Έφυγε από τη ζωή η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου, λίγες ημέρες πριν συμπληρώσει τα 103 της χρόνια. Η δεύτερη σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικότητα, με ενεργό παρουσία στο γυναικείο κίνημα, αλλά και με μια ζωή άρρηκτα συνδεδεμένη με σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας.
Η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι, στις Ηνωμένες Πολιτείες, και ήταν η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές.
Σπούδασε δημοσιογραφία και συνέχισε τις σπουδές της στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκεί γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1951.
Το ζευγάρι έζησε αρχικά στη Μινεσότα και στη συνέχεια στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ.
Απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.
Η επιστροφή στην Ελλάδα και τα χρόνια της δικτατορίας
Η οικογένεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετίας του 1960, καθώς ο Ανδρέας Παπανδρέου άρχισε να εμπλέκεται όλο και περισσότερο στην ελληνική πολιτική ζωή.
Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 και τη σύλληψη του Ανδρέα Παπανδρέου, η Μαργαρίτα κινητοποιήθηκε διεθνώς για την απελευθέρωσή του. Ο Ανδρέας αφέθηκε τελικά ελεύθερος τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους και η οικογένεια έφυγε στο εξωτερικό.
Τα χρόνια που ακολούθησαν ήταν καθοριστικά τόσο για την πολιτική πορεία του Ανδρέα Παπανδρέου όσο και για τη δική της δημόσια παρουσία.
Η πολυτάραχη σχέση με τον Ανδρέα Παπανδρέου
Η κοινή ζωή της Μαργαρίτας και του Ανδρέα Παπανδρέου πέρασε από πολλές και έντονες δοκιμασίες.
Η ίδια μίλησε αργότερα ανοιχτά για τις εξωσυζυγικές σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε τις κρίσεις στον γάμο τους.
Η τελευταία και οριστική ρήξη ήρθε με τη σχέση του Ανδρέα Παπανδρέου με τη Δήμητρα Λιάνη. Η Μαργαρίτα συμφώνησε τελικά στο διαζύγιο και ο Ανδρέας Παπανδρέου παντρεύτηκε τη Δήμητρα Λιάνη το 1989.
Χρόνια αργότερα, η ίδια περιέγραψε την προσωπική αυτή περίοδο στο αυτοβιογραφικό της βιβλίο «Έρωτας και Εξουσία», που κυκλοφόρησε το 2015.
Η Ένωση Γυναικών Ελλάδας και το αποτύπωμά της
Πέρα όμως από την ιδιότητά της ως συζύγου του Ανδρέα Παπανδρέου, η Μαργαρίτα ανέπτυξε αυτοτελή και έντονη δράση για τα δικαιώματα των γυναικών.
Ίδρυσε την Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ) και διετέλεσε πρόεδρός της επί οκτώ χρόνια.
Η ΕΓΕ αποτέλεσε μια από τις σημαντικές οργανώσεις του γυναικείου κινήματος της Μεταπολίτευσης, σε μια περίοδο κατά την οποία προωθήθηκαν μεγάλες αλλαγές στο Οικογενειακό Δίκαιο και στη θέση της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία.
Στις θεσμικές αλλαγές εκείνης της περιόδου περιλαμβάνονται η ισότητα των δύο φύλων στο Οικογενειακό Δίκαιο, η κατάργηση της προίκας, η θέσπιση του πολιτικού γάμου και το συναινετικό διαζύγιο, καθώς και η δυνατότητα των γυναικών να διατηρούν το επώνυμό τους μετά τον γάμο.
Η ίδια και η ΕΓΕ είχαν ενεργό ρόλο στη δημόσια συζήτηση γύρω από αυτές τις μεταρρυθμίσεις.
Η παρουσία της, πάντως, δεν έμεινε χωρίς αντιδράσεις. Κατά τη δεκαετία του 1980 δέχθηκε επικρίσεις ότι ασκούσε επιρροή σε κυβερνητικά στελέχη και δημόσιους φορείς, ισχυρισμούς τους οποίους η ίδια είχε απορρίψει.
Μια ζωή μέσα και δίπλα στην Ιστορία
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου έζησε από κοντά περισσότερες από έξι δεκαετίες της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής ιστορίας: από τα χρόνια πριν από τη δικτατορία και την εξορία της οικογένειας μέχρι τη Μεταπολίτευση, την ίδρυση και την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία και τις μεγάλες κοινωνικές αλλαγές της δεκαετίας του 1980.
Παράλληλα, επιχείρησε να διαμορφώσει τη δική της δημόσια ταυτότητα, κυρίως μέσα από τη δράση της για τη θέση και τα δικαιώματα των γυναικών.
Η ζωή της συνδέθηκε αναπόφευκτα με τον Ανδρέα Παπανδρέου και μία από τις σημαντικότερες πολιτικές οικογένειες της χώρας. Ωστόσο, η δική της πορεία ξεπέρασε τον ρόλο της συζύγου ενός πρωθυπουργού, αφήνοντας διακριτό αποτύπωμα στο γυναικείο κίνημα της Μεταπολίτευσης.