Σοβαρές ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα αναγνωρίζει, καταγράφει και πιστοποιεί τις επαγγελματικές ασθένειες αναδεικνύουν την ανάγκη αναδιοργάνωσης του συστήματος Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.
Παρά το γεγονός ότι πολλοί εργαζόμενοι εκτίθενται καθημερινά σε παράγοντες που μπορεί να επιβαρύνουν την υγεία τους, η χώρα δεν διαθέτει έναν ολοκληρωμένο μηχανισμό που να καταγράφει με αξιοπιστία τα περιστατικά και να τεκμηριώνει τη σύνδεσή τους με τις εργασιακές συνθήκες.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την έλλειψη στατιστικών δεδομένων. Επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα των εργαζομένων να αναγνωρίσουν μια πάθηση ως επαγγελματική και να αποκτήσουν την αντίστοιχη ασφαλιστική κάλυψη.
Την ανάγκη αλλαγής του σημερινού πλαισίου υπογράμμισε η πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ), Ρένα Μπαρδάνη, σε συνάντηση με εκπροσώπους του Τύπου. Στο επίκεντρο των προτάσεων βρίσκεται η δημιουργία ενός αυτοτελούς συστήματος ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου.
Η δυσκολία αναγνώρισης των επαγγελματικών παθήσεων
Παρότι υπάρχουν θεσμικές προβλέψεις για τις επαγγελματικές νόσους, στην πράξη δεν λειτουργεί ένας ενιαίος και αποτελεσματικός μηχανισμός καταγραφής και πιστοποίησης.
Έτσι, ένας εργαζόμενος μπορεί να αναπτύξει σοβαρή πάθηση εξαιτίας της μακροχρόνιας έκθεσής του σε επιβαρυντικούς παράγοντες, χωρίς να καταφέρει να αναγνωριστεί επίσημα η επαγγελματική προέλευση της ασθένειάς του.
Μεταξύ των κινδύνων που μπορούν να συνδεθούν με τέτοιες παθήσεις περιλαμβάνονται η έκθεση σε χημικές ουσίες, η εισπνοή επικίνδυνων σωματιδίων, η παρατεταμένη σωματική καταπόνηση και ο θόρυβος.
Για την πιστοποίηση μιας επαγγελματικής ασθένειας απαιτείται ιατρική τεκμηρίωση και απόδειξη της σχέσης της με την εργασία. Η απουσία ενός λειτουργικού συστήματος δυσκολεύει αυτή τη διαδικασία και ταυτόχρονα εμποδίζει την αποτύπωση της πραγματικής έκτασης του προβλήματος.
Στο τραπέζι η δημιουργία Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου
Μία από τις βασικές προτάσεις του ΕΛΙΝΥΑΕ είναι η δημιουργία ξεχωριστού φορέα ασφάλισης επαγγελματικού κινδύνου, κατά τα πρότυπα άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
Σήμερα, η σχετική ασφαλιστική προστασία εντάσσεται στο γενικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, χωρίς να υπάρχει αυτοτελής οργανισμός με αποκλειστική αρμοδιότητα τον επαγγελματικό κίνδυνο.
Το προτεινόμενο μοντέλο στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
- Καθολική εισφορά για την ασφάλιση του επαγγελματικού κινδύνου.
- Ουσιαστική αναγνώριση και πιστοποίηση των επαγγελματικών ασθενειών.
- Συστηματική και αξιόπιστη καταγραφή των περιστατικών.
Ένας τέτοιος φορέας θα μπορούσε να συνδέσει αποτελεσματικότερα την ασφαλιστική κάλυψη με την πρόληψη και την παρακολούθηση των κινδύνων στους χώρους εργασίας. Στόχος είναι η επαγγελματική ασθένεια να αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως ατομικό ιατρικό ζήτημα, αλλά και ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων εργασιακών συνθηκών.
Μεγάλες αποκλίσεις στα στοιχεία για τα εργατικά ατυχήματα
Την έλλειψη ενιαίας εικόνας αποκαλύπτουν και τα στοιχεία για τα εργατικά ατυχήματα του 2024, τα οποία παρουσιάστηκαν από το ΕΛΙΝΥΑΕ.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, οι καταγραφές των αρμόδιων φορέων παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές:
- Επιθεώρηση Εργασίας: 14.388 εργατικά ατυχήματα.
- ΕΦΚΑ: 5.693 περιστατικά.
