Μια απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Καλλιθέας, η οποία ελήφθη στις 29 Ιουλίου 2015, αποτυπώνει με ιδιαίτερη λεπτομέρεια τον σχεδιασμό που είχε γίνει τότε για την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος ανταποδοτικής ανακύκλωσης στον Δήμο. Πρόκειται για την απόφαση με αριθμό 357/2015, με αντικείμενο την έγκριση υπογραφής Σύμβασης Συνεργασίας με την «Ανταποδοτική Ανακύκλωση Α.Ε.», με στόχο την οργάνωση συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης συσκευασιών χωρίς οικονομική επιβάρυνση για τον Δήμο, σύμφωνα με την εισήγηση που τέθηκε ενώπιον του Σώματος.
Η συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στο Δημοτικό Κατάστημα Καλλιθέας την Τετάρτη 29 Ιουλίου 2015, στις 19:30, μετά από την έγγραφη πρόσκληση του Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου, με αριθμό πρωτοκόλλου 35701/24-7-2015. Η συνεδρίαση ήταν τακτική και πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 67 του Ν. 3852/2010.
Από το σύνολο των 41 μελών του Δημοτικού Συμβουλίου διαπιστώθηκε νόμιμη απαρτία, καθώς στη συνεδρίαση βρέθηκαν 32 δημοτικοί σύμβουλοι. Στη σύνθεση του Δημοτικού Συμβουλίου περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, οι Ευάγγελος Μπαρμπάκος, Σταύρος Ζάκας, Ανέστης Φωτόπουλος, Γεώργιος Κυριακόπουλος, Κωνσταντίνος Ευσταθίου, Θεόδωρος Ψαλίδοπουλος, Αναστάσιος Καλογερόπουλος, Παρασκευή Γαλίτση-Ψαρούλη, Παναγιώτης Γαλανοπούλος, Αναστάσιος Γαϊτάνης, Λεωνίδας Παντελίδης, Ιωάννης Εμιρζάς, Άννα Γιαννακού-Πάσχου, Εμμανουήλ Κωστάκης, Παναγιώτης Σκανδαλάκης, Χριστόφορος Σοφιανίδης, Θεόδωρος Χαριτίδης, Παναγιώτης Κοττέας, Πέτρος Χατζηιωαννίδης, Γεώργιος Αδαμόπουλος, Ευανθία Δαβάκη, Κυριακή Δαμουλιανού, Ευάγγελος Ανδρεάδης, Ευάγγελος Παπαδάκης, Σοφία Παπαδοπούλου, Ιωάννης Βάσσαλος, Μαγδαλήνη Κεχαγιά, Σάββας Παπαδόπουλος, Αγγελική Απεργή, Γεώργιος Δεδούσης, Κωνσταντίνος Κόκουλος, Ελένη Ζαφειράκη, Βασίλειος Δημόπουλος, Γεώργιος-Σπυρίδων Κουτσογιάννης, Βασιλική Μαργαρίτη, Γεώργιος Αντωνάκακης, Κωνσταντίνος Καλογερόπουλος, Κωνσταντίνος Πολυχρονίδης, Λάζαρος Λασκαρίδης, Τζώρτζης Δελατόλας και Αναστασία Αδαμοπούλου.
Από τη συνεδρίαση, παρότι είχαν νόμιμα κληθεί, απουσίαζαν οι Άννα Γιαννακού-Πάσχου, Παρασκευή Γαλίτση-Ψαρούλη, Ιωάννης Βάσσαλος, Αγγελική Απεργή, Κωνσταντίνος Πολυχρονίδης, Ιωάννης Εμιρζάς, Παναγιώτης Κοττέας, Γεώργιος Δεδούσης και Γεώργιος Αντωνάκακης.
Μετά την έναρξη της συνεδρίασης, ο Πρόεδρος έθεσε προς συζήτηση το 36ο θέμα της ημερήσιας διάταξης, που αφορούσε τη λήψη απόφασης για την έγκριση υπογραφής Σύμβασης Συνεργασίας με την «Ανταποδοτική Ανακύκλωση Α.Ε.». Η εισήγηση είχε κατατεθεί από τον Αντιδήμαρχο Διεύθυνσης Περιβάλλοντος Εμμανουήλ Κωστάκη και συνοδευόταν από αναλυτική τεκμηρίωση για τον τρόπο λειτουργίας του προτεινόμενου συστήματος.
