Η ελληνική κυβέρνηση έχει αποφασίσει την επέκταση των χωρικών υδάτων στο Αιγαίο, σε κλιμακωτή βάση και έως τα 12 ναυτικά μίλια, ωστόσο η εφαρμογή της θα καθοριστεί σε χρόνο που θα κριθεί κατάλληλος. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κίνηση αυτή προορίζεται να λειτουργήσει και ως διαπραγματευτικό εργαλείο στις σχέσεις με την Τουρκία.
Ο υπουργός Επικρατείας Γιώργος Γεραπετρίτης ανέφερε σε συνομιλητές του ότι γίνονται οι απαραίτητες προετοιμασίες ώστε όλα να είναι έτοιμα όταν η κυβέρνηση αποφασίσει για την υλοποίηση. Παράλληλα, η Αθήνα είναι έτοιμη να συζητήσει την κλιμακωτή επέκταση των χωρικών υδάτων πάνω στο σχέδιο Παμπούκη του 2003, το οποίο προέβλεπε επέκταση από 6 έως 10 ναυτικά μίλια και είχε την αποδοχή της Τουρκίας εκείνη την περίοδο. επισημαίνει ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να υποχωρήσει από τις πάγιες θέσεις της σχετικά με τα θέματα εθνικής κυριαρχίας, ενώ διπλωματικές συζητήσεις με την Άγκυρα βρίσκονται σε εξέλιξη σε παρασκηνιακό επίπεδο. Η συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας και η συνάντηση των πρωθυπουργών Μητσοτάκη και Ερντογάν στην Άγκυρα προγραμματίζονται για το πρώτο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου.
Οι παρασκηνιακές διαβουλεύσεις συνεχίζονται με στόχο την εξεύρεση κοινών σημείων συνεννόησης, ενώ διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι παραμένουν σημαντικές διαφορές σε βασικά ζητήματα. Η ελληνική πλευρά επιμένει ότι το μόνο θέμα συζήτησης σε επίπεδο κυριαρχίας αφορά τον καθορισμό υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, ενώ τυχόν άλλα ζητήματα θα μπορούσαν να παραπεμφθούν στα διεθνή δικαστήρια.
Στο πλαίσιο αυτών των συζητήσεων, η Ελλάδα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξει παρέμβαση τρίτων με τρόπο που θα δημιουργήσει επιπλέον εντάσεις. Η κινητικότητα των Αμερικανών πρέσβεων σε Αθήνα και Άγκυρα, όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές, δείχνει την πίεση που ασκείται και από τις ΗΠΑ για την επίλυση ζητημάτων στην περιοχή.
Η συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας και η προγραμματισμένη συνάντηση των πρωθυπουργών Μητσοτάκη και Ερντογάν στην Άγκυρα αναμένεται το πρώτο δεκαήμερο του Φεβρουαρίου, χωρίς ωστόσο να έχει ακόμη εξασφαλιστεί συμφωνία σε όλα τα ανοιχτά θέματα. Διπλωματικές πηγές υπογραμμίζουν ότι οι ηγέτες συζητούν βασικά θέματα που έχουν ήδη προετοιμαστεί από τα αρμόδια υπουργεία Εξωτερικών και όχι επί χάρτου.
Συνολικά, η ελληνική κυβέρνηση αξιολογεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει τη μεγαλύτερη ασφάλεια σε σχέση με άλλους διεθνείς παράγοντες, και προσανατολίζεται σε στρατηγική ταύτισης με την Ε.Ε., ιδιαίτερα σε σχέση με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το Κυπριακό.
Σημαντικό στοιχείο στις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις αποτελεί η νομική διάσταση της επέκτασης. Σύμφωνα με τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), κάθε κράτος έχει το δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά του ύδατα έως τα 12 ναυτικά μίλια. Το διεθνές δίκαιο δεν επιβάλλει την ύπαρξη ειδικών θαλάσσιων διαδρόμων ή ουδέτερων ζωνών. Η μόνη υποχρέωση είναι η αβλαβής διέλευση (innocent passage), δηλαδή η συνεχής και ταχεία πλοήγηση ξένου πλοίου που δεν απειλεί την ασφάλεια ή την κυριαρχία του παράκτιου κράτους.
Στην περίπτωση του Αιγαίου, η ύπαρξη πολλών εναλλακτικών διαδρομών σημαίνει ότι δεν ισχύει ειδικό καθεστώς διέλευσης τύπου Σουέζ ή Βοσπόρου. Επομένως, η Ελλάδα δεν υποχρεούται να αφήνει «ουδέτερους» διαδρόμους μεταξύ νησιών, να διατηρεί διεθνή θαλάσσια περάσματα ή να παραχωρεί ειδικά δικαιώματα στην Τουρκία ή σε άλλα κράτη. Το επιχείρημα ότι η ναυσιπλοΐα θα «εγκλωβιστεί» ή ότι το Αιγαίο θα «κλείσει» δεν βασίζεται σε νομικές υποχρεώσεις, αλλά σε γεωπολιτικές ερμηνείες.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει η εφαρμογή του δικαίου να γίνεται όπως ισχύει για όλα τα κυρίαρχα κράτη: η επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια αποτελεί εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και όχι μονομερή πρόκληση. Η προετοιμασία της κυβέρνησης συνδυάζεται με την παρακολούθηση των παρασκηνιακών διαβουλεύσεων, τόσο με την Τουρκία όσο και με διεθνείς δρώντες, ώστε να διασφαλιστούν τα εθνικά συμφέροντα χωρίς να δημιουργηθούν πρόσθετες εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η εφαρμογή της κλιμακωτής επέκτασης των χωρικών υδάτων παραμένει επομένως υπό παρακολούθηση, με στόχο την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων και την αποφυγή περαιτέρω εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.