Έντονο προβληματισμό προκαλούν οι καταγγελίες που βλέπουν το φως της δημοσιότητας σχετικά με τη λειτουργία των λεγόμενων «έξυπνων καμερών» που έχουν εγκατασταθεί πιλοτικά σε κεντρικούς οδικούς άξονες της Αττικής για την καταγραφή τροχαίων παραβάσεων μέσω τεχνητής νοημοσύνης.
Παρότι το νέο σύστημα παρουσιάστηκε ως ένα σημαντικό εργαλείο για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας και την αποτελεσματικότερη αστυνόμευση των δρόμων, τα πρώτα στοιχεία που δημοσιοποιούνται προκαλούν ερωτήματα για την ακρίβεια των καταγραφών και την αξιοπιστία των αλγορίθμων που χρησιμοποιούνται.
Σύμφωνα με πληροφορίες που παρουσίασε το Mega, το ποσοστό αστοχίας των καμερών φέρεται να είναι εξαιρετικά υψηλό, με τις λανθασμένες καταγραφές να αγγίζουν ακόμη και το 90% έως 95% των περιπτώσεων που αρχικά καταγράφονται ως παραβάσεις.
Πώς λειτουργεί το σύστημα
Οι «έξυπνες κάμερες» αξιοποιούν τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης για την αυτόματη αναγνώριση πιθανών παραβάσεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας.
Το λογισμικό αναλύει εικόνες και βίντεο από τις κάμερες και εντοπίζει περιστατικά όπως η χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση, η υπέρβαση του ορίου ταχύτητας, η παράνομη χρήση της Λωρίδας Έκτακτης Ανάγκης (ΛΕΑ) και άλλες παραβάσεις.
Ωστόσο, πριν από την τελική επιβολή προστίμου, οι καταγραφές εξετάζονται από στελέχη της Ελληνικής Αστυνομίας, τα οποία καλούνται να επιβεβαιώσουν αν η παράβαση είναι πραγματική ή αν πρόκειται για λανθασμένη εκτίμηση του συστήματος.
Τα στοιχεία που προκαλούν ανησυχία
Τα δεδομένα που παρουσιάστηκαν στο τηλεοπτικό ρεπορτάζ είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακά.
Από περίπου 5.500 κλήσεις που καταγράφηκαν κατά την πιλοτική λειτουργία του συστήματος, μόλις 400 φέρεται να κρίθηκαν απολύτως ορθές μετά τον ανθρώπινο έλεγχο.
Την ίδια στιγμή:
- Περίπου 1.300 κλήσεις για χρήση κινητού τηλεφώνου αποδείχθηκαν λανθασμένες.
- Περίπου 3.800 καταγραφές υπερβολικής ταχύτητας απορρίφθηκαν ως εσφαλμένες.
- Σε αρκετές περιπτώσεις το σύστημα φέρεται να μπέρδεψε καθημερινές κινήσεις των οδηγών με παραβάσεις.
Τα στοιχεία αυτά, εφόσον επιβεβαιωθούν επισήμως από τις αρμόδιες αρχές, αναδεικνύουν σημαντικά ζητήματα σχετικά με την αξιοπιστία της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται.
Πού εντοπίζονται τα προβλήματα
Σύμφωνα με τις καταγγελίες, οι αλγόριθμοι δυσκολεύονται να ερμηνεύσουν σωστά ορισμένες κινήσεις των οδηγών.
Για παράδειγμα, αναφέρεται ότι η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου μπορεί να εκληφθεί λανθασμένα ως χρήση κινητού τηλεφώνου, ενώ σε άλλες περιπτώσεις ακόμη και η αλλαγή θέσης του χεριού του οδηγού έχει καταγραφεί ως παράβαση.
Παράλληλα, ζητήματα φωτισμού, αντανακλάσεων ή σκιών φαίνεται να επηρεάζουν την απόδοση του συστήματος, οδηγώντας σε εσφαλμένα συμπεράσματα.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι τέτοιου είδους τεχνολογίες απαιτούν εκτεταμένη εκπαίδευση και συνεχή βελτίωση των αλγορίθμων προκειμένου να επιτυγχάνουν υψηλά ποσοστά ακρίβειας σε πραγματικές συνθήκες κυκλοφορίας.
Οι ενστάσεις των πολιτών
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που ανακύπτουν αφορά τη διαδικασία αμφισβήτησης μιας λανθασμένης κλήσης.
Όπως επισημαίνουν νομικοί κύκλοι, όταν ένας πολίτης λάβει κλήση που θεωρεί άδικη, καλείται να αποδείξει ότι δεν διέπραξε την παράβαση, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετη ταλαιπωρία και γραφειοκρατικό βάρος.
Ο δικηγόρος Τρύφων Τσουμάνης, μιλώντας στο Mega, ανέφερε ότι υπάρχουν ήδη περιπτώσεις πολιτών που χρειάστηκε να υποβάλουν ενστάσεις για παραβάσεις που δεν είχαν διαπράξει.
Όπως τόνισε, η βασική διαφορά μεταξύ ενός ανθρώπινου ελέγχου και μιας αυτοματοποιημένης αξιολόγησης είναι η δυνατότητα κατανόησης ειδικών συνθηκών και εξαιρετικών περιστάσεων.
Έφερε μάλιστα ως παράδειγμα περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπου ένας οδηγός μπορεί να χρειαστεί προσωρινά να χρησιμοποιήσει τη ΛΕΑ για λόγους ασφαλείας ή υγείας.
Ζητούν διαφάνεια για το λογισμικό
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί συζητήσεις αφορά το ίδιο το λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιείται.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί και νομικοί, μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αναλυτικά στοιχεία για το μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης που εφαρμόζεται, τα ποσοστά ακρίβειάς του, τις διαδικασίες πιστοποίησης ή τον τρόπο με τον οποίο εκπαιδεύτηκε.
Η έλλειψη αυτών των πληροφοριών τροφοδοτεί ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια και τον έλεγχο των συστημάτων που καλούνται να επηρεάσουν άμεσα τους πολίτες μέσω της επιβολής διοικητικών κυρώσεων.
Η επόμενη ημέρα
Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στην οδική ασφάλεια αποτελεί διεθνή τάση, με πολλές χώρες να επενδύουν σε αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης της κυκλοφορίας.
Ωστόσο, οι πρόσφατες καταγγελίες αναδεικνύουν ότι η τεχνολογία, όσο προηγμένη κι αν είναι, δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά χωρίς αξιόπιστους αλγορίθμους, διαφάνεια και επαρκείς μηχανισμούς ελέγχου.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι αρμόδιες αρχές θα κληθούν να απαντήσουν στα ερωτήματα που έχουν προκύψει και να διευκρινίσουν κατά πόσο τα στοιχεία για τα υψηλά ποσοστά αστοχίας ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.