Οι ραγδαίες εξελίξεις γύρω από το σκάνδαλο των πολυκέντρων ανταποδοτικής ανακύκλωσης και η σαρωτική έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας φωτίζουν πλέον με εντελώς διαφορετικό πρίσμα τις γενναίες και, τότε, μοναχικές αποφάσεις της δημοτικής αρχής Καλλιθέας. Ενώ η πλειονότητα των δήμων της χώρας έσπευδε να αγκαλιάσει τα λεγόμενα «σπιτάκια ανακύκλωσης» ως το απόλυτο success story της πράσινης ανάπτυξης, ο Κώστας Ασκούνης κρατούσε, από την πρώτη στιγμή, στάση ανασταλτικής δυσπιστίας και διατύπωνε δημόσια σοβαρότατες ενστάσεις για την πραγματική ανταποδοτικότητα και τη χρησιμότητα του συστήματος. Σήμερα, με τα ευρωπαϊκά ελεγκτικά κλιμάκια να «σαρώνουν» συμβάσεις, ψηφιακά αρχεία και παραστατικά έργων συνολικού ύψους 83 εκατομμυρίων ευρώ, οι τότε προειδοποιήσεις του δημάρχου αποκτούν ξεχωριστή βαρύτητα. Η προεκλογική δέσμευσή του μετατράπηκε σε πολιτική πράξη αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, καθώς τον Σεπτέμβριο του 2024 ο Δήμος Καλλιθέας προχώρησε αποφασιστικά στην απομάκρυνση των πολυκέντρων από τα όριά του, αποτελώντας έναν από τους πρώτους δήμους που έσπασαν το «ταμπού» της εποχής. Μια απόφαση που τότε δέχθηκε έντονη κριτική, αλλά σήμερα αποκτά εντελώς διαφορετική διάσταση.
Η έρευνα της EPPO δεν αφορά πλέον απλές τοπικές διαφωνίες, αλλά συνιστά μία από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές έρευνες για τη διαχείριση κοινοτικών κονδυλίων στην Ελλάδα. Οι αιφνιδιαστικές έφοδοι σε εγκαταστάσεις μεγάλης εταιρείας ανακύκλωσης σε Ασπρόπυργο, Δάφνη και Παλλήνη συνοδεύτηκαν από κατασχέσεις ηλεκτρονικών υπολογιστών, σκληρών δίσκων, συμβάσεων και οικονομικών στοιχείων. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στο «μαύρο κουτί» του Ασπροπύργου, όπου οι ελεγκτές εξετάζουν αν οι ποσότητες ανακυκλώσιμων υλικών που δηλώνονταν αντιστοιχούσαν στις πραγματικές παραλαβές, ενώ οι πρώτοι οικονομικοί έλεγχοι έχουν ήδη οδηγήσει σε αποφάσεις δημοσιονομικών διορθώσεων ύψους σχεδόν 40 εκατομμυρίων ευρώ. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η επιλογή της δημοτικής αρχής Καλλιθέας να απομακρύνει τα πολυκέντρα ανταποδοτικής ανακύκλωσης αποκτά ιδιαίτερη πολιτική και θεσμική σημασία.
Το πώς είχε στηθεί το συγκεκριμένο μοντέλο γίνεται ακόμη πιο σαφές αν ανατρέξει κανείς στο 2015, όταν το Δημοτικό Συμβούλιο Καλλιθέας ενέκρινε, κατά πλειοψηφία, τη σύμβαση συνεργασίας με το εγκεκριμένο σύστημα, στη βάση ενός πλαισίου που υποσχόταν μηδενικό κόστος για τον Δήμο, δωρεάν εγκατάσταση εξοπλισμού, ανταποδοτικά κίνητρα για τους πολίτες και σημαντική ενίσχυση της ανακύκλωσης. Η πραγματικότητα, όμως, αποδείχθηκε τελείως διαφορετική. Ο Δήμος Καλλιθέας δεν εισέπραξε ποτέ ούτε ένα ευρώ άμεσου οικονομικού οφέλους στα ταμεία του, καθώς ολόκληρη η διαχείριση των οικονομικών ροών, των ανταποδοτικών κινήτρων και των σχετικών διαδικασιών πραγματοποιούνταν αποκλειστικά από τον ιδιωτικό φορέα λειτουργίας του συστήματος και όχι από τις δημοτικές υπηρεσίες. Υπό το φως των σημερινών εξελίξεων, η επιλογή του Κώστα Ασκούνη αποκτά για πολλούς χαρακτηριστικά πολιτικής δικαίωσης, αναδεικνύοντας ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση οφείλει να λειτουργεί με γνώμονα τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και το πραγματικό συμφέρον των πολιτών, χωρίς να παρασύρεται από εντυπωσιακές εξαγγελίες που, τελικά, αποδεικνύονται πολύ διαφορετικές από την πραγματικότητα.
Δημήτρης Μπιζιώτας