Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας τιμάται κάθε χρόνο στις 8 Μαρτίου και αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση των αγώνων, των διεκδικήσεων αλλά και των προκλήσεων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι γυναίκες σε όλο τον κόσμο. Η ημέρα αυτή καθιερώθηκε επίσημα το 1977 από τη Γενική Συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, με στόχο να αναδείξει τα ζητήματα ισότητας των φύλων, να ενισχύσει την προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών και να υπενθυμίσει τη σημασία της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, η πλήρης ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο. Ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, σε τοποθέτησή του το 2023 επισήμανε ότι η ισότητα των φύλων παραμένει ένας στόχος που απομακρύνεται, εκτιμώντας ότι, με τους σημερινούς ρυθμούς προόδου, ενδέχεται να χρειαστούν ακόμη και τρεις αιώνες για να επιτευχθεί σε παγκόσμιο επίπεδο. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται σε στοιχεία του οργανισμού UN Women, ο οποίος παρακολουθεί την εξέλιξη των δικαιωμάτων και της κοινωνικής θέσης των γυναικών διεθνώς.
Η ιστορία της Παγκόσμιας Ημέρας της Γυναίκας ξεκινά αρκετά νωρίτερα από την επίσημη καθιέρωσή της από τον ΟΗΕ. Η πρώτη οργανωμένη αναφορά πραγματοποιήθηκε στις 28 Φεβρουαρίου 1909 στη Νέα Υόρκη, όταν το Σοσιαλιστικό Κόμμα των ΗΠΑ διοργάνωσε την πρώτη «Εθνική Ημέρα της Γυναίκας». Η πρωτοβουλία αυτή συνδέθηκε με τις διεκδικήσεις των εργαζόμενων γυναικών για καλύτερες συνθήκες εργασίας και κοινωνικά δικαιώματα.
Λίγο αργότερα, το 1910, στο συνέδριο της Σοσιαλιστικής Διεθνούς στην Κοπεγχάγη, προτάθηκε η καθιέρωση μιας διεθνούς ημέρας αφιερωμένης στις γυναίκες. Η πρόταση διατυπώθηκε από τις Γερμανίδες ακτιβίστριες Κλάρα Τσέτκιν, Λουίζ Τσιτς και Κέτε Ντούνκερ, οι οποίες υποστήριξαν την ανάγκη μιας παγκόσμιας κινητοποίησης για την ισότητα των φύλων και ιδιαίτερα για το δικαίωμα ψήφου των γυναικών.
Το 1911 η ημέρα γιορτάστηκε για πρώτη φορά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Αυστρία, η Γερμανία, η Ελβετία και η Δανία, με κεντρικά αιτήματα τη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ζωή και την κατοχύρωση ίσων δικαιωμάτων. Το 1914 καθιερώθηκε σταδιακά η ημερομηνία της 8ης Μαρτίου, η οποία αργότερα υιοθετήθηκε και από τον ΟΗΕ.
Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 στη Ρωσία, η επαναστάτρια και φεμινίστρια Αλεξάνδρα Κολοντάι έπεισε τον Βλαντιμίρ Λένιν να καθιερώσει την 8η Μαρτίου ως επίσημη αργία. Σταδιακά, όμως, σε πολλές χώρες η ημέρα έχασε τον έντονα διεκδικητικό χαρακτήρα της και μετατράπηκε περισσότερο σε μια συμβολική γιορτή αφιερωμένη στις γυναίκες.
Η αναζωπύρωση του φεμινιστικού κινήματος στη Δύση τη δεκαετία του 1960 επανέφερε την πολιτική και κοινωνική σημασία της ημέρας, οδηγώντας τελικά στη διεθνή αναγνώρισή της από τον ΟΗΕ.
Το μήνυμα της εποχής
Στο μήνυμά του για τη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας το 2026, ο Αντόνιο Γκουτέρες υπογράμμισε ότι η φετινή επέτειος επικεντρώνεται στα δικαιώματα, τη δράση και τη δικαιοσύνη για όλες τις γυναίκες και τα κορίτσια. Παρά την πρόοδο, οι γυναίκες σε παγκόσμιο επίπεδο απολαμβάνουν μόλις το 64% των νομικών δικαιωμάτων που έχουν οι άνδρες.
Σε πολλές χώρες, οι νόμοι εξακολουθούν να περιορίζουν βασικές ελευθερίες των γυναικών, όπως το δικαίωμα στην εργασία, στην ιδιοκτησία ή στην πρόσβαση στην εκπαίδευση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και η ελευθερία μετακίνησης ή η δυνατότητα λήψης προσωπικών αποφάσεων εξαρτάται από την άδεια ενός άνδρα συγγενή ή συζύγου. Επιπλέον, σε δεκάδες κράτη ο συζυγικός βιασμός δεν αναγνωρίζεται ακόμη ως ποινικό αδίκημα.
Ακόμη και όπου υπάρχουν νομικές εγγυήσεις ισότητας, η εφαρμογή τους συχνά παραμένει ελλιπής, με αποτέλεσμα πολλές γυναίκες να δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη και στην προστασία των δικαιωμάτων τους.
Ο ΟΗΕ τονίζει ότι, σε μια περίοδο αυξανόμενης πολιτικής αστάθειας και ενίσχυσης αυταρχικών τάσεων σε πολλές περιοχές του κόσμου, ορισμένα δικαιώματα που κατακτήθηκαν με μεγάλους αγώνες κινδυνεύουν να υποχωρήσουν. Για τον λόγο αυτό, η διεθνής κοινότητα καλείται να ενισχύσει τις πολιτικές ισότητας, να καταργήσει τους νόμους που εισάγουν διακρίσεις και να προστατεύσει τις κατακτήσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Η ισότητα των φύλων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικαιοσύνης αλλά και προϋπόθεση βιώσιμης ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου. Όπως επισημαίνει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, όταν οι γυναίκες δεν είναι ίσες απέναντι στον νόμο και στην κοινωνία, η δημοκρατία και η ανάπτυξη δεν μπορούν να είναι πραγματικά ολοκληρωμένες.
Η πρόκληση της εποχής είναι να μετατραπεί η αρχή της ισότητας από θεωρητική διακήρυξη σε καθημερινή πραγματικότητα για όλες τις γυναίκες και τα κορίτσια, σε κάθε γωνιά του πλανήτη.