Ο Δήμος Αθηναίων δίνει φέτος στους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης την ευκαιρία να γνωρίσουν καλύτερα τα μνημεία, τα μουσεία και τους ιστορικούς χώρους της Αθήνας μέσα από δωρεάν ξεναγήσεις. Ο Μάρτιος έχει μετατραπεί σε «μήνα ξεναγήσεων», με οργανωμένες επισκέψεις σε αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικά κτίρια, μουσεία και θεματικά μονοπάτια που καλύπτουν την αρχαία, βυζαντινή, οθωμανική και νεότερη Αθήνα.
Το πρόγραμμα πραγματοποιείται με πρωτοβουλία της εντεταλμένης δημοτικής συμβούλου Ιστορικής Ανάδειξης της Πόλης, Αρτέμιδος Σκουμπουρδή, σε συνεργασία με το Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών της Αθήνας. Όλοι οι ξεναγοί συμμετέχουν εθελοντικά, διατηρώντας ζωντανό ένα θεσμό που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 και είχε διακοπεί για διάφορους λόγους.
«Το ξεκινήσαμε το χειμώνα του 1981-82 με λίγους συναδέλφους», λέει η κ. Σκουμπουρδή. «Στόχος ήταν οι κάτοικοι να γνωρίσουν την πόλη τους κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών, όταν οι ξεναγοί εργάζονταν λιγότερο. Το πρόγραμμα εξελίχθηκε με τα χρόνια, αλλά πάντα υπήρχαν οικονομικές δυσκολίες. Σήμερα, οι ξεναγήσεις συνεχίζονται εθελοντικά και με μεγάλη ανταπόκριση».
Το ενδιαφέρον των κατοίκων
Οι συμμετέχοντες δηλώνουν ενθουσιασμένοι. Η φοιτήτρια Κατερίνα Β. λέει: «Μακάρι να μην έχανα ούτε μία ξενάγηση. Ακόμα κι αν δεν σχετίζεται με τις σπουδές μου, μαθαίνω τόσα για την ιστορία της πόλης που με ενθουσιάζει». Ο επισκέπτης Όμηρος Τ. προσθέτει: «Η πλειονότητα των Αθηναίων δεν γνωρίζει τους θησαυρούς της πόλης. Αυτές οι ξεναγήσεις είναι πολύτιμες».
Η κ. Σκουμπουρδή τονίζει: «Ο κόσμος ανταποκρίνεται και η αγάπη του είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή μας. Δυστυχώς, οι οικονομικές δυσκολίες επηρεάζουν τον πολιτισμό πρώτες, αλλά η στήριξη του δημάρχου και η προσφορά των εθελοντών ξεναγών κρατά το πρόγραμμα ζωντανό».
Θέμα και δρομολόγια
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επισκέψεις στην Αθηναϊκή Τριλογία, στην Αρχαία Αγορά, στο Λύκειο του Αριστοτέλη, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στη Βιβλιοθήκη Αδριανού, στο Μουσείο Μπενάκη, καθώς και θεματικούς περιπάτους για την αρχιτεκτονική, τη φιλοσοφία και τη street art.
Σημειώνεται ότι τα μουσεία και οι αρχαιολογικοί χώροι που απαιτούν εισιτήριο, επιβαρύνουν τους συμμετέχοντες, αλλά οι περισσότεροι χώροι ανταποκρίνονται και ανοίγουν τις πόρτες τους για το κοινό.
Το πρόγραμμα
Ήδη έχουν πραγματοποιηθεί ξεναγήσεις στον Αρχαιολογικό Χώρο Λυκείου Αριστοτέλους, στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στην Αθηναϊκή Τριλογία (Πανεπιστήμιο – Ακαδημία – Βιβλιοθήκη), στην Αρχαία Αγορά, στο Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού, στο Μουσείο Μπενάκη, θεματικές ενότητες όπως για τη Βυζαντινή Αθήνα με σημείο τη Βιβλιοθήκη Αδριανού, για την αρχιτεκτονική εξέλιξη της Αθήνας από το Σύνταγμα στο Χίλτον, για την ενότητα Το φιλοσοφείν στην Αρχαία Αγορά με σημείο την κεντρική είσοδο Αρχαιολογικού Χώρου επί της Αποστόλου Παύλου, στο Α’ Κοιμητήριο Αθηνών – Υπαίθρια Γλυπτοθήκη, περίπατος στο Ωρολόγιο του Κυρρήστου -Αέρηδες, Μενδρεσέδες & Φετιχιέ Τζαμί, με σημείο την Πύλη Αθηνάς Αρχηγέτιδος, Ρωμαϊκή Αγορά.
