Από το 2028, το εκλογικό τοπίο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα αναμένεται να αλλάξει ριζικά, καθώς ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης εισάγει ένα νέο μοντέλο διεξαγωγής των εκλογών που συνδυάζει την κατάργηση του δεύτερου γύρου με την καθιέρωση της ηλεκτρονικής ψήφου. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να αναδιαμορφώσει τόσο τον τρόπο συμμετοχής των πολιτών όσο και τη λειτουργία των ίδιων των θεσμών.
Η μεταρρύθμιση βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της θεσμικής επεξεργασίας και δημόσιας διαβούλευσης, ωστόσο ήδη περιγράφει ένα νέο εκλογικό πλαίσιο που επηρεάζει δημάρχους, δημοτικά συμβούλια, περιφερειάρχες και συμβούλια νέων.
Τέλος στον δεύτερο γύρο – Νέος τρόπος ανάδειξης αρχών
Μία από τις πιο σημαντικές αλλαγές είναι η κατάργηση του β’ γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών. Αντί για δύο εκλογικές αναμετρήσεις, η εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών θα πραγματοποιείται σε ένα ενιαίο εκλογικό στάδιο.
Η αλλαγή αυτή αναμένεται να:
- μειώσει το κόστος της εκλογικής διαδικασίας,
- περιορίσει την εκλογική κόπωση,
- και επιταχύνει την ανάδειξη των νέων δημοτικών και περιφερειακών αρχών.
Ηλεκτρονική ψήφος: Το νέο ψηφιακό μοντέλο συμμετοχής
Η μεγαλύτερη τομή αφορά την εισαγωγή της ηλεκτρονικής ψήφου στις αυτοδιοικητικές εκλογές από το 2028.
Η διαδικασία θα είναι προαιρετική, καθώς οι πολίτες θα μπορούν να επιλέξουν είτε:
- την παραδοσιακή φυσική παρουσία στην κάλπη,
- είτε την ηλεκτρονική ψηφοφορία.
Η πρόσβαση θα γίνεται μέσω της πλατφόρμας του gov.gr, με χρήση κωδικών Taxisnet και διαδικασιών ταυτοποίησης μέσω OTP.
Βασικά χαρακτηριστικά της ηλεκτρονικής ψήφου
- Εθελοντική συμμετοχή
- Ειδικοί ηλεκτρονικοί εκλογικοί κατάλογοι
- Αποκλεισμός διπλής ψήφου
- Ταυτοποίηση μέσω ψηφιακών συστημάτων
- Δυνατότητα ψήφου σε ειδικά εκλογικά τμήματα σε όλη τη χώρα
Όσοι εγγράφονται στο σύστημα ηλεκτρονικής ψήφου δεν θα μπορούν να ψηφίσουν με φυσική παρουσία, ώστε να διασφαλίζεται η μοναδικότητα της ψήφου.
Πώς θα λειτουργεί στην πράξη η διαδικασία
Οι εκλογείς θα εγγράφονται σε ειδικούς καταλόγους μέσω ψηφιακής αίτησης. Η διαδικασία θα περιλαμβάνει:
- είσοδο με Taxisnet,
- επιβεβαίωση στοιχείων επικοινωνίας,
- καταχώριση στα μητρώα ηλεκτρονικής ψήφου.
Την ημέρα των εκλογών, οι πολίτες θα μπορούν να προσέρχονται σε ειδικά διαμορφωμένα εκλογικά τμήματα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, να ταυτοποιούνται και να ψηφίζουν μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή ή tablet.
Η ψηφοφορία θα γίνεται για τον δήμο και την περιφέρεια όπου είναι εγγεγραμμένος ο εκλογέας.
Στόχος: Μεγαλύτερη συμμετοχή και ευελιξία
Η κυβέρνηση επιδιώκει με τη μεταρρύθμιση:
- αύξηση της συμμετοχής στις εκλογές,
- διευκόλυνση ετεροδημοτών,
- ενίσχυση της συμμετοχής των νέων,
- και γενικότερη ψηφιακή εξοικείωση του εκλογικού σώματος.
Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται το γεγονός ότι πολλοί πολίτες εργάζονται ή ζουν μακριά από τον τόπο εγγραφής τους, γεγονός που σήμερα δυσκολεύει τη συμμετοχή στις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Θεσμικές εγγυήσεις και έλεγχος
Για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας του συστήματος προβλέπονται αυστηροί μηχανισμοί ελέγχου:
- Ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης Λογισμικού με πανεπιστημιακούς από μεγάλα ιδρύματα (όπως ΕΜΠ και ΕΚΠΑ)
- Εποπτεία από θεσμικά όργανα της δικαιοσύνης
- Πενταμελείς επιτροπές ελέγχου της διαδικασίας
Ο ρόλος τους θα είναι να διασφαλίσουν τη διαφάνεια, την ακεραιότητα και την ασφάλεια της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας.
Η θεσμική εποπτεία συνδέεται με το πλαίσιο του Υπουργείο Εσωτερικών, το οποίο έχει την ευθύνη σχεδιασμού και εφαρμογής του εκλογικού συστήματος.
Συμβουλευτικά δημοψηφίσματα στους δήμους
Ένα ακόμη νέο στοιχείο είναι η δυνατότητα διεξαγωγής τοπικών συμβουλευτικών δημοψηφισμάτων.
Οι δήμοι θα μπορούν να ζητούν τη γνώμη των πολιτών για ζητήματα τοπικού ενδιαφέροντος, όπως:
- έργα υποδομής,
- πολεοδομικές παρεμβάσεις,
- τοπικές πολιτικές ανάπτυξης.
Η διαδικασία θα γίνεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά, μέσω πλατφόρμας και με συγκεκριμένες προϋποθέσεις συμμετοχής, ώστε το αποτέλεσμα να θεωρείται έγκυρο.
Συμβούλια νέων: Ενίσχυση της συμμετοχής της νεολαίας
Ο νέος Κώδικας δίνει ιδιαίτερη έμφαση και στη θεσμική ενδυνάμωση των νέων.
Τα συμβούλια νέων:
- θα λειτουργούν σε δήμους άνω των 2.000 κατοίκων,
- θα εκλέγονται αποκλειστικά ηλεκτρονικά,
- και θα έχουν συμβουλευτικό ρόλο προς τα δημοτικά συμβούλια.
Δικαίωμα συμμετοχής θα έχουν νέοι έως 29 ετών, ενώ οι εκλογές θα πραγματοποιούνται δύο φορές σε κάθε δημοτική περίοδο.
Τα συμβούλια θα μπορούν να παρεμβαίνουν σε θέματα όπως:
- εκπαίδευση,
- πολιτισμός,
- αθλητισμός,
- κοινωνική πολιτική.
Τι σημαίνουν οι αλλαγές για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η συνολική μεταρρύθμιση οδηγεί σε ένα νέο μοντέλο αυτοδιοίκησης που χαρακτηρίζεται από:
- μεγαλύτερη ψηφιοποίηση,
- ενίσχυση της συμμετοχικής δημοκρατίας,
- και απλοποίηση των εκλογικών διαδικασιών.
Ωστόσο, εγείρονται και ερωτήματα σχετικά με:
- την ψηφιακή ασφάλεια,
- την προστασία προσωπικών δεδομένων,
- και την ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στην ηλεκτρονική διαδικασία.
Η μετάβαση σε ένα υβριδικό εκλογικό σύστημα με ηλεκτρονική ψήφο και έναν μόνο γύρο εκλογών σηματοδοτεί μια από τις μεγαλύτερες αλλαγές στην ιστορία της ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αν εφαρμοστεί όπως σχεδιάζεται, θα αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες συμμετέχουν στα κοινά, φέρνοντας την εκλογική διαδικασία πιο κοντά στη λογική της ψηφιακής εποχής.