Μάνα και γιός.
«Στης ιστορίας το διάσελο όρθιος ο γιος πολέμαγε
κι η μάνα κράταε τα βουνά, όρθιος να στέκει ο γιος της,
μπρούτζος, χιόνι και σύννεφο. Κι αχολόγαγε η Πίνδος
σαν να ‘χε ο Διόνυσος γιορτή. Τα φαράγγια κατέβαζαν
τραγούδια κι αναπήδαγαν τα έλατα και χορεύαν
οι πέτρες. Κι όλα φώναζαν: «Ίτε παίδες Ελλήνων…»
Φωτεινές σπάθες οι ψυχές σταύρωναν στον ορίζοντα,
ποτάμια πισωδρόμιζαν, τάφοι μετακινιόνταν.
……….
Κι οι μάνες στα κοφτά γκρεμνά σαν Παναγιές τ’ ανέβαιναν.
Με την ευκή στον ώμο τους κατά το γιο παγαίναν
και τις αεροτραμπάλιζε ο άνεμος φορτωμένες
κι έλυνε τα τσεμπέρια τους κι έπαιρνε τα μαλλιά τους
κι έδερνε τα φουστάνια τους και τις σπαθοκοπούσε,
μ’ αυτές αντροπατάγανε, ψηλά, πετρα την πέτρα,
κι ανηφορίζαν στη γραμμή, όσο που μες στα σύννεφα
χάνονταν ορθομέτωπες η μια πίσω απ’ την άλλη».
Νικηφόρος Βρεττάκος.
Στις 5 το πρωί της 28 ης Οκτωβρίου 1940 ξεκίνησε η επίθεση των Ιταλικών στρατευμάτων εναντίον της Ελλάδας με προσβολή θέσεων στην Ήπειρο, στα βορειοδυτικά σύνορα της χώρας με την Αλβανία. Οι επιχειρήσεις διήρκησαν έως τις 13 Νοεμβρίου 1940.
Το Ελληνικό απόσπασμα της Πίνδου, υπό τον συνταγματάρχη Δαβάκη , αριθμούσε 2.000 άνδρες, ενώ η η Ιταλική μεραρχία των Αλπινιστών Τζούλια 10.800 άνδρες. Οι Έλληνες είχαν σαν στόχο την άμυνα της γραμμής όρος Σμόλικας-Καστάνιανη-Κιάφα- Καταφύγι και οι Ιταλοί τη διάσπαση της άμυνας και την προέλαση προς το Μέτσοβο.
Οι γυναίκες της Πίνδου.
Σε όλη τη διάρκεια των επιχειρήσεων στη Β.Δ Ελλάδα και ειδικώς από την έναρξη της ιταλικής εισβολής (28η Οκτωβρίου) και της απώθησής της (13η Νοεμβρίου 1940), καθοριστική υπήρξε η αρωγή του ντόπιου πληθυσμού της περιοχής της Ηπείρου. Όπως επισημαίνεται, η εκδίωξη του εισβολέα είχε γίνει από επιστρατευμένες δυνάμεις με τη συνδρομή των χωρικών, που έσπευσαν στο πεδίο της μάχης και συνέδραμαν ουσιαστικά στον εφοδιασμό.
Με δεδομένη τη στράτευση των ανδρών, αποφασιστική υπήρξε η αρωγή των γυναικών στη προώθηση από τα μετόπισθεν πολεμοφοδίων, υγειονομικού υλικού και αντιστοίχως από το μέτωπο προς την ενδοχώρα των τραυματιών. Σε μαρτυρίες καταγράφεται και η συμμετοχή τους σε οχυρωματικά έργα και έργα γεφυροποιίας. Ο ηρωισμός αυτών των γυναικών, σε συνδυασμό με το διεθνή θαυμασμό για τις απροσδόκητες ελληνικές πολεμικές επιτυχίες, τις πρώτες για τους Συμμάχους επί ευρωπαϊκού εδάφους, συντέλεσαν στη δημιουργία του όρου «Οι Γυναίκες της
Πίνδου», που γενικώς περιγράφει το σύνολο των εθελοντριών.
Γυναίκες της Πίνδου αγρότισσες των Ηπειρωτικών βουνών από το Πωγώνι, τη Φούρκα, τον Πεντάλοφο, το Επταχώρι, την Βούρμπιανη, την Αγία Παρασκευή, χωριά της Δυτικής Μακεδονίας, που αψηφησαν τον κίνδυνο και προκαλώντας την αντοχή τους, εφθαναν με βοήθειες από τρόφιμα και ρούχα εκεί που ούτε καν τα μουλάρια μπορούσαν να ανέβουν. Το πρωί άνοιγαν τους δρόμους να περάσει ο στρατός και τη νύχτα στα φτωχικά τους σπίτια δίπλα στο φως του καντηλιού, έραβαν τα ρούχα των φαντάρων. Κάθε βελονιά και μια προσευχή στη Παναγιά…
Μία μαρτυρία.
7 Νοεμβρίου 1940.
Σήμερα σκοτώθηκαν δύο παιδιά του 33ου Συντάγματος και αυτό μάνιασε περισσότερο τους στρατιώτες. Φωνάζαν εμπρός για τη Ρώμη. Ο θάνατος αυτός αντί να μας δειλιάσει μας έδωσε περισσότερα φτερά για να κυνηγήσουμε τους Ιταλούς. Συνάντησα γυναίκες που κουβαλούσαν πυρομαχικά. Μία ήταν 88 ετών. Μία μου είπε κλείδωσε το μικρό σε μια καλύβα για να βοηθήσει
τον στρατό. Το βράδυ είδα μια γριούλα να κρατά δυο μικρά και η μητέρα τους ζύμωνε ψωμί για τον στρατό με το φως δυο κεριών που είχε μέσα σε ένα ποτήρι.
Τα χιόνια, ο πάγος, το τρομερό κρύο, δεν φαίνονταν να τις τρόμαζε. Όλες γεμάτες χαρά ήθελαν να προσφέρουν στο στρατό ό,τι δεν μπορούσαν τα μεταγωγικά. Αλήθεια γυναίκες θαύμα. Τι διαφορά με τις πόλεις…
— Από το Ημερολόγιο Πολέμου του Αργύρη Μπαλατσού, Χατζηπατέρα-Φαφαλιού, Μαρτυρίες 1940-1941, Αθήνα, Κέδρος, 1982, σ. 103
Γυναίκες της Πίνδου -ανώνυμες μέχρι σήμερα οι περισσότερες από αυτές-, ηρωίδες του ’40, γυναίκες που πλέον όμοιες τους δεν υπάρχουν κι αυτό που μένει σαν απόηχος και υπενθύμηση του ηρωισμού τους είναι η αποτύπωση των ηρωικών πράξεων τους στην λογοτεχνία, τη ζωγραφική και σε ελάχιστα δημόσια μνημεία.
Βασική πηγή: Wikipedia.
Πίνακας ζωγραφικής.<Γυναίκες της Πίνδου με πολεμοφόδια>/Διον. Κόκκινου, Ιστορία της
Νεωτέρας Ελλάδος τομ. 2ος, εκ. Μέλισσα σελ.1417
ΑΙΩΝΙΑ ΑΥΤΩΝ Η ΜΝΗΜΗ.
Τασσώ Γαΐλα.
Αρθρογράφος-Ερευνήτρια.