Η υπογεννητικότητα εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη χώρα – Επιστήμονες ζητούν μακροπρόθεσμο εθνικό σχέδιο για τη στήριξη της οικογένειας και της γονιμότητας
Το δημογραφικό πρόβλημα δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική απειλή αλλά μια πραγματικότητα που επηρεάζει ήδη την οικονομία, το ασφαλιστικό σύστημα, την αγορά εργασίας και τη συνοχή της ελληνικής κοινωνίας. Η συνεχής μείωση των γεννήσεων, η γήρανση του πληθυσμού και η εσωτερική μετανάστευση προς τα μεγάλα αστικά κέντρα συνθέτουν ένα σκηνικό που προβληματίζει ολοένα και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα.
Το μέγεθος της πρόκλησης αναδείχθηκε σε επιστημονική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο Χίου με θέμα το δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα και τις ιδιαίτερες επιπτώσεις που αντιμετωπίζουν τα ακριτικά νησιά, όπως η Χίος, τα Ψαρά και οι Οινούσσες.
Οι παρεμβάσεις επιστημόνων, δημογράφων και ειδικών της αναπαραγωγικής ιατρικής κατέληξαν σε ένα κοινό συμπέρασμα: η αντιμετώπιση του δημογραφικού απαιτεί συνδυασμό κοινωνικών, οικονομικών και υγειονομικών πολιτικών και δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στη χορήγηση οικονομικών κινήτρων.
Οι αριθμοί που προκαλούν ανησυχία
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της ημερίδας αποτυπώνουν με σαφήνεια τη διαρκή επιδείνωση της κατάστασης.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, οι γεννήσεις ζώντων στην Ελλάδα μειώθηκαν το 2025 στις 65.594, έναντι 68.467 το 2024, ενώ μέσα στην τελευταία πενταετία καταγράφηκαν περίπου 19.000 λιγότερες γεννήσεις.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πτωτική πορεία δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο αλλά μια τάση που ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1980 και συνεχίζεται με σταθερό ρυθμό, οδηγώντας σε συνεχή συρρίκνωση του πληθυσμού.
Δεν αρκούν τα οικονομικά κίνητρα
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της ημερίδας ήταν ότι η ενίσχυση των γεννήσεων δεν μπορεί να επιτευχθεί αποκλειστικά μέσω οικονομικών επιδομάτων ή φορολογικών ελαφρύνσεων.
Οι επιστήμονες υποστήριξαν ότι τα νέα ζευγάρια χρειάζονται σταθερότητα στην εργασία, πρόσβαση σε προσιτή κατοικία, αξιόπιστες δομές φροντίδας παιδιών και ένα γενικότερο περιβάλλον ασφάλειας που θα τους επιτρέπει να σχεδιάζουν το μέλλον τους με αισιοδοξία.
Όπως επισημάνθηκε, η απόφαση για τη δημιουργία οικογένειας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η εργασιακή ανασφάλεια, το υψηλό κόστος διαβίωσης, η δυσκολία εξεύρεσης κατοικίας και η περιορισμένη υποστήριξη των νέων γονέων.
Η συμβολή της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής
Σημαντικό μέρος των εργασιών αφιερώθηκε στις δυνατότητες που προσφέρει σήμερα η επιστήμη της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Οι ειδικοί παρουσίασαν τις εξελίξεις που επιτρέπουν σε περισσότερα ζευγάρια να αποκτήσουν παιδί, ακόμη και όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη ενημέρωσης των γυναικών σχετικά με τη φυσική μείωση της γονιμότητας όσο αυξάνεται η ηλικία, καθώς εξακολουθεί να επικρατεί η λανθασμένη αντίληψη ότι η τεκνοποίηση μπορεί να επιτευχθεί χωρίς δυσκολίες όσο υπάρχει έμμηνος ρύση.
Οι επιστήμονες συνέστησαν στις γυναίκες ηλικίας 30 έως 35 ετών να πραγματοποιούν εξέταση της αντιμυλλέριου ορμόνης (ΑΜΗ), ώστε να γνωρίζουν εγκαίρως το ωοθηκικό τους απόθεμα και να μπορούν να λάβουν τεκμηριωμένες αποφάσεις για τον οικογενειακό τους προγραμματισμό.
Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η κρυοσυντήρηση ωαρίων σε νεότερη ηλικία μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς τεκνοποίησης στο μέλλον.
Δημογραφικό και ασφαλιστικό: Μία αλληλένδετη πρόκληση
Οι ομιλητές υπογράμμισαν ότι η υπογεννητικότητα δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα, αλλά επηρεάζει άμεσα τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.
Η συνεχής μείωση του ενεργού πληθυσμού οδηγεί σε λιγότερους εργαζόμενους που καλούνται να στηρίξουν έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό συνταξιούχων, γεγονός που δημιουργεί έντονες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά.
Παράλληλα, η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού αρχίζει ήδη να γίνεται αισθητή σε αρκετούς παραγωγικούς κλάδους, δημιουργώντας προβλήματα στην αγορά εργασίας και στην ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
Τα ακριτικά νησιά μπροστά σε μια διπλή πρόκληση
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις περιοχές της νησιωτικής Ελλάδας, όπου το δημογραφικό πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις.
Η συνεχής φυγή των νέων προς τα μεγάλα αστικά κέντρα μειώνει δραστικά τον αριθμό των ανθρώπων που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία, με αποτέλεσμα ορισμένες περιοχές να αντιμετωπίζουν πλέον σοβαρό κίνδυνο πληθυσμιακής συρρίκνωσης.
Όπως επισημάνθηκε χαρακτηριστικά, σε ορισμένα μικρά νησιά το βασικό πρόβλημα δεν είναι ότι οι νέοι δεν επιθυμούν να δημιουργήσουν οικογένεια, αλλά ότι ολοένα και λιγότεροι νέοι παραμένουν μόνιμα σε αυτά.
Αναγκαίο ένα μακροπρόθεσμο εθνικό σχέδιο
Η κοινή θέση των επιστημόνων ήταν ότι η αντιμετώπιση του δημογραφικού απαιτεί σταθερή πολιτική με ορίζοντα δεκαετιών.
Η ενίσχυση της οικογένειας, η στήριξη της μητρότητας, η διευκόλυνση της συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, η αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης και η δημιουργία συνθηκών που θα επιτρέπουν στους νέους να σχεδιάζουν το μέλλον τους με ασφάλεια αποτελούν, σύμφωνα με τους ειδικούς, τις βασικές προϋποθέσεις για την αντιστροφή της σημερινής τάσης.
Το δημογραφικό δεν αφορά μόνο τον αριθμό των γεννήσεων. Αποτελεί ζήτημα εθνικής σημασίας που θα καθορίσει την οικονομική ανθεκτικότητα, την κοινωνική συνοχή και την αναπτυξιακή πορεία της Ελλάδας τις επόμενες δεκαετίες.