Γράφει Η Ντέπη Στενού -Δημοσιογράφος
Η σύλληψη του γνωστού γκαλερίστα Γιώργου Τσαγκαράκη επαναφέρει με τον πιο ηχηρό τρόπο ένα ζήτημα που εδώ και χρόνια ψιθυρίζεται αλλά σπάνια φωτίζεται: τη συστηματική διακίνηση κειμηλίων ή πλαστών έργων τέχνης και τα δίκτυα που τη στηρίζουν.
Δυστυχώς δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Τα τελευταία χρόνια οι αρχές έχουν προχωρήσει σε εξαρθρώσεις κυκλωμάτων, αποκαλύπτοντας αποθήκες και ιδιωτικούς χώρους γεμάτους με έργα αμφιβόλου γνησιότητας, συνοδευόμενα, όπως έχει καταγραφεί σε σχετικές δικογραφίες, από πιστοποιητικά που φέρονται να φέρουν υπογραφές γνησιότητας προσώπων με κύρος στον εικαστικό χώρο. Το μοτίβο επαναλαμβάνεται: αντιγραφές, «νομιμοποίηση» μέσω εγγράφων και διοχέτευση στην αγορά.
Κι όμως, παρά τα επαναλαμβανόμενα ευρήματα, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας υπόθεσης που σπάνια φτάνει μέχρι το τέλος. Κάθε φορά που αποκαλύπτεται ένα κύκλωμα πλαστών έργων επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: ευρήματα, συλλήψεις, δικογραφίες και στο βάθος σιωπή.
Κάθε επιχείρηση των αρμόδιων αρχών μοιάζει να αγγίζει μόνο την επιφάνεια, χωρίς να αποκαλύπτει πλήρως το υπόβαθρο και κυρίως τη δομή των κυκλωμάτων. Και κάθε νέα αποκάλυψη αποδεικνύει ότι η ρίζα του κακού δεν βρίσκεται στην επιφάνεια αλλά κάτω από αυτήν, συντηρώντας το φαινόμενο και απλώνοντας τα πλοκάμια της παντού.
Την ίδια ώρα, στον ευρύτερο χώρο της τέχνης, από γκαλερί έως την ακαδημαϊκή κοινότητα, κυκλοφορεί μια ιδιότυπη «κοινή γνώση». Πολλοί δηλώνουν ανεπίσημα ότι «όλοι γνωρίζουν», αλλά ελάχιστοι είναι διατεθειμένοι να μιλήσουν επώνυμα. Σε μια αγορά όπου η αυθεντικότητα είναι το παν, η σιωπή δεν είναι ουδέτερη· είναι πρόβλημα. Το κλίμα που περιγράφεται από ανθρώπους του χώρου παραπέμπει περισσότερο σε σιωπηλή ανοχή παρά σε άγνοια. Ένα μείγμα φόβου, εξάρτησης και ενδεχομένως διαπλοκής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι καθυστερήσεις σε ελέγχους που αφορούν δημόσιους φορείς εντείνουν τα ερωτήματα. Η εκκρεμότητα γύρω από την έρευνα του ΣΔΟΕ και την εντολή για τον έλεγχο της νομιμότητας ή της γνησιότητας έργων τέχνης που έχουν αποκτηθεί από δήμο των νοτίων προαστίων, μια διαδικασία που σύμφωνα με διαθέσιμα στοιχεία έχει κινηθεί από το 2021, παραμένει χωρίς σαφές και δημόσια γνωστό αποτέλεσμα.
Η προστασία της νομιμότητας και της αυθεντικότητας δεν επανιδρύεται με μεμονωμένες συλλήψεις. Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη και διαφανής διαδικασία που να φτάνει μέχρι τα θεμέλια του φαινομένου.
Χωρίς να προεξοφλείται η ευθύνη οποιουδήποτε, το ζητούμενο είναι πλέον ξεκάθαρο: θεσμική διαφάνεια και συνέχεια στις έρευνες. Όχι αποσπασματικές παρεμβάσεις που δημιουργούν εντυπώσεις, αλλά ουσιαστική διερεύνηση που να φτάνει μέχρι εκεί όπου πραγματικά βρίσκονται οι ευθύνες, όπου κι αν οδηγούν.
Γιατί η εμπιστοσύνη στην αγορά τέχνης δεν κερδίζεται με μεμονωμένα χτυπήματα, σιωπή και μισόλογα. Όσο οι υποθέσεις αυτές κλείνουν χωρίς πλήρη λογοδοσία, τόσο θα ενισχύεται η αίσθηση ότι η αγορά τέχνης λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά: ένα για όσους εκτίθενται και ένα για όσους παραμένουν στο απυρόβλητο, θησαυρίζοντας.
Και τότε το ερώτημα παύει να αφορά μόνο τη γνησιότητα των πινάκων. Αφορά την αυθεντικότητα των ίδιων των θεσμών.