηση παραδόσεων που θεωρούνται ένδειξη κοινωνικής συνοχής και οικογενειακής τιμής.
Η τακτική εκτέλεσης διαφέρει ανάλογα με την περιοχή και τον τύπο FGM:
-
Τύπος Ι: Μερική ή πλήρης αφαίρεση της κλειτορίδας.
-
Τύπος II: Αφαίρεση κλειτορίδας και μικρών χειλέων.
-
Τύπος III (Infibulation): Στενός ακρωτηριασμός με ραφή, αφήνοντας μικρό άνοιγμα για ούρηση και εμμηνορρυσία.
-
Τύπος IV: Άλλες βλάβες που προκαλούνται για μη ιατρικούς λόγους, όπως τρύπημα ή καψίματα.
Οι συνέπειες του FGM είναι σοβαρές: άμεσες, όπως αιμορραγία, μόλυνση, σοκ και σε ορισμένες περιπτώσεις θάνατο, και μακροπρόθεσμες, όπως προβλήματα στην ούρηση, πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή, αδυναμία τεκνοποίησης, επιπλοκές στη μητρότητα και σοβαρά ψυχολογικά τραύματα.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συνδυασμένες στρατηγικές: εκπαίδευση για την υγεία, συνεργασία με θρησκευτικούς ηγέτες και κοινοτικά στελέχη, ευαισθητοποίηση γονέων και παιδιών, αλλά και χρήση παραδοσιακών και ψηφιακών μέσων για την προώθηση της εγκατάλειψης της πρακτικής. Παρά τα σημαντικά βήματα προόδου των τελευταίων δεκαετιών, οι περικοπές στη χρηματοδότηση διεθνών προγραμμάτων αποτελούν σοβαρό εμπόδιο στη μάχη κατά του FGM.
Η εξάλειψη του ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων αποτελεί ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υγείας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Ο ΟΗΕ και οι διεθνείς οργανισμοί υπογραμμίζουν ότι κάθε παιδί έχει δικαίωμα σε μια ζωή χωρίς βλάβη, και η καταπολέμηση αυτής της πρακτικής απαιτεί συνεχή δέσμευση από κυβερνήσεις, κοινότητες και διεθνείς φορείς.
Δεν μπορούμε παρά να νιώθουμε βαθιά πίκρα και οργή για ό,τι συμβαίνει. Είναι αδιανόητο ότι στον 21ο αιώνα, κορίτσια λίγων μηνών και ετών εξακολουθούν να υποβάλλονται σε μια τόσο βάναυση πράξη -μια πράξη που καμία θρησκεία, καμία παράδοση και καμία κοινωνική έννοια δεν δικαιολογεί.
Ως γυναίκα, νιώθω ότι κάθε παιδί που υφίσταται αυτή τη βία χάνει όχι μόνο τη σωματική του ακεραιότητα αλλά και ένα κομμάτι της ψυχής του, και εμείς ως κοινωνία επιτρέπουμε να συμβαίνει.
Όλες οι εκκλήσεις, όλες οι εκστρατείες ευαισθητοποίησης, όλες οι νόμιμες απαγορεύσεις μοιάζουν συχνά να χτυπούν σε τείχη αδιαφορίας ή παραδοσιακής ακαμψίας. Κι όμως, το αίμα αυτών των παιδιών θα έπρεπε να μας ξυπνάει καθημερινά, να μας θυμίζει ότι η πρόοδος χωρίς προστασία των πιο αδύναμων δεν είναι πρόοδος, αλλά ψευδαίσθηση. Είναι αβάσταχτο να σκεφτεί κανείς ότι το ίδιο παιδί που χαμογελάει στις οικογενειακές στιγμές θα αντιμετωπίσει μια ζωή πόνου, φόβου και τραυματικής εμπειρίας.
Δεν υπάρχει δικαιολογία. Δεν υπάρχει συγχώρεση για όσους συνεχίζουν να εφαρμόζουν ή να ανέχονται αυτή την πρακτική. Και όσο η κοινωνία μας κλείνει τα μάτια, τόσο βαθαίνει η αδικία. Ως γυναίκα και δημοσιογράφος, δεν μπορώ να αποδεχθώ ούτε στο ελάχιστο ότι το σώμα και η αξιοπρέπεια ενός παιδιού μπορούν να θεωρούνται αντικείμενο παράδοσης ή εθιμικού κανόνα. Αυτός ο κόσμος θα έπρεπε να ντρέπεται, αλλά δυστυχώς συνεχίζει να σιωπά.
Χριστιάνα Θεοφάνους