Νέους κανόνες για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην Ελλάδα θέτει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, επιχειρώντας να βάλει τάξη στη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών και αιολικών εγκαταστάσεων και να δημιουργήσει ένα σαφέστερο πλαίσιο για επενδύσεις, περιβάλλον και τοπικές κοινωνίες.
Το νέο πλαίσιο, που εγκρίθηκε με υπουργική απόφαση και δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Αυγούστου 2026, αντικαθιστά το αντίστοιχο χωροταξικό πλαίσιο του 2008.
Η αλλαγή έρχεται σε μια εντελώς διαφορετική ενεργειακή πραγματικότητα. Οι ΑΠΕ έχουν πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα, η αποθήκευση ενέργειας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία και η χώρα έχει μπροστά της φιλόδοξους στόχους για την πράσινη μετάβαση.
Το νέο χωροταξικό επιχειρεί έτσι να περάσει από την ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ σε μια περισσότερο οργανωμένη και ελεγχόμενη χωρική ανάπτυξη.
Φωτοβολταϊκά: Το όριο του 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα φωτοβολταϊκά.
Το νέο πλαίσιο θέτει ανώτατο όριο στη συνολική κάλυψη γης από νέες εγκαταστάσεις, με τη φέρουσα ικανότητα να υπολογίζεται σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας.
Το όριο για τις νέες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών καθορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης κάθε Περιφερειακής Ενότητας.
Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για περιοχές όπου τα προηγούμενα χρόνια αναπτύχθηκαν μεγάλοι αριθμοί φωτοβολταϊκών σταθμών και εντάθηκαν οι συζητήσεις για την αγροτική γη, το τοπίο και τις υπόλοιπες χρήσεις γης.
Στόχος είναι να αποφεύγεται η υπερσυγκέντρωση εγκαταστάσεων σε συγκεκριμένες περιοχές και να υπάρχει ένα σαφές χωρικό όριο στην ανάπτυξή τους.
Πού δεν επιτρέπονται νέα φωτοβολταϊκά
Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης συγκεκριμένες περιοχές αποκλεισμού.
Μεταξύ άλλων, νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί δεν μπορούν να εγκαθίστανται σε:
- προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000
- δάση και δασικές εκτάσεις
- υγροτόπους Ramsar και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
- εθνικούς δρυμούς
- μνημεία της φύσης
- αισθητικά δάση
- Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους
- προστατευόμενες περιοχές πολιτιστικής κληρονομιάς
- Περιοχές Άνευ Δρόμων
- ακτές κολύμβησης.
Στο νέο πλαίσιο εντάσσονται επίσης ιστορικοί τόποι, αρχαία και άλλα προστατευόμενα μνημεία, καθώς και περιοχές στις οποίες βρίσκονται πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προβλέπονται επιπλέον περιορισμοί, με συνεκτίμηση παραμέτρων όπως καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Αιολικά: Αυστηρότεροι κανόνες για τις ανεμογεννήτριες
Αντίστοιχοι περιορισμοί τίθενται και για την ανάπτυξη νέων αιολικών σταθμών.
Μεταξύ των περιοχών όπου αποκλείεται η εγκατάσταση νέων αιολικών περιλαμβάνονται η Αττική και η Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης, περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, συγκεκριμένοι υγρότοποι, Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, πυρήνες εθνικών δρυμών και ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί προβλέπονται ακόμη για ορισμένα μικρά νησιά, για συγκεκριμένες εκτός σχεδίου περιοχές τουρισμού και αναψυχής, τις Περιοχές Άνευ Δρόμων και τις ακτές κολύμβησης.
Τι προβλέπεται για τις περιοχές Natura
Ειδική αντιμετώπιση προβλέπεται για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας Natura 2000 που σχετίζονται με την προστασία της ορνιθοπανίδας.
Η ανάπτυξη αιολικών σταθμών σε αυτές τις περιοχές μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις ως προς το αιολικό δυναμικό.
Το πλαίσιο συνδέεται παράλληλα με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, προβλέποντας πρόσθετους περιορισμούς για νέες αιολικές εγκαταστάσεις σε συγκεκριμένες τουριστικές περιοχές.
Ειδικοί κανόνες για τα νησιά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στο νησιωτικό τοπίο, όπου η χωροθέτηση μεγάλων ενεργειακών εγκαταστάσεων αποτελεί συχνά αντικείμενο αντιπαράθεσης.
