Το ελληνικό κοινοβούλιο καλείται να εξετάσει σημαντικές θεσμικές αλλαγές για τους εκλογείς εκτός Ελλάδας, καθώς κατατέθηκε νομοσχέδιο από το Υπουργείο Εσωτερικών που εισάγει την επιστολική ψήφο και δημιουργεί διακριτή εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού με τρεις έδρες. Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται μετά την επιτυχή εφαρμογή της επιστολικής ψήφου στις ευρωεκλογές της 9ης Ιουνίου 2024 και αποσκοπεί στην ευκολότερη άσκηση του εκλογικού δικαιώματος για τους Έλληνες του εξωτερικού, ενισχύοντας παράλληλα τη σύνδεσή τους με την πατρίδα.
Το σχέδιο νόμου φέρει τον τίτλο: «Ορισμός εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού – Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων εκτός Επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές» και κατατέθηκε από τον υπουργό Θοδωρή Λιβάνιο. Οι δύο βασικές αλλαγές που εισάγει είναι η δυνατότητα επιστολικής ψήφου για τους εκτός επικράτειας εκλογείς και η σύσταση ειδικής εκλογικής περιφέρειας για τον Απόδημο Ελληνισμό.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η εμπειρία από τις ευρωεκλογές έδειξε ότι η επιστολική ψήφος μπορεί να διευκολύνει ουσιαστικά την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος των Ελλήνων του εξωτερικού. Η νέα ρύθμιση έχει όμως συνταγματικές απαιτήσεις. Η εφαρμογή της επιστολικής ψήφου στις εθνικές εκλογές του 2027 προϋποθέτει πλειοψηφία δύο τρίτων (2/3) των βουλευτών, όπως ορίζεται στην παράγραφο 4 του άρθρου 51 του Συντάγματος. Αν η αυξημένη πλειοψηφία δεν επιτευχθεί, θα παραμείνει το ισχύον πλαίσιο με φυσική παρουσία των εκλογέων σε εκλογικά τμήματα εξωτερικού.
Παράλληλα, η εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού θα διαθέτει τρεις έδρες, οι οποίες θα κατανεμηθούν με τον ίδιο τρόπο όπως στις υπόλοιπες τριεδρικές περιφέρειες της χώρας. Αν δεν συγκεντρωθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία των δύο τρίτων για τη σύσταση της περιφέρειας, η ρύθμιση θα εφαρμοστεί στις επόμενες βουλευτικές εκλογές, σύμφωνα με το άρθρο 54 του Συντάγματος.
Το νομοσχέδιο προέκυψε έπειτα από διάλογο με τα πολιτικά κόμματα και τρεις συνεδριάσεις της άτυπης διακομματικής επιτροπής. Η πρώτη κοινή συνεδρίαση των αρμόδιων επιτροπών της Βουλής προγραμματίζεται για τις 19 Φεβρουαρίου 2026, ενώ η συζήτηση στην Ολομέλεια αναμένεται στις αρχές Μαρτίου.
Όσον αφορά τη διαδικασία ψηφοφορίας, οι εκλογείς του εξωτερικού θα μπορούν να επιλέγουν είτε αυτοπρόσωπη παρουσία σε ειδικά εκλογικά κέντρα είτε επιστολική ψήφο. Η ψηφοφορία θα διεξάγεται μία ημέρα πριν την ολοκλήρωση της ψηφοφορίας στην Ελλάδα και δεν θα επιτρέπεται να συνεχίζεται μετά το πέρας της ψηφοφορίας στην επικράτεια.
Οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να εγγράφονται στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους εξωτερικού, διαδικασία που περιλαμβάνει εγγραφή, τροποποίηση στοιχείων ή ακύρωση της αίτησης. Κατά την υποβολή, ο εκλογέας πρέπει να επιλέξει αποκλειστικά έναν από τους εξής τρόπους: αυτοπρόσωπη παρουσία, επιστολική ψήφο ή επιστολική ψήφο μόνο σε περίπτωση που δεν συσταθεί εκλογικό τμήμα για φυσική παρουσία στην επιθυμητή πόλη.
Για τη διευκόλυνση των εκλογέων, το υπουργείο Εσωτερικών παρέχει ειδική ηλεκτρονική εφαρμογή, προσβάσιμη μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης gov.gr, για την εγγραφή, την τροποποίηση στοιχείων και τη διαγραφή από τον ειδικό εκλογικό κατάλογο. Η εφαρμογή αυτή στοχεύει στην απλοποίηση της διαδικασίας και στην αποφυγή καθυστερήσεων.
Η θεσμοθέτηση επιστολικής ψήφου και η δημιουργία διακριτής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού αλλάζουν το πλαίσιο εκπροσώπησης των Ελλήνων του εξωτερικού, προσφέροντας μεγαλύτερη συμμετοχή στη διαμόρφωση του πολιτικού γίγνεσθαι της χώρας. Οι αλλαγές ενισχύουν τη δημοκρατική διαδικασία και θέτουν τις βάσεις για ευρύτερη συμμετοχή του Απόδημου Ελληνισμού στις εκλογές, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την τήρηση των συνταγματικών κανόνων.