Η Αθήνα χάνει έναν από τους μεγαλύτερους ιστορικούς της και έναν από τους πιο αγαπημένους δημοσιογράφους της. Ο Γιάννης Καιροφύλας, γεννημένος το 1927, έφυγε από τη ζωή στις 30 Αυγούστου 2025, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια κληρονομιά γνώσης, έρευνας και δημοσιογραφικής ακεραιότητας. Με περισσότερα από 30 βιβλία για την ιστορία της πόλης, ο Γιάννης Καιροφύλας καταγράφει την Αθήνα από το 1834 έως τη σύγχρονη εποχή, φωτίζοντας τόσο τις κοινωνικές όσο και τις πολιτιστικές της πτυχές.
Τα παιδικά του χρόνια τα πέρασε στη Νεάπολη, μια από τις παλαιότερες συνοικίες της πρωτεύουσας, ενώ σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, τις οποίες όμως εγκατέλειψε στο τρίτο έτος για να αφοσιωθεί στη δημοσιογραφία. Από το 1951 εργάστηκε ως συντάκτης και ιστορικός ερευνητής σε εφημερίδες όπως «Προοδευτική Αλλαγή», «Έθνος», «Ελεύθερος Κόσμος» και «Ελευθεροτυπία», ενώ συνέβαλε σε περιοδικά όπως «Σφαίρα», «Γυναίκα», «Πάνθεον», «Ρομάντσο», «Εικόνες», «Ένα» και «Ταχυδρόμος». Στο μετέπειτα ΕΙΡΤ διετέλεσε διευθυντής του περιοδικού «Ραδιοτηλεόραση» επί περίπου δύο δεκαετίες.
Η συγγραφική του πορεία είναι εντυπωσιακή και ποικίλη. Από τις βιογραφίες, όπως Νικόλαος Γύζης (1990) και Δημήτριος Ζ. Φιλιππότης (1993), μέχρι ιστορικές μελέτες όπως Η Αθήνα στη δεκαετία του ’50 (1993), Τοπωνύμια της Αθήνας, του Πειραιά και των περιχώρων (1995), Η Αθήνα στη δεκαετία του ’60 (1997), και Οι πρώτοι έμποροι των Αθηνών (1999), κατέγραψε την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πρωτεύουσας με μοναδική λεπτομέρεια. Στο Η ιστορία της συνοικίας του Ψυρή (2000) και στο Η Αθήνα του ’40 και της κατοχής (2001) αποτυπώνει την καθημερινότητα και τις δυσκολίες της εποχής, ενώ στα έργα Η Αθήνα της Μπελ Επόκ (2001) και Η ωραία Νεάπολις και τα παρεξηγημένα Εξάρχεια (2002) αναδεικνύει το πολιτιστικό και κοινωνικό πλαίσιο της πόλης.
Οι αφηγήσεις του, όπως Το ημερολόγιο ενός Αθηναίου δημοσιογράφου (2001), Οδός Ιπποκράτους 100 (2002), Στης Πλάκας τις ανηφοριές… (2007) και Περπατώντας στους δρόμους της Αθήνας (2008), προσφέρουν μια μοναδική προσωπική ματιά στην καθημερινή ζωή της Αθήνας. Επιπλέον, τα έργα Η επανάσταση των γυναικών στην Αθήνα της Μπελ Επόκ (2013) και Αναμνήσεις ενός Αθηναίου (2014) αναδεικνύουν την κοινωνική αλλαγή και τις ανθρώπινες ιστορίες που χαρακτήρισαν την πόλη του.
Ο Γιάννης Καιροφύλας υπήρξε ενεργό μέλος της ΕΣΗΕΑ, της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας, του Συλλόγου των Αθηναίων και ήταν ένας εκ των ιδρυτών και πρώτος πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Τιμήθηκε από τον Δήμο Αθηναίων με το Μετάλλιο της Πόλεως για τη συμβολή του στην ανάδειξη της πολιτισμικής ταυτότητας της πόλης, ενώ έλαβε ειδικό βραβείο από το Ίδρυμα Μπότση και χρυσό μετάλλιο από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό για τη διαφώτιση του κοινού.
Η ΕΣΗΕΑ, με επίσημη ανακοίνωσή της, αποχαιρετά τον Γιάννη Καιροφύλα ως εξής:
“Η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών αποχαιρετά με βαθιά θλίψη τον συνάδελφο Γιάννη Καιροφύλα. Ως δημοσιογράφος και ιστορικός ερευνητής, υπηρέτησε με συνέπεια και ήθος το δημοσιογραφικό επάγγελμα και συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάδειξη της ιστορικής μνήμης της Αθήνας. Το έργο του αποτελεί φωτεινό παράδειγμα αφοσίωσης στην πληροφόρηση, την έρευνα και την τεκμηριωμένη αφήγηση. Η προσφορά του θα συνεχίσει να εμπνέει τις επόμενες γενιές, και η μνήμη του θα μείνει ζωντανή για όλους όσους αγαπούν την ιστορία της πόλης μας.”
Ο Γιάννης Καιροφύλας δεν ήταν απλώς ένας δημοσιογράφος και ιστορικός ερευνητής· ήταν ο φρουρός της μνήμης της Αθήνας και ένας αυθεντικός δάσκαλος για όσους αγαπούν την ενημέρωση και την αλήθεια. Είχα την τιμή να τον γνωρίσω και να παρακολουθήσω μια παρουσίασή του στη Σχολή Δημοσιογραφίας «Δημοσιότητος ΟΜΗΡΟΣ». Τα λόγια του με σημάδεψαν για πάντα: «Δημοσιογράφος δεν μπορεί να θεωρείσαι αν δεν ενημερώνεσαι συνεχώς, αν δεν αφιερώνεις μέρος της ζωής σου για να μάθεις για τον τόπο σου αλλά και να το παρουσιάσεις ώστε να το μάθουν όλοι». Αυτή η διδασκαλία δεν θα φύγει ποτέ από τη μνήμη μου· με ακολουθεί και με εμπνέει στην καθημερινή μου δουλειά.
Η κληρονομιά του Γιάννη Καιροφύλα ζει μέσα από τα βιβλία του, την έρευνά του και τη δέσμευση της ΕΣΗΕΑ να τιμά τους ανθρώπους που υπηρέτησαν με ήθος και αφοσίωση την ιστορία και την ενημέρωση της πόλης. Η μνήμη του θα παραμείνει ζωντανή και καθοδηγητική για όλους όσους αγαπούν την αλήθεια και τον πολιτισμό.
ρεπορτα Δημήτρης Μπιζιώτας