Η κυβέρνηση ετοιμάζεται να παρουσιάσει μέσα στον Μάιο ένα ευρύ πλαίσιο αλλαγών που αφορά τόσο τη συνταγματική αναθεώρηση όσο και τον εκλογικό νόμο, με στόχο τον εκσυγχρονισμό του πολιτικού συστήματος και την αναδιάρθρωση του τρόπου εκλογής των βουλευτών.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που προωθείται από το κυβερνητικό επιτελείο, το νέο εκλογικό σύστημα κινείται προς ένα μεικτό μοντέλο, το οποίο βασίζεται σε λογική αντίστοιχη με το γερμανικό σύστημα, προσαρμοσμένο όμως στα ελληνικά δεδομένα. Η βασική αλλαγή αφορά τη δραστική μείωση των σημερινών εκλογικών περιφερειών από περίπου 60 σε μόλις 7 μεγάλες γεωγραφικές ενότητες, με στόχο την απλοποίηση της εκλογικής διαδικασίας και τον περιορισμό της πολυδιάσπασης.
Παράλληλα, εξετάζεται η εισαγωγή εκτεταμένου συστήματος μονοεδρικών περιφερειών, από τις οποίες θα εκλέγεται σημαντικό ποσοστό των βουλευτών, ενώ το υπόλοιπο θα προκύπτει από λίστα κομμάτων. Σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι κάνουν λόγο για κατανομή είτε 60%-40% είτε 50%-50% μεταξύ μονοεδρικών και λίστας, με στόχο την εξισορρόπηση της τοπικής εκπροσώπησης με την κομματική αναλογικότητα.
Στο πλαίσιο των αλλαγών εξετάζεται επίσης η μείωση του συνολικού αριθμού των βουλευτών, από 300 σε 250 ή ακόμη και 200, με παράλληλη πρόβλεψη για μικρό αριθμό εδρών Επικρατείας. Οι συγκεκριμένες έδρες θα μπορούσαν να διατηρηθούν για ειδικές περιπτώσεις, όπως πρώην πρωθυπουργούς ή πρόσωπα εθνικής εμβέλειας που δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν σε μονοεδρικές εκλογικές αναμετρήσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον τρόπο κατανομής των εδρών, καθώς εξετάζεται η διατήρηση ή προσαρμογή του εκλογικού μπόνους για το πρώτο κόμμα, το οποίο θα μπορούσε να κυμαίνεται μεταξύ 25 και 30 εδρών, ανάλογα με τη συνολική δύναμη της Βουλής στο νέο σχήμα.
Σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, για την εκλογή βουλευτών στις μονοεδρικές θα απαιτείται σχετική πλειοψηφία σε κάθε εκλογική ενότητα, υπό την προϋπόθεση ότι το κόμμα του υποψηφίου θα έχει ξεπεράσει το εθνικό όριο εισόδου στη Βουλή, που παραμένει στο 3%.
Η αποτελεί έναν από τους πιο σύνθετους άξονες του σχεδίου, καθώς προβλέπεται η δημιουργία 7 μεγάλων εκλογικών περιφερειών που θα αντικαταστήσουν το σημερινό κατακερματισμένο σύστημα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η Αττική, η Κεντρική Μακεδονία με τη Θράκη, η Κρήτη, η Θεσσαλία με τη Στερεά Ελλάδα, καθώς και ενιαίες περιφέρειες που θα καλύπτουν τη Δυτική Ελλάδα με την Πελοπόννησο και τα Ιόνια Νησιά, το Αιγαίο, αλλά και τη Δυτική Μακεδονία με την Ήπειρο.
Σύμφωνα με την πρόταση της ΝΔ για την γεωγραφική αναδιάρθρωση, οι επτά νέες περιφέρειες είναι οι εξής: Περιφέρεια Αττικής, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες της Α΄Αθήνας, Βόρειας, Δυτικής, Νότιας καθώς και Α και Β Πειραιά Δυτικής Μακεδονίας – Ηπείρου, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Κοζάνης, Γρεβενών, Καστοριάς, Φλώρινας, Ιωαννίνων, Αρτας, Πρέβεζας και Θεσπρωτίας Αιγαίου η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Λέσβου, Χίου, Σάμου, Κυκλάδων και Δωδεκανήσου Κεντρικής Μακεδονίας- Θράκης, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Εβρου, Ροδόπης, Ξάνθης, Δράμας, Σερρών, Κιλκίς, Α και Β Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Πέλλας, Πιερίας και Ημαθίας Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίων Νήσων, η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας, Ηλείας, Κορίνθου, Αργολίδας, Αρκαδίας, Μεσσηνίας, Κερκύρας, Λευκάδας, Κεφαλονιάς και Ζακύνθου Κρήτης η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Ηρακλείου, Χανίων, Λασιθίου και Ρεθύμνου Θεσσαλίας – Στερέας Ελλάδος η οποία θα περιλαμβάνει τις σημερινές περιφέρειες Λαρίσης, Μαγνησίας, Τρικάλων, Φθιώτιδας, Βοιωτίας, Εύβοιας, Ευρυτανίας και Φωκίδας Τα όρια των εκλογικών ενοτήτων, χαράσσονται από ανεξάρτητη επιτροπή, η οποία θα εκλέγεται από τη Διάσκεψη των προέδρων με αυξημένη πλειοψηφία 3/5.
Οι τελικές χαράξεις των εκλογικών ενοτήτων αναμένεται να ανατεθούν σε ανεξάρτητη επιτροπή, η οποία θα συγκροτηθεί με αυξημένη πλειοψηφία 3/5 από τη Διάσκεψη των Προέδρων, προκειμένου να διασφαλιστεί η θεσμική ουδετερότητα της διαδικασίας.
Κυβερνητικά στελέχη συνδέουν την επιτάχυνση των αλλαγών με την ανάγκη ενίσχυσης της διαφάνειας και περιορισμού φαινομένων πελατειακών σχέσεων, επισημαίνοντας ότι το ισχύον σύστημα έχει εξαντλήσει τα όριά του.
Το νέο εκλογικό πλαίσιο, όπως διαμορφώνεται, αναμένεται να αποτελέσει αντικείμενο έντονης πολιτικής συζήτησης το επόμενο διάστημα, καθώς επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο εκπροσώπησης, την κομματική ισορροπία και τη λειτουργία του κοινοβουλίου.
Οι τελικές αποφάσεις θα οριστικοποιηθούν μετά τις σχετικές διαβουλεύσεις, με ορίζοντα εφαρμογής τις εκλογές του 2027, εφόσον το σχέδιο υπερψηφιστεί και λάβει τη συνταγματικά απαιτούμενη στήριξη.