Μακρόν – Μητσοτάκης στη Ρωμαϊκή Αγορά: Η Ευρώπη ανάμεσα σε κρίσεις και στρατηγική αυτονομία

Σε μια κρίσιμη και ρευστή γεωπολιτικά εποχή, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν και ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης συζήτησαν σχετικά με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη και τον δρόμο προς το αύριο. Τη συζήτηση συντόνισε ο διευθυντής της εφημερίδας “Η Καθημερινή”, Αλέξης Παπαχελάς. Η άμυνα και η στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι σχέσεις με ΗΠΑ, Ρωσία και Μέση Ανατολή, τα διδάγματα από τις διαδοχικές κρίσεις, η ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια και η ενίσχυση της ελληνογαλλικής συνεργασίας είναι μερικά από τα θέματα στα οποία θα κληθούν να απαντήσουν οι δύο ηγέτες.

Την εκδήλωση προλόγισε η δημοσιογράφος της «Κ», Ηλιάνα Μάγρα

Αλέξης Παπαχελάς: Υπάρχουν ζοφερές προβλέψεις για το μέλλον της Ευρώπης. Έχει νόημα η Ευρώπη σήμερα;

Εμ. Μακρόν: Αυτή η στιγμή μπορεί να είναι η στιγμή της Ευρώπης. Όλοι στον κόσμο κατανοούν ότι επικρατεί μία παγκόσμια αταξία και πρώτη δύναμη είναι οι ΗΠΑ. Θα μπορούσαν να αποτελέσουν σύμμαχο αλλά κάποιες χώρες δεν είναι σίγουρες για αυτό. Πού βρίσκεται η Ε.Ε. αυτή τη στιγμή; Είναι χώρος αξιοπιστίας και προβλεψιμότητας και αυτό έχει μεγάλη αξία. Όταν έχουμε εταίρους τους υποστηρίζουμε.

Εμ. Μακρόν: Συμβάλαμε από την πρώτη ημέρα στην άμυνα χωρών του Κόλπου. Συνεισφέραμε με συστήματα αεράμυνας. Προσφέραμε Ραφάλ. Και συμβάλαμε από την πρώτη ημέρα στην άμυνα χωρών του Κόλπου. Στη γενική εικόνα, στην Ευρώπη, όταν είμαστε όλοι μαζί, είμαστε μία πολύ σημαντική δύναμη. Είμαστε υποστηρικτές του ΝΑΤΟ. Βελτιώσαμε τις σχέσεις μας Ελλάδα και Γαλλία μέσω των χρηματιστηρίων.

Αλέξης Παπαχελάς: Καλό είναι να είμαστε σημαντική δύναμη και οικονομία. Όμως υπάρχουν ανησυχίες για το ΑΕΠ, την τεχνολογία κ.λπ. μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής. Η Ευρώπη κάνει αρκετά αυτή τη στιγμή;

Κυρ. Μητσοτάκης: Συμφωνώ με τον πρόεδρο Μακρόν ότι οι προκλήσεις αυτές αποτελούν μοναδικές ευκαιρίες για την Ευρώπη. Η εξέλιξη δεν είναι ποτέ γραμμική, είχαμε και περιόδους επανάπαυσης. Πρώτον πρέπει να δώσουμε ουσία στη στρατηγική αυτονομία. Η Γαλλία και η Ελλάδα είναι προπύργια αυτής της προσπάθειας. Είμαστε απτή απόδειξη του τι εννοούμε. Τη συμφωνία αυτή θα την ανανεώσουμε βεβαίως. Το θέμα είναι να αγκαλιάσουμε την προσπάθεια για την Άμυνα και να ενθαρρύνουμε το οικοσύστημα της Άμυνας στην Ευρώπη.

Κυρ. Μητσοτάκης: Μπορούμε να κάνουμε περισσότερα χάρη στην εσωτερική αγορά. Η δεύτερη πρόκληση αφορά την ανταγωνιστικότητα. Είμαστε μια μεγάλη εμπορική δύναμη. Μπορούμε να κάνουμε περισσότερα, αν όλοι δράσουμε ενωμένοι, χάρη στην εσωτερική αγορά. Έχουμε όμως προκλήσεις την ενέργεια, μία κατακερματισμένη αγορά, θα μπορούσαμε εκεί να γίνουμε πολύ πιο ανταγωνιστικοί.

