Η ελληνική προεδρία ξεκινά σε μια κρίσιμη διεθνή συγκυρία, με ανοιχτά μέτωπα σε Ουκρανία, Μέση Ανατολή και Ιράν, αλλά και με τη διαδικασία επιλογής του νέου Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού.
Η Ελλάδα αναλαμβάνει από την 1η Οκτωβρίου την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων και σημαντικών διπλωματικών προκλήσεων. Πρόκειται για τη δεύτερη και τελευταία φορά που η χώρα μας ασκεί την προεδρία κατά τη διετή θητεία της ως εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου για την περίοδο 2025-2026. Η προηγούμενη ελληνική προεδρία πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2025, ενώ η συμμετοχή της Ελλάδας στο Συμβούλιο ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Την προεδρία θα ασκήσει η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά. Η συγκυρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Συμβούλιο καλείται να διαχειριστεί ενεργές πολεμικές συγκρούσεις, ανθρωπιστικές κρίσεις και διαφωνίες μεταξύ των ισχυρότερων κρατών του κόσμου, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία επιλογής του προσώπου που θα διαδεχθεί τον Αντόνιο Γκουτέρες στην ηγεσία του Οργανισμού.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας είναι το όργανο του ΟΗΕ που έχει την κύρια ευθύνη για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Αποτελείται από 15 κράτη-μέλη και οι αποφάσεις του μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να περιλαμβάνουν κυρώσεις ή άλλα μέτρα για την αντιμετώπιση απειλών κατά της διεθνούς ειρήνης. Η προεδρία εναλλάσσεται κάθε μήνα μεταξύ των μελών του Συμβουλίου. Η χώρα που την αναλαμβάνει προεδρεύει στις συνεδριάσεις, συντονίζει τις εργασίες και τις διαβουλεύσεις και εκπροσωπεί το όργανο, σύμφωνα με τους κανόνες λειτουργίας του και σε συνεργασία με τα υπόλοιπα μέλη.
Η ανάληψη της προεδρίας, ωστόσο, δεν παρέχει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να επιβάλλει μονομερώς αποφάσεις ή να καθορίζει την πολιτική του Συμβουλίου. Η αποτελεσματικότητα της ελληνικής παρουσίας θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα συντονισμού, τη διευκόλυνση των διαπραγματεύσεων και την αναζήτηση κοινά αποδεκτών λύσεων σε ένα περιβάλλον έντονων διεθνών διαφωνιών.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία παραμένει μία από τις βασικές προκλήσεις για το Συμβούλιο Ασφαλείας. Στην ενημέρωση της 23ης Σεπτεμβρίου, η αναπληρώτρια Γενική Γραμματέας του ΟΗΕ Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο προειδοποίησε για την κλιμάκωση των επιθέσεων, τις απώλειες αμάχων και τον κίνδυνο επέκτασης της σύγκρουσης. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές ενόψει του χειμώνα, καθώς και τα περιστατικά κοντά σε συνοριακές περιοχές και πυρηνικές εγκαταστάσεις. Οι εξελίξεις αυτές αυξάνουν τις πιέσεις για διπλωματικές πρωτοβουλίες, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν εξαλειφθεί οι βαθιές διαφωνίες μεταξύ των μελών του Συμβουλίου ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης του πολέμου.
Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή αποτελεί ακόμη έναν κρίσιμο φάκελο για την ελληνική προεδρία. Στη Γάζα, η κατάπαυση του πυρός του Οκτωβρίου 2025 παραμένει εύθραυστη, ενώ οι ανθρωπιστικές ανάγκες και οι δυσκολίες στην αποκατάσταση των υποδομών εξακολουθούν να προκαλούν έντονη ανησυχία. Παράλληλα, δεν έχει ολοκληρωθεί η εφαρμογή των προβλέψεων της απόφασης 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας για τις μεταβατικές ρυθμίσεις και την ανάκαμψη της περιοχής. Στη Δυτική Όχθη, ο ΟΗΕ καταγράφει αυξημένη βία, επέκταση των εποικισμών και εκτοπισμούς, ενώ η Παλαιστινιακή Αρχή αντιμετωπίζει σοβαρές δημοσιονομικές δυσκολίες.
