Νέα δεδομένα δημιουργούνται για νοικοκυριά, επιχειρήσεις, επαγγελματίες και αγρότες που θέλουν να παράγουν και να καταναλώνουν τη δική τους ηλεκτρική ενέργεια, καθώς τέθηκε σε ισχύ το νέο πλαίσιο για την αυτοκατανάλωση. Η νέα υπουργική απόφαση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας απλοποιεί τις διαδικασίες για την εγκατάσταση και λειτουργία συστημάτων αυτοκατανάλωσης, διευρύνει τις δυνατότητες συμμετοχής των καταναλωτών και ανοίγει για πρώτη φορά τον δρόμο για μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα σε μπαλκόνια, αλλά και για μεμονωμένα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας.
Η αλλαγή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τον ήλιο έχει αποκτήσει ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο δημοσίευμα, τον Ιούνιο του 2026 η ηλιακή ενέργεια κάλυψε για πρώτη φορά το 25% της συνολικής ηλεκτροπαραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την παραγωγή των φωτοβολταϊκών να φτάνει τις 52 TWh. Στην Ελλάδα, το μερίδιο των φωτοβολταϊκών στην ηλεκτροπαραγωγή έφτασε τον ίδιο μήνα το 31,6%, ενώ στο πρώτο εξάμηνο του έτους διαμορφώθηκε στο 21%.
Τι αλλάζει για τα νοικοκυριά
Στην πράξη, το νέο πλαίσιο δίνει περισσότερες επιλογές σε έναν καταναλωτή που θέλει να περιορίσει το ενεργειακό του κόστος παράγοντας ηλεκτρική ενέργεια για τις δικές του ανάγκες. Η αυτοκατανάλωση μπορεί να πραγματοποιείται με φωτοβολταϊκό σταθμό, με ή χωρίς μπαταρία, ενώ πλέον προβλέπεται και η δυνατότητα εγκατάστασης αυτόνομου συστήματος αποθήκευσης χωρίς φωτοβολταϊκό σταθμό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ρύθμιση για τα λεγόμενα «φωτοβολταϊκά στο μπαλκόνι». Πρόκειται για μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα με μέγιστη ισχύ έγχυσης 800 Watt, τα οποία προορίζονται αποκλειστικά για την κάλυψη ιδίων αναγκών. Η διαδικασία γίνεται με απλούστερο τρόπο, ενώ οι τεχνικές προδιαγραφές ασφαλείας για την εγκατάσταση και σύνδεσή τους θα δημοσιευθούν από τον ΔΕΔΔΗΕ έως τις 31 Οκτωβρίου 2026.
Αυτό σημαίνει ότι η αυτοπαραγωγή παύει να αφορά αποκλειστικά όσους διαθέτουν μεγάλη διαθέσιμη επιφάνεια ή μπορούν να προχωρήσουν σε μια μεγαλύτερη φωτοβολταϊκή εγκατάσταση. Η νέα κατηγορία μικρών συστημάτων δημιουργεί μια διαφορετική δυνατότητα και για κατοικίες όπου η διαθέσιμη επιφάνεια είναι περιορισμένη, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι πληρούνται οι τεχνικοί και ασφαλιστικοί όροι.
Φωτοβολταϊκά με μπαταρία – Περισσότερος έλεγχος στην κατανάλωση
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του νέου πλαισίου είναι η ενσωμάτωση της αποθήκευσης. Ένα σύστημα φωτοβολταϊκών μπορεί να συνδυάζεται με μπαταρία, ώστε η ενέργεια που παράγεται όταν υπάρχει ηλιοφάνεια να μπορεί να αξιοποιείται σε διαφορετικό χρόνο.
Παράλληλα, προβλέπεται η εγκατάσταση μεμονωμένων συστημάτων αποθήκευσης, ακόμη και χωρίς φωτοβολταϊκά. Στην περίπτωση αυτή η μπαταρία μπορεί, υπό τους προβλεπόμενους όρους, να αποθηκεύει ηλεκτρική ενέργεια και να την αξιοποιεί αργότερα. Το υπουργείο συνδέει τη δυνατότητα αυτή και με τα δυναμικά τιμολόγια, ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να αποθηκεύουν ενέργεια σε ώρες χαμηλότερων τιμών και να τη χρησιμοποιούν όταν η τιμή είναι υψηλότερη.