Το προσεχές πρόγραμμα έχει ως εξής:
Σάββατο 14 Μαρτίου
– Αρχαία Αγορά (10:30)
Σημείο συνάντησης: Κεντρική είσοδος Αρχαιολογικού χώρου επί της Ανδριανού
– Λόφοι γύρω από την Ακρόπολη (10:30)
Ναός Αγ. Δημητρίου Λουμπαρδιάρη
– Οθωμανική Αθήνα (11:00)
Βιβλιοθήκη Αδριανού
– Μέγαρο Τσίλλερ – Λοβέρδου (10:30)
Σημείο συνάντησης: Είσοδος Μουσείου (Μαυρομιχάλη 6)
– Εθνική Πινακοθήκη (10:30)
Περιοδική Έκθεση: Los Caprichos του Francisco Goya
Σημείο συνάντησης: Είσοδος Πινακοθήκης (Βασ. Κωνσταντίνου 50)
Κυριακή 15 Μαρτίου
– Το φιλοσοφείν στην Αρχαία Αγορά (10:30)
Σημείο συνάντησης: Κεντρική είσοδος Αρχαιολογικού Χώρου επί της Αποστόλου Παύλου
– Μουσείο Αλέκος Φασιανός (11:30)
Σημείο συνάντησης: Είσοδος Μουσείου (Νεοφύτου Μεταξά 15, Μεταξουργείο)
Σάββατο 21 Μαρτίου
– Διάλεξη στο Πολιτιστικό Κέντρο «Μελίνα» του Δήμου Αθηναίων
Θέμα: Οι Αθηναίοι στην Εξέγερση του ’21 (17:30)
Ηρακλειδών 66α, Θησείο
– Street Art – Graffiti Tour στην περιοχή του Ψυρρή (10:30)
Σημείο συνάντησης: Πλατεία Μοναστηρακίου, μπροστά στον Ι.Ν. Παναγίας Παντάνασσας
– Βυζαντινές Εκκλησίες της Αθήνας (10:30)
Σημείο συνάντησης: Παρεκκλήσι Αγ. Ελευθερίου, δίπλα στη Μητρόπολη
– Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών (10:30)
Σημείο συνάντησης: Είσοδος Ινστιτούτου (Σουηδίας 54)
Κυριακή 22 Μαρτίου
– Το φιλοσοφείν στην Αρχαία Αγορά (10:30)
Σημείο συνάντησης: Κεντρική είσοδος Αρχαιολογικού Χώρου επί της Αποστόλου Παύλου
– Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης
Έκθεση: Why Look at Animals? (17:00)
Σημείο συνάντησης: Είσοδος Μουσείου
Σάββατο 28 Μαρτίου
– Εθνικός Κήπος (10:30)
Σημείο συνάντησης: Είσοδος Κήπου από Λεωφόρο Αμαλίας
Κυριακή 29 Μαρτίου
– Νομισματικό Μουσείο (Ιλίου Μέλαθρον) (10:30)
Σημείο συνάντησης: Ταμείο εισιτηρίων του Μουσείου (Πανεπιστημίου 12)
Σημειώνεται πως το εισιτήριο εισόδου σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους, όπου προβλέπεται, επιβαρύνει τους συμμετέχοντες.
Το όραμα των «γλαύκων της Αθήνας»
Η κ. Σκουμπουρδή παρουσιάζει και ένα νέο όραμά της: τη δημιουργία ηλεκτρονικής σήμανσης για όλα τα μνημεία και ιστορικά κτίρια της πόλης. Κάθε κτίριο θα φέρει το ομοίωμα μιας γλαύκας ή ενός ασημένιου τετράδραχμου, με ηλεκτρονική σήμανση που θα παρέχει πληροφορίες για την ιστορία του στα ελληνικά, αγγλικά και αργότερα και σε άλλες γλώσσες.
«Θέλω να αφήσω ένα έργο που θα μείνει στην πόλη», λέει η ίδια. «Μελετώ την ιστορία της Αθήνας από τη νιότη μου και αυτό είναι ο τρόπος μου να την υπηρετήσω. Δεν με ενδιαφέρουν οι ψήφοι, αλλά η πόλη».
Οι δωρεάν ξεναγήσεις του Δήμου Αθηναίων δεν είναι απλώς μια ευκαιρία για βόλτα ή επίσκεψη σε μνημεία. Αποτελούν μια ζωντανή εμπειρία πολιτισμού, όπου οι συμμετέχοντες αποκτούν βαθύτερη γνώση της ιστορίας της πόλης και συνδέονται με την ταυτότητά της. Από την Αρχαία Αγορά μέχρι την Αθηναϊκή Τριλογία, οι επισκέπτες ανακαλύπτουν ιστορίες ανθρώπων, γεγονότων και αρχιτεκτονικών στοιχείων που έχουν διαμορφώσει την πόλη σε βάθος αιώνων.
Η κ. Σκουμπουρδή αναφέρει ότι η ανταπόκριση του κόσμου είναι συνεχής και εντυπωσιακή. «Στην Αθηναϊκή Τριλογία, συχνά έρχονται εκατοντάδες άτομα. Η αφοσίωση των συμμετεχόντων με ενθαρρύνει να συνεχίσω, ακόμη και όταν η φωνή μου καταπονείται».
Ειδικές θεματικές ξεναγήσεις
Οι θεματικές ξεναγήσεις προσφέρουν μια διαφορετική οπτική για την Αθήνα. Για παράδειγμα:
-
Το φιλοσοφείν στην Αρχαία Αγορά: Οι συμμετέχοντες γνωρίζουν την καθημερινή ζωή των φιλοσόφων και των μαθητών τους, ανακαλύπτοντας πώς οι ιδέες τους διαμόρφωσαν την σκέψη και την πολιτική της εποχής.
