Άρθρο της Σοφίας Παπαδέα
Μια μεγάλη αγορά
Μια ανεκμετάλλευτη ευκαιρία
Μια μεγάλη αγορά, που όμως μένει ανεκμετάλλευτη ως ευκαιρία για τη χώρα μας, είναι αυτή που αφορά στον τουρισμό της τρίτης ηλικίας. Η Ελλάδα θα μπορούσε να διεκδικήσει με αξιώσεις δεκάδες δισ. ετησίως, προσελκύοντας ηλικιωμένους τουρίστες για να περνούν στην επικράτειά της τα χρόνια της συνταξιοδότησής τους.
Η εταιρεία διαΝΕΟσις συνεργάστηκε με το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής και ομάδα ερευνητών υπό το συντονισμό του καθηγητή κοινωνικής και προληπτικής ιατρικής στο ΕΚΠΑ Γιάννη Τούντα, για να μελετήσει το θέμα της ανάπτυξης του τουρισμού τρίτης ηλικίας και τις προοπτικές του στην Ελλάδα. Η έρευνα αναλύει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις υποκατηγορίες αυτού του κλάδου, μελετά το πώς άλλες χώρες επενδύουν στην προσέλκυση ηλικιωμένων τουριστών, χαρτογραφεί το τι ισχύει στη δική μας χώρα, και προσδιορίζει το πόσα θα μπορούσε να κερδίσει η ελληνική οικονομία, αν η χώρα μας ανέπτυσσε τις υποδομές και μεταρρύθμιζε το θεσμικό της πλαίσιο για να διεκδικήσει ένα μέρος αυτής της αγοράς.
Ξεχωριστό ρόλο στον τομέα αυτό, σύμφωνα και με την έρευνα, καλείται να διαδραματίσει και η τοπική αυτοδιοίκηση αφού ΟΤΑ και Περιφέρειες, μπορούν να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη του τουρισμού τρίτης ηλικίας, βελτιώνοντας την πρόσβαση για αναπηρικά αμαξίδια και την προσβασιμότητα σε σημεία ενδιαφέροντος αλλά και μέσα στις πόλεις, καθώς και στην ανάδειξη και την προώθηση προορισμών. Περιφέρειες, δήμοι και φορείς του ιδιωτικού τομέα, εξάλλου, μπορούν να πάρουν την πρωτοβουλία και να σχεδιάσουν ολοκληρωμένα τοπικά σχέδια παροχής σύνθετου πακέτου υπηρεσιών από μικρές επιχειρήσεις διάφορων κλάδων. Οι δήμοι ασφαλώς χρειάζονται εκτεταμένη τεχνική βοήθεια και υποστήριξη για να προσελκύσουν επενδύσεις ιδιωτικού κεφαλαίου και να αναπτύξουν τουρισμό τρίτης ηλικίας.
Όταν μιλάμε για τουρισμό τρίτης ηλικίας αναφερόμαστε σε δύο μεγάλες υποκατηγορίες επισκεπτών. Τους τουρίστες (που έρχονται για ολιγοήμερες διακοπές) και αυτούς που έρχονται για μακροχρόνια διαμονή, είτε νοικιάζοντας είτε αγοράζοντας κατοικία.
Η πρώτη κατηγορία είναι αυτονόητα σημαντική -και πολύ μεγάλη. Περίπου το 18% των Ευρωπαίων τουριστών το 2014 ήταν άνω των 65 ετών. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, το 2030 θα είναι το 26% και το 2050 το 32%.
Η άλλη κατηγορία, οι τουρίστες μακράς διάρκειας, χωρίζονται κι αυτοί σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με το αν ενοικιάζουν ή αγοράζουν σπίτι στον προορισμό τους. Αυτή η κατηγορία, που έχει και το όνομα “snowbird tourism”, μεγαλώνει ολοένα και περιλαμβάνει κυρίως συνταξιούχους από πλούσιες βόρειες χώρες, που επιλέγουν να περάσουν ένα μέρος του χρόνου (συνήθως το χειμώνα) σε νοτιότερα, θερμότερα κλίματα.
Τι κάνουν οι άλλοι
Ο τουρισμός τρίτης ηλικίας αποτελεί πλέον ένα σημαντικό μέρος της τουριστικής βιομηχανίας σε πολλές αναπτυσσόμενες και αναπτυγμένες χώρες. Πολλές επενδύουν αναπτύσσοντας νέα τουριστικά προϊόντα, επενδύουν σε μονάδες που παρέχουν συγκεκριμένες υποστηρικτικές υπηρεσίες στους ηλικιωμένους, ή σχεδιάζουν ειδικά τουριστικά πακέτα. Σε χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Ιταλία, κατασκευάζονται συγκροτήματα κατοικιών που καλύπτουν τις ειδικές απαιτήσεις του συγκεκριμένου κοινού, και προωθείται με διάφορα εργαλεία η μετεγκατάσταση ηλικιωμένων από άλλες χώρες.
