Η νεανική και εφηβική παραβατικότητα αποτελεί ένα πολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο, που τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται σε μικρότερες ηλικίες και με αυξανόμενη συμμετοχή κοριτσιών. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ), η σύγχρονη παραβατικότητα χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες προβληματικές συμπεριφορές, όπως επιθετικότητα, βία, κλοπές, καθώς και χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ, ενώ οι αιτίες της δεν είναι μονοδιάστατες, αλλά συνδέονται με παράγοντες οικογένειας, σχολείου και κοινωνικών δικτύων.
Η έρευνα αναδεικνύει τη σημαντική αντίληψη των πολιτών ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση και πρόληψη της νεανικής παραβατικότητας. Συγκεκριμένα, το 78,4% του γενικού πληθυσμού και το 77,2% των νέων ηλικίας 16 έως 24 ετών θεωρούν ότι οι δήμοι μπορούν να έχουν ουσιαστική συμβολή στην πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη για στενότερη και ουσιαστική συνεργασία με τα σχολεία, καθώς και για ενημέρωση και ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας, ενώ επισημαίνεται η έλλειψη δομών και ολοκληρωμένων υπηρεσιών πρόληψης σε πολλούς δήμους.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται συγκεκριμένες δράσεις, όπως η δημιουργία σχολών γονέων, η παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στα σχολεία και τους δήμους, η ανάπτυξη κοινοτικών χώρων δημιουργικής απασχόλησης και η ενίσχυση της συνεργασίας με τα σχολεία. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν μέτρα που αφορούν την ασφάλεια και την ποιότητα του αστικού περιβάλλοντος, όπως ο καλός φωτισμός δρόμων και παιδικών χαρών, η αποκατάσταση εγκαταλελειμμένων χώρων και η επιτήρηση περιοχών με υψηλή παραβατικότητα, με παράδειγμα την επιτυχημένη χρήση καμερών σε παιδικές χαρές.
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι η παραβατικότητα των νέων συνδέεται άμεσα με την οικογένεια και την πρώιμη εμπειρία των παιδιών. Κεντρικοί παράγοντες είναι η γονεϊκή απουσία, η συναισθηματική αδιαφορία και η έλλειψη καθοδήγησης, ενώ κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, όπως η ανεργία των γονέων και οι οικονομικές δυσκολίες της οικογένειας, έχουν διαμορφώσει το υπόβαθρο πολλών νέων που σήμερα εμφανίζουν παραβατικές συμπεριφορές.
Συμπερασματικά, η μελέτη του ΙΤΑ καταδεικνύει ότι η αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας απαιτεί ολοκληρωμένες πολιτικές πρόληψης και στενή συνεργασία οικογένειας, σχολείου και Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι δήμοι έχουν τη δυνατότητα να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο όχι μόνο μέσα από κοινωνικές υπηρεσίες και επαγγελματική υποστήριξη, αλλά και μέσω δράσεων πρόληψης, ευαισθητοποίησης και δημιουργίας ασφαλών και δημιουργικών χώρων για τα παιδιά και τους εφήβους.