-
Street Art – Graffiti Tour στον Ψυρρή: Τα έργα των σύγχρονων καλλιτεχνών παρουσιάζονται στο ιστορικό πλαίσιο της περιοχής, αναδεικνύοντας τη δυναμική σύνδεση τέχνης και κοινωνίας.
-
Βυζαντινές Εκκλησίες της Αθήνας: Ο περίπατος μέσα σε κτίρια και μνημεία αποκαλύπτει τις τεχνικές, τα σύμβολα και τις ιστορίες που έχουν διαμορφώσει τη θρησκευτική κληρονομιά της πόλης.
Οι επισκέπτες παρατηρούν λεπτομέρειες που συνήθως περνούν απαρατήρητες: αρχιτεκτονικές επιγραφές, μωσαϊκά, επιτύμβιες στήλες, ακόμη και ιστορίες που συνδέουν διαφορετικές εποχές της Αθήνας. Η εμπειρία γίνεται διαδραστική, καθώς οι συμμετέχοντες μπορούν να θέτουν ερωτήσεις και να συζητούν με τους ξεναγούς.
Οι ξεναγοί ως φάροι πολιτισμού
Η συμμετοχή των εθελοντών ξεναγών είναι καθοριστική. Η κ. Σκουμπουρδή τονίζει ότι η εθελοντική τους προσφορά αναδεικνύει την αφοσίωση στην πόλη και την ιστορία της. «Δεν είναι απλώς δουλειά, είναι πάθος», λέει. «Οι ξεναγοί αφιερώνουν χρόνο και γνώση, χωρίς αμοιβή, για να κρατήσουν ζωντανό το πρόγραμμα».
Μάλιστα, η εμπειρία και η εξειδίκευση των ξεναγών συμβάλλουν στο να γίνονται οι επισκέψεις πιο πλούσιες και αξέχαστες. Ορισμένες ξεναγήσεις, όπως στην Ακαδημία και τη Βιβλιοθήκη, δίνουν έμφαση σε ιστορικές και πολιτιστικές πτυχές που δύσκολα μπορούν να βρεθούν σε βιβλία ή στο διαδίκτυο.
Οι «Γλαύκες της Αθήνας»: Ένα όραμα για το μέλλον
Η κ. Σκουμπουρδή σχεδιάζει μια καινοτόμο προσέγγιση για την επισήμανση των ιστορικών κτιρίων, που ονομάζει «Γλαύκες της Αθήνας». Κάθε γλαύκα ή ασημένιο τετράδραχμο θα συνοδεύεται από ηλεκτρονική σήμανση με πληροφορίες για την ιστορία του κτιρίου και των ανθρώπων που το διαμόρφωσαν. Η αρχή θα γίνει με ελληνικά και αγγλικά, ενώ αργότερα θα προστεθούν και άλλες γλώσσες.
Το όραμα αυτό συνδέεται με τη διατήρηση της πολιτιστικής μνήμης της πόλης και τη δυνατότητα να ενημερώνεται κάθε πολίτης ή επισκέπτης με εύκολο, σύγχρονο τρόπο. Η πρόταση αναδεικνύει τη σημασία της ψηφιακής τεχνολογίας στη διάσωση της ιστορίας και την ενίσχυση της πολιτιστικής εκπαίδευσης.
Η αξία για την κοινωνία
Οι δωρεάν ξεναγήσεις έχουν και κοινωνική διάσταση. Προσφέρουν μια μορφή πολιτιστικής εκπαίδευσης για άτομα που ενδεχομένως δεν θα είχαν την οικονομική δυνατότητα να επισκεφτούν μουσεία ή μνημεία. Συγχρόνως, ενισχύουν την αίσθηση της κοινότητας και του ανήκειν στην πόλη.
Όπως σημειώνει η κ. Σκουμπουρδή: «Ακόμη και στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, οι Αθηναίοι περίμεναν τα σαββατοκύριακα για να συμμετάσχουν στις ξεναγήσεις. Το ενδιαφέρον και η αγάπη τους για την ιστορία και τον πολιτισμό είναι η μεγαλύτερη επιβράβευση».
Το πρόγραμμα δωρεάν ξεναγήσεων του Δήμου Αθηναίων συνδυάζει ιστορική ενημέρωση, πολιτιστική εμπειρία και κοινωνική προσφορά. Μέσα από την αφοσίωση των εθελοντών ξεναγών, την εμπειρία των συμμετεχόντων και το όραμα της κ. Σκουμπουρδή για τα «Γλαύκες της Αθήνας», οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν την πόλη τους σε βάθος, να εκτιμήσουν την πολιτιστική της κληρονομιά και να συνδεθούν με την ιστορία της σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο.
Το πρόγραμμα συνεχίζεται όλο τον Μάρτιο και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να συμμετάσχουν σε ξεναγήσεις σε διάφορους χώρους, πάντα υπό την καθοδήγηση έμπειρων και αφοσιωμένων ξεναγών.