Σύμφωνα με την εισήγηση, βασικός στόχος ήταν να ξεκινήσει στον Δήμο Καλλιθέας η οργάνωση και λειτουργία του εγκεκριμένου από το ΥΠΕΚΑ εθνικής εμβέλειας Συλλογικού Συστήματος Ανταποδοτικής Εναλλακτικής Διαχείρισης και Ανακύκλωσης Συσκευασιών και Αποβλήτων. Το σύστημα θα λειτουργούσε για την οργάνωση ενός ολοκληρωμένου συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης συσκευασιών στον Δήμο, χωρίς αντάλλαγμα για τον Δήμο.
Στην εισήγηση γινόταν αναφορά στον Νόμο 2939/2001, σύμφωνα με τον οποίο η εναλλακτική διαχείριση των δημοτικών αποβλήτων συσκευασίας ήταν υποχρεωτική για τους Δήμους και μπορούσε να οργανώνεται είτε από τους ίδιους είτε από τους διαχειριστές συσκευασιών, μέσω ατομικών ή συλλογικών συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης, σε συνεργασία με τους Δήμους.
Παράλληλα, το Δημοτικό Συμβούλιο ενημερωνόταν ότι, σύμφωνα με την τότε εισήγηση, οι εθνικοί ποσοτικοί στόχοι για την ανακύκλωση των συσκευασιών δεν είχαν επιτευχθεί και ότι απαιτούνταν ενίσχυση και συμπλήρωση των προσπαθειών ανακύκλωσης, προκειμένου να εκπληρωθούν οι υποχρεώσεις της χώρας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το σύστημα «Ανταποδοτική Ανακύκλωση» είχε εγκριθεί, σύμφωνα με το πρακτικό, με την υπ’ αριθ. 193471/31.12.2008 απόφαση του Υπουργού Ενέργειας, Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, η οποία είχε δημοσιευθεί στο ΦΕΚ 2711 Β’/31.12.2008.
Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού ήταν η εγκατάσταση Κέντρων Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης σε διάφορα σημεία του Δήμου. Τα Κέντρα αυτά αποτελούνταν από αυτόματα μηχανήματα υψηλής τεχνολογίας, τα οποία προορίζονταν για την ανακύκλωση πλαστικών, μεταλλικών και γυάλινων συσκευασιών, αλλά και ειδικό εξοπλισμό για άλλα υλικά, όπως χαρτί, πολυστρωματικές χάρτινες συσκευασίες και πλαστικές σακούλες.
Η λογική του συστήματος ήταν να μετατρέψει την ανακύκλωση σε μια διαδικασία άμεση και ανταποδοτική για τον πολίτη. Ο δημότης θα επέστρεφε τις χρησιμοποιημένες συσκευασίες στο ειδικό μηχάνημα και θα λάμβανε αυτόματα απόδειξη με το αντίστοιχο ανταποδοτικό κίνητρο.
Παράλληλα, προβλέπονταν και πρόσθετα κίνητρα για την ενθάρρυνση της συμμετοχής των πολιτών, όπως μεγάλα δώρα μέσω διαγωνισμών, δειγματοδιανομές και εκπτωτικά κουπόνια.
Ο δημότης θα είχε, σύμφωνα με την εισήγηση, δύο βασικές επιλογές. Θα μπορούσε είτε να παραλάβει την απόδειξη του ανταποδοτικού κινήτρου, την οποία θα χρησιμοποιούσε για δωρεάν αγορές σε συνεργαζόμενα καταστήματα, είτε να δωρίσει αυτόματα το ποσό υπέρ κοινωνικών σκοπών μέσω του Συστήματος Συγκέντρωσης Κοινωνικού Κεφαλαίου.
