Της Παταπίας Καπράλου, Δικηγόρου
Η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού του τόκου στα δάνεια που έχουν υπαχθεί στον νόμο 3869/2010, ευρύτερα γνωστό ως «νόμο Κατσέλη», δίνει πλέον σαφείς και ξεκάθαρες κατευθύνσεις τόσο στη δικαστηριακή πρακτική όσο και στο ευρύτερο πλαίσιο ρύθμισης των οφειλών των υπερχρεωμένων νοικοκυριών.
Το Ανώτατο Δικαστήριο, με τη νομολογία του, επιβεβαίωσε ότι ο τόκος που εφαρμόζεται στις ρυθμίσεις του «νόμου Κατσέλη» δεν μπορεί να λειτουργεί τιμωρητικά εις βάρος του οφειλέτη, αλλά οφείλει να υπηρετεί τον βασικό σκοπό του νομοθέτη: τη ρεαλιστική και βιώσιμη επανένταξη του πολίτη στην οικονομική ζωή. Η δικαστική αυτή κρίση ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και αποσαφηνίζει ένα ζήτημα που επί χρόνια δημιουργούσε αβεβαιότητα στους δανειολήπτες, καθώς ελλόχευε ο κίνδυνος υπέρμετρης επιβάρυνσής τους και πιθανής αδυναμίας πληρωμής.
Η απόφαση αυτή δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένα από τη συνολική προσπάθεια που καταβάλλεται τα τελευταία χρόνια για τη ρεαλιστική και βιώσιμη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους. Η εμπειρία της δεκαετούς οικονομικής κρίσης κατέδειξε ότι η υπερχρέωση δεν αποτελεί μόνο ατομικό πρόβλημα, αλλά βαθιά κοινωνικό και αναπτυξιακό ζήτημα. Χωρίς λειτουργικούς μηχανισμούς ρύθμισης και χωρίς κοινωνική συνοχή, καμία οικονομία δεν μπορεί να ανακάμψει ουσιαστικά και σε βάθος χρόνου. Παράλληλα, οι πολλαπλές κρίσεις ανέδειξαν ότι δεν υπάρχουν «μαγικές» λύσεις και ότι ο λαϊκισμός, ιδίως σε θέματα οικονομίας, οδηγεί σε αυταπάτες που ενισχύουν τη δυσπιστία των πολιτών προς το κράτος.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι μεταρρυθμίσεις που έχουν θεσπιστεί από την κυβέρνηση, με αιχμή τον εξωδικαστικό μηχανισμό και τα νέα εργαλεία έγκαιρης ρύθμισης, κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση: λιγότερη δικαστική εμπλοκή, περισσότερες λύσεις στην πράξη και ισορροπία ανάμεσα στην κοινωνική προστασία και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Κατά μία έννοια, η νομολογία του Αρείου Πάγου έρχεται να συμπληρώσει θεσμικά αυτή την πολιτική, υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους απαιτεί σαφείς κανόνες και δικαιοσύνη, μακριά από ιδεοληψίες και με γνώμονα την κοινωνική συνοχή και τη συμπεριληπτική οικονομική ανάπτυξη.
Το ζητούμενο για την επόμενη ημέρα είναι η περαιτέρω ενίσχυση ενός συνεκτικού πλαισίου ρυθμίσεων, που θα δίνει δεύτερες ευκαιρίες σε όσους αποδεδειγμένα αδυνατούν να αποπληρώσουν τις οφειλές τους, θα αποτρέπει τη δημιουργία νέων «κόκκινων» δανείων και θα επιτρέπει στην οικονομία να προχωρά μπροστά με σταθερό βηματισμό. Υπό αυτό το πρίσμα, η απόφαση του Αρείου Πάγου αποτελεί ένα θετικό βήμα και ένα σαφές μήνυμα ότι το κράτος δικαίου μπορεί και πρέπει να λειτουργεί ως μέρος της λύσης.