Κυρ. Μητσοτάκης: Η Ευρώπη δεν κινείται πάντοτε με την προσδοκώμενη ταχύτητα. Κάποιοι φίλοι είναι πιο συντηρητικοί ως προς τα δημοσιονομικά. Πρέπει να κινητοποιήσουμε και ευρωπαϊκούς πόρους για να πετύχουμε τους στόχους μας. Θυμηθείτε, η Α. Μέρκελ ήταν κατά της επιπλέον χρηματοδότησης μέχρι που άλλαξε γνώμη. Ας κινητοποιήσουμε ευρωπαϊκούς πόρους για να αντιμετωπίσουμε τις σημερινές προκλήσεις. Παραμένω αισιόδοξος, αυτό το σημείο καμπής είναι ευκαιρία. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το κατανοεί αυτό, αλλά η Ευρώπη δεν κινείται πάντοτε με την προσδοκώμενη ταχύτητα.

Αλέξης Παπαχελάς: Ακούω την επίκριση ότι υπερνομοθετούμε παγκοσμίως. Αυτό γίνεται για τη δική μας κυριαρχία ή είναι μία μέθοδος μέσω της οποίας στραγγαλίζεται η καινοτομία και πού βρίσκεται το σημείο ισορροπίας;

Μακρόν: Πρέπει να απολουστεύσουμε τα πράγματα και να πετύχουμε τη μεγαλύτερη κλίμακα. Εκεί αργοπορήσαμε. Μπορούμε να κάνουμε περισσότερα. Θεσπίσαμε υπερβολικά πολλούς κανόνες σε ορισμένους τομείς. Εκεί μπορούμε να βελτιωθούμε. Χρειαζόμαστε πιο έξυπνη νομοθεσία. Και η Κίνα και οι ΗΠΑ έχουν κανόνες που ευνοούν τους εθνικούς παίκτες. Αυτοί οι κανόνες πολλές φορές στρέφονται κατά των Ευρωπαίων παραγωγών και εκεί ίσως συμπεριφερθήκαμε αφελώς.

Μακρόν: Πρέπει να υπεραμυνθούμε της στρατηγικής μας αυτονομίας. Το παγκόσμιο εμπόριο δεν πρόκειται για ελεύθερο εμπόριο πια. Υπερβολικές επιδοτήσεις στην Κίνα και δασμοί από τις ΗΠΑ. Δείτε τι κάνουν οι Κινέζοι με τα πολύτιμα μέταλλα, τις σπάνιες γαίες. Καταπνίγουν τον ανταγωνισμό μέσω και dumping. Αν δεν υπερασπιστούμε τους δικούς μας παραγωγούς είμαστε χαμένοι. Πρέπει να υπεραμυνθούμε της στρατηγικής μας αυτονομίας. Βιομηχανία, γεωργία, χρηματοοικονομικά.

Αλέξης Παπαχελάς: Στην οικονομία μιλούμε για ένωση κεφαλαιαγορών και άλλες μεταρρυθμίσεις σε ένα κατακερματισμένο πολιτικό τοπίο που δεσπόζουν κάποιες ελίτ, όπως λένε πολλοί. Πώς θα πείσετε τον κόσμο που αντιμετωπίζει προβλήματα και στη Γαλλία και στην Ελλάδα ότι ο στόχος αυτός αν τον πετύχετε θα έχει πραγματική επίπτωση στη ζωή τους;

Κυρ. Μητσοτάκης: Είμαι αναφανδόν υπέρ της χρήσης έξυπνων εργαλείων κατά των ΗΠΑ. Έχουμε δύο τομείς που πρέπει να δράσουμε.

Μητσοτάκης: Προστασία των παιδιών και των εφήβων από τα κοινωνικά δίκτυα. Συμφωνώ με τον Εμανουέλ. Ο πρώτος τομέας είναι η προστασία των παιδιών και των εφήβων από τα κοινωνικά δίκτυα. Από τη στιγμή που θα κάνουμε κάτι σε εθνικό επίπεδο, όλα αυτά θα μεταφραστούν και σε ευρωπαϊκό. Θα συμμορφωθούν και οι μεγάλες εταιρείες.