- ΕΛΣΤΑΤ: 4.999 περιστατικά.
- Eurostat: 4.824 περιστατικά.
Η διαφορά ανάμεσα στην Επιθεώρηση Εργασίας και την Eurostat ανέρχεται σε 9.564 περιστατικά, με την πρώτη να καταγράφει σχεδόν τριπλάσιο αριθμό.
Οι αποκλίσεις αυτές δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη ότι υπάρχει απόκρυψη ατυχημάτων, καθώς ενδέχεται να οφείλονται σε διαφορετικούς ορισμούς, κριτήρια και μεθόδους καταγραφής.
Καταδεικνύουν, ωστόσο, την ανάγκη κοινής μεθοδολογίας και καλύτερου συντονισμού των υπηρεσιών. Στις επαγγελματικές ασθένειες, όπου η καταγραφή είναι ακόμη πιο προβληματική, το έλλειμμα πληροφόρησης είναι μεγαλύτερο.
Burnout, εργασιακό στρες και νέοι επαγγελματικοί κίνδυνοι
Οι προκλήσεις για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία δεν περιορίζονται πλέον στους παραδοσιακούς κινδύνους. Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται και μαζί της αλλάζει και το πεδίο των απειλών για τους εργαζομένους.
Το εργασιακό στρες, η επαγγελματική εξουθένωση (burnout), η βία και η παρενόχληση αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή, η γήρανση του εργατικού δυναμικού και οι τεχνολογικές εξελίξεις δημιουργούν νέες απαιτήσεις για την πρόληψη.
Όπως ανέφερε η Ρένα Μπαρδάνη, η Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία βρίσκεται σε μια κρίσιμη μεταβατική περίοδο. Οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι καλούνται να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα παλιούς και νέους κινδύνους, γεγονός που καθιστά αναγκαία την έγκαιρη πρόληψη, την αξιοποίηση αξιόπιστων δεδομένων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους.
Ψηφιακοί έλεγχοι και εκπαίδευση ως εργαλεία πρόληψης
Η εξάπλωση της υβριδικής εργασίας, οι εργολαβίες, η αυξημένη κινητικότητα του προσωπικού και τα σύνθετα επιχειρηματικά σχήματα καθιστούν αναγκαία την ανανέωση των μεθόδων ελέγχου και πρόληψης.
Το ΕΛΙΝΥΑΕ προκρίνει την αξιοποίηση ψηφιακών δεδομένων, τη συνεχή παρακολούθηση των κινδύνων και την ταχύτερη επικοινωνία μεταξύ επιχειρήσεων και αρμόδιων αρχών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην κατάρτιση εργαζομένων και εργοδοτών. Στις προτάσεις περιλαμβάνονται εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα, σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία και πιστοποίηση γνώσεων μέσω του προτεινόμενου «Safety Pass».
Στην έρευνα του Ινστιτούτου για το 2026, η εκπαίδευση, μαζί με την καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών, αναδείχθηκαν ως δύο από τους σημαντικότερους παράγοντες για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας.
Η πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ χαρακτήρισε την εκπαίδευση βασικό εργαλείο πρόληψης, επισημαίνοντας ότι οι εργαζόμενοι πρέπει να μπορούν να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση ασφαλέστερων εργασιακών περιβαλλόντων. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της δια βίου μάθησης και των νέων ψηφιακών μέσων κατάρτισης.
Στο επίκεντρο του 5ου Πανελλήνιου Συνεδρίου οι αλλαγές στην ΥΑΕ
Οι προτάσεις για την αναβάθμιση του συστήματος Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία αναμένεται να συζητηθούν στο 5ο Πανελλήνιο Συνέδριο για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία.
Το συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στις 23 και 24 Νοεμβρίου 2026, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, με βασικά ζητήματα την πρόληψη, την καταγραφή των επαγγελματικών κινδύνων, την εκπαίδευση και την προσαρμογή στις νέες συνθήκες της αγοράς εργασίας.
Το βασικό ζητούμενο παραμένει η δημιουργία ενός συστήματος που θα μπορεί να εντοπίζει έγκαιρα τους κινδύνους, να αναγνωρίζει τις ασθένειες που συνδέονται με την εργασία και να προσφέρει ουσιαστική προστασία στους εργαζομένους.
Το πρόγραμμα του συνεδρίου: https://www.mononews.gr/wp-content/uploads/2026/11/261112092121_program.pdf