Για τα συστήματα αποθήκευσης χωρίς έγχυση στο δίκτυο προβλέπεται ότι η εγκατεστημένη ισχύς τους δεν μπορεί να ξεπερνά το 100% της συμφωνημένης ισχύος της παροχής κατανάλωσης. Προβλέπονται επίσης τεχνικές απαιτήσεις, όπως αισθητήρας κατεύθυνσης και σύστημα τηλεμέτρησης, ενώ εφόσον η υφιστάμενη παροχή δεν επαρκεί μπορεί να απαιτείται επαύξησή της.
Τι αλλάζει για επιχειρήσεις, αγρότες και δημόσιους φορείς
Το νέο πλαίσιο δεν αφορά μόνο τις κατοικίες. Περιλαμβάνει επιχειρήσεις, επαγγελματίες, αγρότες, Ενεργειακές Κοινότητες, Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης και φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα που θέλουν να παράγουν ενέργεια για ίδια κατανάλωση.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη υπάρχει για τους ΟΤΑ, τα νομικά πρόσωπα του δημόσιου τομέα και τα κοινωφελή ιδρύματα. Για τις συγκεκριμένες κατηγορίες προβλέπεται ειδική διαδικασία αυτοκατανάλωσης, ώστε το οικονομικό όφελος από την πλεονάζουσα ενέργεια να πιστώνεται στους λογαριασμούς κατανάλωσης. Έτσι, εφαρμογές όπως φωτοβολταϊκά σε σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις, εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, κέντρα υγείας ή δίκτυα οδοφωτισμού μπορούν να συνδεθούν με τη μείωση του ενεργειακού κόστους των φορέων.
Το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι από το 2020 μέχρι σήμερα έχουν τεθεί σε λειτουργία 38.812 συστήματα αυτοκατανάλωσης συνολικής ισχύος 1.128 MW, έναντι μόλις 1.772 συστημάτων ισχύος 36 MW κατά την περίοδο 2015-2019.
Τι γίνεται με την περίσσεια ενέργεια
Όταν ένα σύστημα παράγει περισσότερη ενέργεια από αυτή που καταναλώνεται τη συγκεκριμένη στιγμή, η πλεονάζουσα ενέργεια μπορεί, ανάλογα με το σχήμα αυτοκατανάλωσης και τους ισχύοντες όρους, να διοχετεύεται στο δίκτυο και να αποζημιώνεται.
Το νέο πλαίσιο αποσαφηνίζει τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται η αποζημίωση της πλεονάζουσας ενέργειας, με αναφορά στις τιμές της Αγοράς Επόμενης Ημέρας ή, όπου προβλέπεται, στην Ειδική Τιμή Αγοράς των τεχνολογιών ΑΠΕ.
Παράλληλα, καταργούνται ορισμένες παλαιότερες απαιτήσεις που δημιουργούσαν πρόσθετη γραφειοκρατία. Για παράδειγμα, στον ταυτοχρονισμένο συμψηφισμό καταργείται η προηγούμενη πρόβλεψη για τριμερή σύμβαση μεταξύ αυτοκαταναλωτή, προμηθευτή και Φορέα Σωρευτικής Εκπροσώπησης και προβλέπονται διακριτές διμερείς συμβάσεις.
Πολυκατοικίες και συλλογική αυτοκατανάλωση
Το νέο πλαίσιο διευρύνει επίσης τη δυνατότητα συλλογικής αυτοκατανάλωσης. Δεν περιορίζεται πλέον μόνο σε καταναλωτές που βρίσκονται στο ίδιο κτίριο, αλλά μπορεί να αφορά, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, καταναλωτές σε συγκροτήματα κατοικιών.
Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πραγματικότητα, όπου ένα μεγάλο μέρος του οικιστικού αποθέματος αποτελείται από πολυκατοικίες και συγκροτήματα κατοικιών. Παράλληλα, προβλέπεται ότι τα έσοδα από την πλεονάζουσα ενέργεια καταβάλλονται στους ίδιους τους αυτοκαταναλωτές και όχι στον εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπό τους.
Οι 15 βασικές αλλαγές του νέου πλαισίου
Το νέο καθεστώς περιλαμβάνει ένα ευρύ σύνολο ρυθμίσεων που αφορούν τον τρόπο λειτουργίας και εκκαθάρισης των συστημάτων αυτοκατανάλωσης, τις συμβάσεις, την εκπροσώπηση, την αποζημίωση της πλεονάζουσας ενέργειας, τη συλλογική αυτοκατανάλωση και την αποθήκευση.