Διάφορες πρωτοβουλίες, τόσο κρατικές, όσο και από την τοπική αυτοδιοίκηση και την ιδιωτική πρωτοβουλία σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, το πρόγραμμα European Senior Tourism (EST) προσελκύει Ευρωπαίους τουρίστες τρίτης ηλικίας από άλλες χώρες της Ευρώπης σε ισπανικούς τουριστικούς προορισμούς με πολύ χαμηλές τιμές κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου ή της άνοιξης, εκτός περιόδου αιχμής δηλαδή. Το πρόγραμμα IMSERSO επιδοτεί τη βελτίωση τουριστικών υποδομών ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν άτομα της τρίτης ηλικίας, ενώ επιδοτεί και προγράμματα κοινωνικού τουρισμού για ηλικιωμένους.
Στη δική μας χώρα η κατάσταση είναι διαφορετική. Αν και έχουμε το γνωστό, ελκυστικό κλίμα και την όμορφη φύση, αν και είμαστε μια χώρα γεωγραφικά κοντά σε πληθυσμούς εύπορων ηλικιωμένων από τη Βόρεια Ευρώπη, αν και είμαστε μέλος της Ε.Ε., παρ’ όλα αυτά δεν έχουμε καταφέρει να προσελκύσουμε ούτε μεγάλο μέρος της αγοράς του τουρισμού τρίτης ηλικίας.
Τι μπορούμε να κερδίσουμε
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της ερευνητικής ομάδας, αν όλα γίνονταν σωστά, υποδομές, θεσμικό πλαίσιο, εκπαίδευση, και όλες οι λύσεις που προτείνονται παρακάτω, ο τουρισμός τρίτης ηλικίας, η πώληση κατοικιών και η διαμονή μακράς διάρκειας ξένων τρίτης ηλικίας, μπορούν συνολικά να προσθέσουν στο ΑΕΠ της χώρας 13,6 δισ. ευρώ, καθώς και 173.000 νέες θέσεις εργασίας σε διάστημα πέντε χρόνων. .
Τι πρέπει να κάνουμε
Η έρευνα προτείνει μια πλήρη εργαλειοθήκη , από μια ανάλυση περί μάρκετινγκ στις συγκεκριμένες αγορές μέχρι μια καταγραφή σχετικά με τις προδιαγραφές ποιότητας, ασφάλειας και διαχείρισης κινδύνων στους συγκεκριμένους τομείς. Συνοψίζει, δε, και τα βασικά βήματα για μια στρατηγική ανάπτυξης τουρισμού τρίτης ηλικίας στην Ελλάδα, όπως:
- Στόχευση αγοράς και segmentation τουρισμού τρίτης ηλικίας.
- Δημιουργία cluster σε κάθε προορισμό που επιθυμεί να κάνει συνολικό branding της περιοχής ως προορισμό τουρισμού τρίτης ηλικίας.
- Destination branding & marketing -δημιουργία αφηγήματος για κάθε προορισμό.
- Να εξασφαλιστεί η ύπαρξη και η καλή λειτουργία των αναγκαίων ιατρικών και νοσηλευτικών υπηρεσιών δημόσιου ή/και ιδιωτικού φορέα σε κάθε περιοχή ενδιαφέροντος για τουρισμό τρίτης ηλικίας και τουρισμό μακράς διαμονής.
Προτείνεται επιπλέον:
- Αλλαγή του θεσμικού πλαισίου που εμποδίζει τις μεγάλες επενδύσεις σε οργανωμένα συγκροτήματα κατοικιών εκτός σχεδίου πόλης, που περιλαμβάνουν και υπηρεσίες ψυχαγωγίας και υγείας.
- Να αποσυνδεθούν οι μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και κέντρων ημερήσιας νοσηλείας από ιδρύματα προνοιακού χαρακτήρα και να δοθεί η δυνατότητα λειτουργίας διαφορετικών ειδών επιχειρήσεων στο πλαίσιο αυτών ή σε σύνδεση με αυτά.
- Να βελτιωθούν σημαντικά οι υπηρεσίες και οι υποδομές εξυπηρέτησης, μετακίνησης, πρόσβασης και ασφάλειας σε όλες τις περιοχές υποδοχής τουριστών τρίτης ηλικίας.
- Να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις (λειτουργίας και διαθεσιμότητας υποδομών και υπηρεσιών) για τη δυνατότητα επέκτασης της τουριστικής περιόδου σε περιοχές εκτός των αστικών κέντρων.
- Να διευκολυνθούν οι διαδικασίες έγκρισης βίζας για μακρόχρονη παραμονή σε άτομα τρίτης ηλικίας.
- Να προωθηθούν εξειδικευμένα προγράμματα εκπαίδευσης-κατάρτισης για το εμπλεκόμενο προσωπικό στον τουρισμό τρίτης ηλικίας.
Εξάλλου, το υπουργείο Τουρισμού θα πρέπει να συνεχίσει να δίνει έμφαση στην ανάδειξη της Ελλάδας σε κορυφαίο, ασφαλή προορισμό 365 ημέρες τον χρόνο. O EOT να συνεχίσει να συμμετέχει σε διεθνείς εκθέσεις για την προβολή του τουρισμού μακράς διαμονής/παραχείμασης και να συνάπτει διακρατικές δράσεις συνεργασίας.