Κυρ. Μητσοτάκης: Το πρόβλημα με τις ψευδείς ειδήσεις και τους λαϊκιστές είναι ανεξέλεγκτο. Για τις ψευδείς ειδήσεις και τους λαϊκιστές, αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι ανεξέλεγκτο. Δείτε πώς αξιοποιείται η ανωνυμία. Τα προβλήματα που απορρέουν από την ΑΙ. Είναι προκλήσεις για όλους και ιδίως για όσους από εμάς αντιμετωπίζουν σύντομα εκλογές.

Μακρόν: Γιατί είναι σημαντική η τραπεζική ένωση. Πρέπει να απλουστεύσουμε τους κανόνες μας. Προσπαθούμε εδώ και δέκα χρόνια να υλοποιήσουμε την τραπεζική ένωση. Ως Ευρωπαίοι έχουμε περισσότερες αποταμιεύσεις από ό,τι οι Αμερικανοί. Όμως λόγω του κατακερματισμού των αγορών τα χρήματα αυτά πηγαίνουν στην αγορά ομολόγων για να χρηματοδοτήσουν το κρατικό χρέος, ή πηγαίνουν στις ΗΠΑ για να χρηματοδοτήσουν την καινοτομία γιατί εκεί λειτουργούν οι κεφαλαιαγορές. Ισχυρή αγορά σημαίνει ότι θα μπορούμε να χρηματοδοτήσουμε την καινοτομία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Θέλουμε να είμαστε ανεξάρτητοι αλλά αυτό δεν θα γίνει αγοράζοντας προϊόντα από την άλλη άκρη του κόσμου. Πρέπει να απλουστεύσουμε τη νομοθεσία μας, τους κανόνες μας.

Αλέξης Παπαχελάς: Φτάνουμε στον Τραμπ. Λέει ότι η Ευρώπη είναι κακομαθημένη. Ότι εκχωρήσαμε την Άμυνά μας στις ΗΠΑ και η αλήθεια είναι ότι στα Στενά του Ορμούζ η Ευρώπη δεν μπορεί να υλοποιήσει κάποια επιχείρηση χωρίς τις ΗΠΑ. Και στην Ουκρανία το ίδιο.

Μακρόν: Ο Αμερικανός, ο Ρώσος και ο Κινέζος πρόεδρος είναι κατά της Ευρώπης. Αυτό είναι «καμπανάκι». Ας αποκτήσουμε αυτοπεποίθηση στην Ευρώπη. Για την Ουκρανία διαφωνώ. Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος πολλοί αμφισβητούσαν τη δυνατότητά μας να αντιδράσουμε. Όμως από την πρώτη ημέρα θεσπίσαμε κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας. Και η Ρωσία υποφέρει. Από την πρώτη ημέρα τα κάναμε αυτά. Έχουμε επιβάλει 20 πακέτα κυρώσεων έκτοτε. Έχουμε μία πυρηνική δύναμη κοντά στα σύνορά μας. Είμαστε ο υπ’ αριθμόν 1 επενδυτής, η Ουκρανία αμύνεται πολύ πιο αποτελεσματικά από ό,τι περίμεναν.

Αλέξης Παπαχελάς: Η Airbus είναι μια ιστορία επιτυχίας. Γιατί δεν μπορείτε να συνεργαστείτε για το μαχητικό της επόμενης γενιάς οι Ευρωπαίοι;

Κυρ. Μητσοτάκης: Η Κίνα είναι μια τεράστια απειλή για τη μεταποίηση στην Ευρώπη. Ένα καλό παράδειγμα της αξίας της συνεργασίας στον αμυντικό τομέα. Στα αεροσκάφη, τις φρεγάτες. Αναφέρατε την Airbus. Το πρόβλημα είναι ότι οι κανόνες περί συγχωνεύσεων στην Ευρώπη αφορούν μία ενιαία αγορά. Από την άλλη είναι σαν να αποτρέπουμε κάποιες εταιρείες της Ευρώπης να αποκτήσουν ένα πλεονέκτημα έναντι άλλων. Και έχουμε να αντιμετωπίσουμε γίγαντες από την άλλη πλευρά. Αυτό που συμβαίνει στην Κίνα είναι μια τεράστια απειλή για τη μεταποίηση στην Ευρώπη. Να αλλάξουμε τους κανόνες περί συγχωνεύσεων, να είμαστε πιο γενναιόδωροι με τους Ευρωπαίους επενδυτές.