Μεταξύ άλλων, καθορίζονται οι διαδικασίες ανταλλαγής δεδομένων και των οικονομικών συναλλαγών μεταξύ αυτοκαταναλωτή, προμηθευτή και φορέα εκπροσώπησης, απλοποιούνται οι συμβάσεις, αποσαφηνίζεται η ένταξη οικιακών παροχών στο πρόγραμμα φωτοβολταϊκών έως 10,8 kW και θεσπίζονται ειδικές προβλέψεις για ΟΤΑ και δημόσιους φορείς.
Παράλληλα, ρυθμίζεται ο τρόπος αποζημίωσης της πλεονάζουσας ενέργειας, διευρύνεται η συλλογική αυτοκατανάλωση, καθορίζονται οι κανόνες για συστήματα αποθήκευσης και προβλέπεται η δυνατότητα εγκατάστασης αυτόνομων συστημάτων αποθήκευσης. Το πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης ειδικές ρυθμίσεις για αυτοκατανάλωση μέσω τρίτου προσώπου, δυνατότητα επέκτασης των περιόδων εκκαθάρισης κατόπιν συμφωνίας με τον προμηθευτή και κανόνες για την αλλαγή προμηθευτή ή ΦοΣΕ.
Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει η απλοποιημένη διαδικασία για τα μικροηλιακά συστήματα έως 800 Watt, δηλαδή τα «φωτοβολταϊκά μπαλκονιού», ενώ παράλληλα επικαιροποιούνται τα υποδείγματα των συμβάσεων συμψηφισμού.
Ψηφιοποίηση και λιγότερη γραφειοκρατία
Σημαντικό μέρος της αλλαγής αφορά και τον τρόπο με τον οποίο θα διαχειρίζονται οι διαδικασίες. Το νέο πλαίσιο προβλέπει την επιτάχυνση της εγκατάστασης «έξυπνων» μετρητών για όσους εντάσσονται σε σχήματα αυτοκατανάλωσης και τη δημιουργία Ηλεκτρονικού Μητρώου Αυτοκατανάλωσης.
Στόχος είναι οι διαδικασίες να γίνουν περισσότερο ψηφιακές, με ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων και λιγότερη γραφειοκρατία για τον καταναλωτή.
Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η αυτοκατανάλωση δεν αφορά πλέον μια μικρή εξειδικευμένη αγορά. Όσο αυξάνεται ο αριθμός των νοικοκυριών και επιχειρήσεων που παράγουν μέρος της ενέργειας που καταναλώνουν, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά ένα απλό και λειτουργικό σύστημα διαχείρισης.
Η Ελλάδα σε μια νέα φάση των φωτοβολταϊκών
Η μεγάλη αύξηση της ηλιακής παραγωγής σε Ελλάδα και Ευρώπη δημιουργεί ένα διαφορετικό ενεργειακό περιβάλλον. Τα φωτοβολταϊκά δεν λειτουργούν πλέον μόνο ως μια επένδυση μεγάλης κλίμακας, αλλά σταδιακά εντάσσονται και στην καθημερινότητα του καταναλωτή, είτε μέσω μεγαλύτερων εγκαταστάσεων είτε μέσω μικρών συστημάτων και μπαταριών.
Το νέο πλαίσιο μεταφέρει ένα μέρος αυτής της ενεργειακής μετάβασης στο επίπεδο του ίδιου του καταναλωτή: στην κατοικία, στην επιχείρηση, στην πολυκατοικία, στον αγρότη και στον δημόσιο φορέα. Το ζητούμενο πλέον είναι η δυνατότητα παραγωγής και αποθήκευσης να μεταφραστεί στην πράξη σε χαμηλότερο ενεργειακό κόστος και σε μεγαλύτερη αξιοποίηση της ενέργειας που παράγεται από τον ήλιο.
Με την εφαρμογή των νέων κανόνων, η αυτοκατανάλωση περνά έτσι σε μια νέα φάση, όπου το φωτοβολταϊκό, η μπαταρία και –για πρώτη φορά– ακόμη και ένα μικρό σύστημα στο μπαλκόνι μπορούν να αποτελέσουν διαφορετικές επιλογές μέσα στο ίδιο ευρύτερο μοντέλο: παραγωγή και κατανάλωση ενέργειας όσο γίνεται πιο κοντά στον ίδιο τον καταναλωτή.