Για νέους αιολικούς σταθμούς προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου στο στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Θα εξετάζονται μεταξύ άλλων το μέγεθος της εγκατάστασης, ο χαρακτήρας του τοπίου και οι επιπτώσεις στις θέες και στη συνολική φυσιογνωμία της περιοχής.
Στις ορεινές περιοχές των νησιών η αξιολόγηση θα γίνεται κατά περίπτωση, με βάση τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, διατηρείται το ανώτατο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς στο 4% ανά Δημοτική Ενότητα.
Μια «βαλβίδα» για περιοχές με χαμηλό μέσο αιολικό δυναμικό
Το νέο πλαίσιο προβλέπει και μια ειδική εξαίρεση.
Σε Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι χαμηλότερο από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί αιολικός σταθμός εφόσον στη συγκεκριμένη θέση πιστοποιείται δυναμικό άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο.
Παράλληλα, οι εγκαταστάσεις δεν μπορούν να ξεπερνούν το 1% της φέρουσας ικανότητας της συγκεκριμένης Δημοτικής Ενότητας.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αντιμετωπιστεί η περίπτωση κατά την οποία μια περιοχή έχει συνολικά χαμηλό αιολικό δυναμικό, αλλά διαθέτει συγκεκριμένες θέσεις με ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες.
Η αποθήκευση γίνεται κεντρικό κομμάτι της ενεργειακής μετάβασης
Το νέο χωροταξικό δεν περιορίζεται στα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά.
Εντάσσονται στον σχεδιασμό και άλλες μορφές ΑΠΕ, όπως το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά, όμως, η αποθήκευση ενέργειας.
Η ανάγκη για αποθήκευση αυξάνεται όσο μεγαλώνει η συμμετοχή των φωτοβολταϊκών και των αιολικών, καθώς η παραγωγή τους εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες και δεν συμπίπτει πάντα με τη ζήτηση.
Η ανάπτυξη μονάδων αποθήκευσης μπορεί να συμβάλει στην αξιοποίηση της πλεονάζουσας πράσινης ενέργειας, στον περιορισμό των περικοπών παραγωγής ΑΠΕ και στην καλύτερη ισορροπία του ηλεκτρικού συστήματος.
Ο στόχος της Ελλάδας για το 2030
Οι αλλαγές στο χωροταξικό συνδέονται άμεσα με τους στόχους της χώρας για την ενεργειακή μετάβαση.
Το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα προβλέπει για το 2030 συμμετοχή των ΑΠΕ τουλάχιστον κατά 43% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας και κατά 75,7% στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Η πρόκληση, επομένως, είναι διπλή: η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει να αυξάνει την παραγωγή καθαρής ενέργειας, αλλά ταυτόχρονα να αποφύγει την άναρχη χωροθέτηση εγκαταστάσεων.
Το μεγάλο στοίχημα είναι η ισορροπία
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ επιχειρεί να απαντήσει ακριβώς σε αυτή την ισορροπία.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη για περισσότερη καθαρή ενέργεια, ενεργειακή αυτονομία και επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων.
Από την άλλη βρίσκονται η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η αγροτική γη, το τοπίο, η πολιτιστική κληρονομιά, ο τουρισμός και η ανάγκη των τοπικών κοινωνιών να έχουν λόγο για τις αλλαγές που συντελούνται στον χώρο τους.
Με το νέο πλαίσιο, η πολιτεία επιχειρεί να βάλει σαφέστερους κανόνες πριν από την ανάπτυξη των έργων και να περιορίσει τις συγκρούσεις που δημιουργούνται όταν οι επενδύσεις σχεδιάζονται χωρίς ένα ξεκάθαρο χωροταξικό πλαίσιο.
Το ζητούμενο πλέον είναι να φανεί στην πράξη αν οι νέοι κανόνες θα καταφέρουν να συνδυάσουν την ταχύτητα της ενεργειακής μετάβασης με την προστασία του χώρου.
Γιατί η επόμενη ημέρα των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν θα κριθεί μόνο από το πόσα φωτοβολταϊκά και πόσες ανεμογεννήτριες θα εγκατασταθούν.
Θα κριθεί και από το πού θα εγκατασταθούν, πόσο χώρο θα καταλαμβάνουν και κατά πόσο η πράσινη μετάβαση θα μπορεί να συνυπάρξει με το περιβάλλον, την παραγωγή και τις τοπικές κοινωνίες.