Μακρόν: Πρέπει να ξεχάσουμε λίγο τα εθνικά συμφέροντα για να πάμε μπροστά. Χρειαζόμαστε όπως είπαμε απλούστευση. Όμως τα πρότυπά μας είναι 6-7 φορές περισσότερα. Δεν θα γίνουμε έτσι ανταγωνιστικοί. Χρειαζόμαστε λιγότερους κανόνες. Πρέπει να ξεχάσουμε λίγο τα εθνικά συμφέροντα, τα συμφέροντα συγκεκριμένων εταιρειών για να πάμε μπροστά. Η Άμυνα και η Ασφάλεια είναι εξαιρετικό παράδειγμα. Πώς θα εξασφαλίσουμε στρατηγική αυτονομία; Αυτό προϋποθέτει να παράγουμε ευρωπαϊκά και να αγοράζουμε ευρωπαϊκά. Ας συμπεριφερθούμε ως Ευρωπαίοι.

Κυρ. Μητσοτάκης: Στην Κύπρο αναλάβαμε τις ευθύνες μας ως Ευρωπαίοι. Στην Κύπρο ανταποκριθήκαμε σε ένα αίτημα. Κινηθήκαμε σε επιχειρησιακό επίπεδο βάσει μίας ευρωπαϊκής συνθήκης. Αναλάβαμε τις ευθύνες μας ως Ευρωπαίοι. Το ΝΑΤΟ είναι επίσης εκεί, αποτελεί πυρήνα αποτροπής. Όμως υπάρχουν και χώρες που δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, όπως η Κύπρος.

Κυρ. Μητσοτάκης: Η εξισορρόπηση του ρόλου των ΗΠΑ αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε μια πιο ισχυρή Ευρώπη. Οποιαδήποτε ανισορροπία θα είναι εις βάρος μας. Θα αγόμαστε και θα φερόμαστε.

Αλέξης Παπαχελάς: Πρέπει να σας πιέσω. Είπατε ότι το ΝΑΤΟ είναι εγκεφαλικά νεκρό. Τώρα το ΝΑΤΟ είναι στην εντατική. Πιστεύετε ότι θα επιβιώσει τώρα που ο Τραμπ λέει «έξω Ισπανία»; Θα δούμε ένα ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ;

Μακρόν: Πιστεύω στον ευρωπαϊκό πυλώνα του ΝΑΤΟ. Ο στόχος είναι η στρατηγική αυτονομία. Το καμπανάκι ήταν με τον πρόεδρο Πούτιν το 2022. Το ΝΑΤΟ βρέθηκε υπό πίεση, ήταν σαφές ότι οι Ευρωπαίοι χρειάστηκαν να επωμιστούν μεγαλύτερο φορτίο. Όλοι πια δαπανούν περισσότερα. Το άρθρο 5 το επικαλείται τώρα ο πρόεδρος Τραμπ. Το ΝΑΤΟ είναι πολύ χρήσιμο, λόγω της διαλειτουργικότητας. Δεν θα αποδυναμώσουμε το ΝΑΤΟ, αλλά οι Ευρωπαίοι πρέπει να γίνουν πιο δυνατοί.

Εμ. Μακρόν: Οπου υπάρχουν υπερβολικές εξαρτήσεις, πρέπει να κάνουμε κάτι. Είμαι υπέρ της μείωσης των κινδύνων. Εξαρτώμαστε υπερβολικά από την Κίνα, τις σπάνιες γαίες, την τεχνολογία. Αυτό ισχύει και έναντι των ΗΠΑ. Μείωση των κινδύνων, των εξαρτήσεων. Χωρίς να βάλω στην ίδια μοίρα Κίνα και ΗΠΑ.

