Ένα νέο κύμα δικαστικών προσφυγών κατά των μεγαλύτερων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης εξελίσσεται σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς οικογένειες ανηλίκων κατηγορούν τους τεχνολογικούς κολοσσούς ότι απέτυχαν να προστατεύσουν τα παιδιά από επιβλαβές περιεχόμενο που σχετίζεται με την κατάθλιψη, τον αυτοτραυματισμό και την αυτοκτονία.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η τραγική υπόθεση μιας 12χρονης στην Ιταλία, η οποία σύμφωνα με την οικογένειά της εκτέθηκε επί μήνες σε περιεχόμενο σχετικό με την ψυχική υγεία και τον αυτοτραυματισμό μέσω προτάσεων που λάμβανε από τους αλγόριθμους των κοινωνικών δικτύων. Λίγους μήνες αργότερα, το κορίτσι έβαλε τέλος στη ζωή του, προκαλώντας σοκ στην ιταλική κοινωνία και ανοίγοντας έναν ευρύτερο διάλογο για την ευθύνη των ψηφιακών πλατφορμών.
Μετά τον θάνατό της, οι γονείς απέκτησαν πρόσβαση στις ηλεκτρονικές συσκευές της και διαπίστωσαν ότι χρησιμοποιούσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πολύ περισσότερο από όσο γνώριζαν. Ανάμεσα στα στοιχεία που εντοπίστηκαν βρισκόταν και ένας κρυφός λογαριασμός στο Instagram, μέσα από τον οποίο παρακολουθούσε περιεχόμενο που σχετιζόταν με την κατάθλιψη και την αυτοκαταστροφική συμπεριφορά.
Η μητέρα της υποστηρίζει ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών άρχισαν να προτείνουν όλο και περισσότερο παρόμοιο υλικό, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που επηρέασε αρνητικά την ψυχολογία της κόρης της.
Η πρώτη συλλογική αγωγή στην Ιταλία
Η υπόθεση αποτελεί μέρος της πρώτης συλλογικής αγωγής στην Ιταλία κατά των εταιρειών Meta και TikTok. Οι ενάγοντες ζητούν από τη Δικαιοσύνη να επιβάλει αυστηρότερους κανόνες προστασίας των ανηλίκων και μεγαλύτερη διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων.
Μεταξύ άλλων, ζητούν αυστηρότερη επαλήθευση ηλικίας για παιδιά κάτω των 14 ετών, περιορισμό λειτουργιών που θεωρούνται εθιστικές και δημοσιοποίηση περισσότερων στοιχείων για το πώς οι πλατφόρμες προωθούν περιεχόμενο στους χρήστες.
Σύμφωνα με τους προσφεύγοντες, περίπου 3,5 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 7 έως 14 ετών χρησιμοποιούν σήμερα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Ιταλία, παρά τους ηλικιακούς περιορισμούς που προβλέπονται από τους κανονισμούς.
Αντίστοιχες υποθέσεις σε Γαλλία και Βρετανία
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στην Ιταλία. Στη Γαλλία, ομάδα οικογενειών έχει στραφεί κατά του TikTok, υποστηρίζοντας ότι ο αλγόριθμος της πλατφόρμας προωθούσε σε ανηλίκους περιεχόμενο σχετικό με τον αυτοτραυματισμό, τις διατροφικές διαταραχές και την αυτοκτονία.
Η υπόθεση αφορά πλέον 16 οικογένειες, εκ των οποίων πέντε έχουν χάσει τα παιδιά τους από αυτοκτονία. Παράλληλα, οι γαλλικές αρχές διεξάγουν έρευνα για να διαπιστώσουν αν η πλατφόρμα εξέθεσε ευάλωτους ανηλίκους σε επικίνδυνο περιεχόμενο.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οικογένεια του 16χρονου Murray Dowey συμμετέχει σε αγωγή κατά της Meta, υποστηρίζοντας ότι συγκεκριμένες λειτουργίες του Instagram διευκόλυναν την προσέγγιση ανηλίκων από αγνώστους και αύξησαν τον κίνδυνο διαδικτυακής εκμετάλλευσης.
Οι ΗΠΑ άνοιξαν τον δρόμο
Οι εξελίξεις στην Ευρώπη ακολουθούν αντίστοιχες δικαστικές μάχες στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το θέμα της επίδρασης των social media στην ψυχική υγεία των νέων βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο.
Πρόσφατα, δικαστήριο στην Καλιφόρνια απέρριψε αίτημα των Meta και Google για νέα δίκη σε υπόθεση που αφορούσε εθισμό ανηλίκου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι εταιρείες υποχρεώθηκαν να καταβάλουν αποζημίωση εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς κρίθηκε ότι δεν είχαν ενημερώσει επαρκώς τους χρήστες για τους πιθανούς κινδύνους.
Νέα μέτρα για την προστασία των παιδιών
Η αυξανόμενη ανησυχία για την επίδραση των κοινωνικών δικτύων στα παιδιά έχει οδηγήσει πολλές κυβερνήσεις στην υιοθέτηση νέων περιορισμών.
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζουν αυστηρότερη νομοθεσία για τη χρήση των social media από ανηλίκους, ενώ σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Αυστραλία έχουν ήδη προωθηθεί μέτρα που περιορίζουν σημαντικά την πρόσβαση των μικρότερων ηλικιών στις πλατφόρμες.
Οι υποθέσεις που εκδικάζονται σήμερα ενδέχεται να αποτελέσουν σημείο καμπής για το μέλλον των κοινωνικών δικτύων, καθώς για πρώτη φορά οι αλγόριθμοι και ο σχεδιασμός των πλατφορμών βρίσκονται στο επίκεντρο της δικαστικής και κοινωνικής κριτικής.