Η διαχείριση της κρίσης απαιτεί συνεννόηση μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, ανθρωπιστική πρόσβαση και πολιτικές πρωτοβουλίες που θα μπορούν να υποστηριχθούν από τα μέλη του Συμβουλίου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η κρίση γύρω από το Ιράν, το πυρηνικό του πρόγραμμα και τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Στις 30 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Τεχεράνη επιβεβαίωσε ότι έλαβε μέσω του Κατάρ την αμερικανική απάντηση στην τελευταία ιρανική πρόταση για αποκλιμάκωση. Η επαναλειτουργία των Στενών και η αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας αποτελούν βασικά ζητήματα των διαπραγματεύσεων. Η περιοχή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές και τις ενεργειακές ροές, με αποτέλεσμα οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση να μπορεί να έχει ευρύτερες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
Την ίδια στιγμή, το Συμβούλιο καλείται να αντιμετωπίσει τις διαφωνίες σχετικά με τις κυρώσεις που επανήλθαν σε ισχύ το 2025 και την εφαρμογή τους. Ο συνδυασμός του πυρηνικού ζητήματος, των κυρώσεων και της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας καθιστά τον συγκεκριμένο φάκελο ιδιαίτερα σύνθετο.
Πέρα από τα μεγάλα πολεμικά μέτωπα, το Συμβούλιο Ασφαλείας παρακολουθεί τις εξελίξεις στο Σουδάν, όπου συνεχίζονται οι συγκρούσεις μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων και των παραστρατιωτικών Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF). Οι επιθέσεις με drones και η επιδείνωση της ανθρωπιστικής κατάστασης αυξάνουν τις ανάγκες για διεθνή παρέμβαση.
Στην Αϊτή, η ένοπλη βία και η δράση συμμοριών έχουν οδηγήσει στον εκτοπισμό σχεδόν 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα. Στις 29 Σεπτεμβρίου, το Συμβούλιο ανανέωσε για έξι μήνες την εντολή της διεθνούς δύναμης που έχει αναλάβει την αντιμετώπιση των συμμοριών, καθώς η χώρα προετοιμάζεται για τις προγραμματισμένες εκλογές του Δεκεμβρίου. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να διατηρήσουν την Αϊτή και το Σουδάν μεταξύ των θεμάτων που απαιτούν συνεχή διπλωματική παρακολούθηση.
Ιδιαίτερο θεσμικό βάρος αποκτά η ελληνική προεδρία λόγω της διαδικασίας επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ. Η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026 και ο διάδοχός του αναμένεται να αναλάβει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2027. Στην τέταρτη άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας, στις 29 Σεπτεμβρίου, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα συγκέντρωσε 10 ψήφους «ενθάρρυνσης», τρεις «αποθάρρυνσης» και δύο χωρίς διατυπωμένη γνώμη, διατηρώντας την πρώτη θέση. Ωστόσο, η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί και δεν έχει διαμορφωθεί τελική συναίνεση.
Σύμφωνα με το άρθρο 97 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση, κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για να προχωρήσει η διαδικασία, είναι κρίσιμη η επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των μελών του Συμβουλίου και η απουσία αρνητικής ψήφου από οποιοδήποτε από τα πέντε μόνιμα μέλη που διαθέτουν δικαίωμα βέτο. Εφόσον υπάρξει η αναγκαία συμφωνία μέσα στον Οκτώβριο, η σχετική σύσταση θα μπορούσε να προκύψει κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας. Πρόκειται για μια εξέλιξη που θα προσέδιδε πρόσθετη θεσμική σημασία στον μήνα που ξεκινά, χωρίς όμως να υπάρχει μέχρι στιγμής βεβαιότητα ότι η διαδικασία θα ολοκληρωθεί σε αυτό το χρονικό διάστημα.
Η ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς κρίσεις δοκιμάζουν τις δυνατότητες του ΟΗΕ να διαμορφώνει κοινές απαντήσεις. Η Ελλάδα καλείται να συντονίσει τις εργασίες ενός οργάνου στο οποίο οι διαφωνίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων συχνά δυσκολεύουν τη λήψη αποφάσεων. Το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί μόνο από τις συνεδριάσεις που θα πραγματοποιηθούν, αλλά και από το κατά πόσο θα καταστεί δυνατή η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας και η προώθηση ουσιαστικών διαβουλεύσεων. Η πιθανή εξέλιξη της διαδικασίας επιλογής του νέου Γενικού Γραμματέα προσθέτει ακόμη μία σημαντική παράμετρο.
Για την ελληνική διπλωματία, ο Οκτώβριος αποτελεί μια απαιτητική θεσμική αποστολή, με στόχο την ομαλή λειτουργία του Συμβουλίου και τη διευκόλυνση των συνεννοήσεων μεταξύ των 15 μελών του σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη διεθνή συγκυρία.