Κυρ. Μητσοτάκης: Ο Λευκός Οίκος σήμερα δεν αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων κυβερνήσεων στις ΗΠΑ. Βάζουν τώρα πολύ περισσότερο μπροστά τα εθνικά τους συμφέροντα. Παρ’ όλα αυτά οι διατλαντικές σχέσεις επιβιώνουν, παραμένουν ισχυρές. Υπάρχουν δυνατότητες αμοιβαίας επωφελούς συνεργασίας με τις ΗΠΑ.

Κυρ. Μητσοτάκης: Ίσως η μόνη λύση είναι να επενδύσουμε σε πυρηνική ενέργεια, όπως έκανε και η Γαλλία με δεκάδες πυρηνικούς αντιδραστήρες. Έλαβα μέρος σε σύνοδο του Μακρόν για την πυρηνική ενέργεια. Αν δούμε την Ευρώπη και τη δυνατότητα της Ευρώπης να παράγει φτηνή πυρηνική ενέργεια θα έλεγα «ναι» σε συνδυασμό με τις πράσινες μορφές ενέργειας. Πρέπει να πάρουμε κάποιες αποφάσεις.

Αλέξης Παπαχελάς: Διαφορές μεταξύ «Τραμπ 1» και «Τραμπ 2». Πόσο δύσκολη είναι η κατάσταση για ανθρώπους όπως εσείς, κ. Μακρόν;

Εμ. Μακρόν: Αυτά που κάνει η Αμερική σήμερα, θα συνεχίσει να τα κάνει. Παίρνουμε ό,τι μας δίνει κάθε ηγέτης. Οι ΗΠΑ εδώ και χρόνια προτάσσουν τα συμφέροντά τους. Η στρατηγική τους δεν έχει στο επίκεντρο τα ευρωπαϊκά συμφέροντα. Πρέπει να δράσουμε για να ενισχύσουμε την ανεξαρτησία μας.

Κυρ. Μητσοτάκης: Υπάρχουν ευκαιρίες για εταιρικές σχέσεις πέραν των ευρωπαϊκών συνόρων. Ο κόσμος δεν είναι μόνο η Αμερική, η Ευρώπη και η Κίνα. Υπάρχει η Ινδία, ο Καναδάς, η Αυστραλία, οι χώρες του Κόλπου. Σε έναν πολυπολικό κόσμο υπάρχουν ευκαιρίες για αμοιβαία επωφελείς συνεργασίες.

Αλέξης Παπαχελάς: Είστε και οι δύο «εραστές» της Ιστορίας. Τι θα έκανε η Γαλλία αν απειλούσε η Τουρκία την Ελλάδα;

Εμ. Μακρόν: Θα είμαστε εδώ αν η Τουρκία απειλήσει την Ελλάδα. Δείτε τι κάναμε εκείνο το δύσκολο καλοκαίρι. Δείτε τι κάναμε στην Κύπρο. Αυτό είναι ο ορισμός της φιλίας. Η συμμαχία Ελλάς–Γαλλία.

Κυρ. Μητσοτάκης: Υπάρχουν ευκαιρίες για εταιρικές σχέσεις πέραν των ευρωπαϊκών συνόρων. Δεν είμαστε μόνοι μας. Υπάρχουν δημοκρατίες και αξιόπιστοι σύμμαχοι που μπορούν να λειτουργήσουν σε έναν πολυπολικό κόσμο.

Αλέξης Παπαχελάς: Φτάνουμε στον Τραμπ. Λέει ότι η Ευρώπη είναι κακομαθημένη. Ότι εκχωρήσαμε την Άμυνά μας στις ΗΠΑ.

Εμ. Μακρόν: Ο Αμερικανός, ο Ρώσος και ο Κινέζος πρόεδρος είναι κατά της Ευρώπης. Είναι ένα καμπανάκι. Η Ουκρανία άντεξε χάρη στις αποφάσεις μας. Από την πρώτη ημέρα αντιδράσαμε με κυρώσεις. Έχουμε επιβάλει 20 πακέτα κυρώσεων. Η Ευρώπη απέδειξε ότι μπορεί να σταθεί.

