Σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση τέθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών το σχέδιο νόμου με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης», ένα εκτεταμένο νομοθετικό εγχείρημα που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας δήμων και περιφερειών σε ολόκληρη τη χώρα.
Η διαδικασία της διαβούλευσης ξεκίνησε την Τετάρτη 20 Μαΐου 2026 και θα ολοκληρωθεί την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026 στις 09:00 το πρωί, δίνοντας τη δυνατότητα σε φορείς, αιρετούς, εργαζόμενους στην αυτοδιοίκηση αλλά και απλούς πολίτες να καταθέσουν προτάσεις και παρατηρήσεις για τη διαμόρφωση του τελικού πλαισίου.
Ο νέος Κώδικας επιχειρεί να συγκεντρώσει σε ένα ενιαίο και λειτουργικό νομοθετικό κείμενο πλήθος διάσπαρτων διατάξεων που αφορούν τη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης, βάζοντας τέλος σε χρόνια πολυνομίας, αλληλοεπικαλύψεων και διοικητικών δυσκολιών.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εσωτερικών, ο βασικός στόχος του νέου θεσμικού πλαισίου είναι η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της λογοδοσίας στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, ενώ παράλληλα επιχειρείται να ενδυναμωθεί ο ρόλος του πολίτη στη συμμετοχή και τον έλεγχο της τοπικής διακυβέρνησης.
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από έξι βασικά βιβλία, τα οποία καλύπτουν το σύνολο σχεδόν της διοικητικής και οικονομικής λειτουργίας δήμων και περιφερειών.
Οι βασικοί άξονες του νέου Κώδικα
Το πρώτο βιβλίο αφορά τη συγκρότηση και οργάνωση της αυτοδιοίκησης. Περιλαμβάνει διατάξεις για την κατηγοριοποίηση των δήμων, τις διαδικασίες εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών, καθώς και τους κανόνες που διέπουν τον έλεγχο των προεκλογικών δαπανών και της οικονομικής διαφάνειας κατά τις εκλογικές αναμετρήσεις.
Στο δεύτερο βιβλίο αναλύεται το μοντέλο διοίκησης και διακυβέρνησης των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Περιγράφονται οι αρμοδιότητες των οργάνων διοίκησης, η λειτουργία των νομικών προσώπων των δήμων και των περιφερειών, καθώς και η θεσμική και υπηρεσιακή θέση των αιρετών εκπροσώπων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το τρίτο βιβλίο, το οποίο επιχειρεί να αποσαφηνίσει και να καταγράψει με σαφήνεια τις αρμοδιότητες κάθε βαθμού αυτοδιοίκησης. Στόχος είναι να γνωρίζουν τόσο οι υπηρεσίες όσο και οι πολίτες ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για κάθε τομέα της καθημερινότητας, από τις υποδομές και την καθαριότητα μέχρι την κοινωνική πολιτική και την πολιτική προστασία.
Το τέταρτο βιβλίο εισάγει σημαντικές αλλαγές στο οικονομικό πλαίσιο λειτουργίας των ΟΤΑ. Περιλαμβάνει νέες ρυθμίσεις για τη δημοσιονομική διαχείριση, τις διαδικασίες ελέγχου, την κατάρτιση προϋπολογισμών και τη γενικότερη οικονομική ευελιξία των δήμων και των περιφερειών, με σκοπό την απλούστευση διαδικασιών και την ταχύτερη υλοποίηση έργων και δράσεων.
Το πέμπτο βιβλίο αφορά το σύστημα εποπτείας και ελέγχου νομιμότητας των πράξεων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Όπως επισημαίνεται, επιχειρείται η δημιουργία ενός αντικειμενικού και σαφούς μηχανισμού ελέγχου, που θα περιορίζεται αποκλειστικά στη νομιμότητα των αποφάσεων και όχι στη σκοπιμότητά τους, σύμφωνα με τις συνταγματικές προβλέψεις.
Τέλος, το έκτο βιβλίο περιλαμβάνει ειδικές και λοιπές διατάξεις που σχετίζονται με την αυτοδιοίκηση, με σημαντικότερη την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσθετου πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Χάρτας Τοπικής Αυτονομίας, ενισχύοντας περαιτέρω τις αρχές της συμμετοχικότητας και της διοικητικής ανεξαρτησίας των τοπικών αρχών.
Ενεργός ρόλος των πολιτών στη διαβούλευση
Το Υπουργείο Εσωτερικών απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα συμμετοχής προς όλους τους ενδιαφερόμενους, επισημαίνοντας ότι η συμβολή των πολιτών και των φορέων της αυτοδιοίκησης θεωρείται κρίσιμη για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και λειτουργικού πλαισίου.
Η μεταρρύθμιση αυτή θεωρείται από τις σημαντικότερες των τελευταίων ετών για την τοπική αυτοδιοίκηση, καθώς φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πιο ξεκάθαρο, αποτελεσματικό και σύγχρονο μοντέλο διοίκησης, με έμφαση στη διαφάνεια, την καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη και τη βελτίωση της καθημερινότητας στις τοπικές κοινωνίες.
Ο Υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος υπογραμμίζει ότι ο νέος Κώδικας αποτελεί μια συνολική επανεκκίνηση για την αυτοδιοίκηση, με στόχο την προσαρμογή της στις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας και της δημόσιας διοίκησης.