Κυρ. Μητσοτάκης: Το ΝΑΤΟ είναι επίσης εκεί, αποτελεί πυρήνα αποτροπής. Στην Κύπρο αναλάβαμε τις ευθύνες μας ως Ευρωπαίοι. Κινηθήκαμε βάσει ευρωπαϊκής συνθήκης.

Κυρ. Μητσοτάκης: Η εξισορρόπηση του ρόλου των ΗΠΑ θα οδηγήσει σε πιο ισχυρή Ευρώπη.

Αλέξης Παπαχελάς: Η Airbus είναι μια ιστορία επιτυχίας. Γιατί δεν μπορείτε να συνεργαστείτε για το μαχητικό της επόμενης γενιάς;

Κυρ. Μητσοτάκης: Η Κίνα είναι μια τεράστια απειλή για τη μεταποίηση στην Ευρώπη. Πρέπει να αλλάξουμε κανόνες και να ενισχύσουμε την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

Μακρόν: Πρέπει να ξεχάσουμε λίγο τα εθνικά συμφέροντα για να πάμε μπροστά. Πρέπει να παράγουμε και να αγοράζουμε ευρωπαϊκά. Η στρατηγική αυτονομία είναι το κλειδί.

Αλέξης Παπαχελάς: Πρέπει να σας πιέσω για το ΝΑΤΟ…

Μακρόν: Πιστεύω στον ευρωπαϊκό πυλώνα του ΝΑΤΟ. Δεν θα αποδυναμώσουμε το ΝΑΤΟ, αλλά πρέπει να γίνουμε πιο ισχυροί ως Ευρωπαίοι.

Κυρ. Μητσοτάκης: Η Ευρώπη πρέπει να γίνει πιο ισχυρή λόγω της μεταβολής του ρόλου των ΗΠΑ.

Εμ. Μακρόν: Πρέπει να μειώσουμε τις εξαρτήσεις μας από ΗΠΑ και Κίνα.

Κυρ. Μητσοτάκης: Οι διατλαντικές σχέσεις παραμένουν ισχυρές αλλά αλλάζουν.

Εμ. Μακρόν: Αυτά που κάνει η Αμερική θα συνεχιστούν.

Κυρ. Μητσοτάκης: Ίσως χρειαστεί να επενδύσουμε στην πυρηνική ενέργεια.

Εμ. Μακρόν: Η Ευρώπη πρέπει να δράσει για να ενισχύσει την ανεξαρτησία της.

Κυρ. Μητσοτάκης: Υπάρχουν νέες συμμαχίες πέρα από τη Δύση.

Εμ. Μακρόν: Η στιγμή μπορεί να είναι η στιγμή της Ευρώπης.

Αλέξης Παπαχελάς: Υπάρχει μέλλον για την Ευρώπη;

Εμ. Μακρόν: Ναι, αν δράσουμε ενωμένοι.

Εμ. Μακρόν: Έχουμε κάνει ιστορικά βήματα. Τώρα πρέπει να δώσουμε σάρκα και οστά στο γεωπολιτικό μας όραμα.

Κυρ. Μητσοτάκης: Ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής είναι αυτό που πρέπει να προστατεύσουμε όταν έρχονται οι κρίσεις.

Η συζήτηση Μακρόν-Μητσοτάκη στην Αθήνα άφησε πίσω της μια καθαρή αίσθηση εποχής: μια Ευρώπη που βρίσκεται ταυτόχρονα στο κέντρο των εξελίξεων και στο όριο των αντοχών της. Από την ενέργεια και την άμυνα μέχρι την τεχνολογία και τις διεθνείς ισορροπίες, οι δύο ηγέτες περιέγραψαν έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι δεδομένο και όλα ξανασχεδιάζονται.

Κι αν κάτι έμεινε από αυτή τη συζήτηση, είναι ότι η Ευρώπη δεν στερείται ούτε διαγνώσεων ούτε φιλοδοξίας. Αυτό που δοκιμάζεται πλέον είναι η ταχύτητα με την οποία μπορεί να μετατρέψει τις διακηρύξεις σε πράξη. Γιατί στο νέο διεθνές περιβάλλον, το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη έχει ρόλο, αλλά αν θα προλάβει να τον ορίσει η ίδια – πριν τον ορίσουν άλλοι για εκείνη.

Δημήτρης Μπιζιώτας