Η διαδικασία προβλεπόταν να γίνεται μέσω των ειδικών πλήκτρων των μηχανημάτων. Το «πράσινο» κουμπί θα οδηγούσε στην έκδοση της απόδειξης για δωρεάν αγορές, ενώ το «κίτρινο» κουμπί θα επέτρεπε τη δωρεά του ανταποδοτικού κινήτρου για κοινωνικούς σκοπούς.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δινόταν και στην περιβαλλοντική εκπαίδευση. Η «Ανταποδοτική Ανακύκλωση» προέβλεπε τη δυνατότητα τοποθέτησης Κέντρων Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης μέσα σε σχολικές μονάδες, ώστε η συμμετοχή των μαθητών στην ανακύκλωση να συνδέεται με την απόκτηση περιβαλλοντικής συνείδησης.
Το σύστημα περιέγραφε, επίσης, μια πλήρως αυτοματοποιημένη διαδικασία «Διαλογής στην Πηγή». Τα μηχανήματα θα παραλάμβαναν τις άδειες συσκευασίες μέσω ειδικής χοάνης υποδοχής, με δυνατότητα παραλαβής έως και 30-40 συσκευασιών ανά λεπτό, σύμφωνα με τα στοιχεία της εισήγησης.
Στη συνέχεια θα πραγματοποιούνταν αναγνώριση και διαχωρισμός των συσκευασιών ανά υλικό, με χρήση ειδικών αισθητήρων. Παράλληλα, θα γινόταν αναγνώριση κάθε συγκεκριμένης συσκευασίας μέσω barcode scanner.
Ακολουθούσε συμπίεση ή τεμαχισμός της συσκευασίας με ειδικά μηχανικά μέσα, με την εισήγηση να αναφέρει δυνατότητα μείωσης του όγκου έως και 90%. Οι επιστρεφόμενες συσκευασίες θα συγκεντρώνονταν σε ειδικό, ενσωματωμένο και κλειστό αποθηκευτικό χώρο.
Τα Κέντρα θα μπορούσαν επίσης να αποθηκεύουν, να εκτυπώνουν και να αποστέλλουν στατιστικά στοιχεία και δεδομένα, μέσω του ενσωματωμένου ηλεκτρονικού υπολογιστή. Με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα παρουσιαζόταν ως ένα μοντέλο που θα μπορούσε να παρέχει άμεση καταγραφή της ανακύκλωσης.
Επιπλέον, προβλεπόταν αυτόματη εκτύπωση των αποδείξεων του ανταποδοτικού κινήτρου, καθώς και άλλων κουπονιών προσφορών, ενώ υπήρχε δυνατότητα αυτόματης δωρεάς της χρηματικής αξίας του κινήτρου υπέρ κοινωνικού σκοπού.
Τα μηχανήματα θα παρείχαν ακόμη καθοδήγηση και ενημέρωση στον καταναλωτή για τη διαδικασία επιστροφής των συσκευασιών μέσω ειδικής οθόνης υγρών κρυστάλλων.
Πέρα από τις οικιακές συσκευασίες, το σύστημα προέβλεπε ειδικές δράσεις για τη συλλογή εμπορικών αποβλήτων συσκευασίας, με εγκατάσταση και λειτουργία ειδικού εξοπλισμού, όπως press containers.
Σύμφωνα με την εισήγηση, στόχος ήταν η ανάκτηση σημαντικών ποσοτήτων συσκευασιών, ώστε να συμβάλει στην επίτευξη των εθνικών ποσοτικών στόχων ανακύκλωσης που αποτελούσαν υποχρέωση της Ελλάδας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στα πλεονεκτήματα που παρουσιάζονταν στο Δημοτικό Συμβούλιο περιλαμβανόταν πρώτα από όλα το ανταποδοτικό κίνητρο προς τους καταναλωτές, το οποίο, σύμφωνα με την εισήγηση, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξημένη συμμετοχή των δημοτών και σε ανάκτηση σημαντικών ποσοτήτων υλικών.
Παράλληλα, γινόταν λόγος για αξιοποίηση εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας, για αξιόπιστη Διαλογή στην Πηγή, για επεξεργασία των συσκευασιών ήδη στο σημείο επιστροφής τους και για σημαντική μείωση του όγκου τους.
Η πρόταση υποστήριζε ακόμη ότι το σύστημα μπορούσε να αυξήσει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών μέσω του ανταποδοτικού κινήτρου, ενώ παράλληλα δεν θα υπήρχε ανάγκη δημιουργίας Κέντρου Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών, καθώς η διαλογή θα γινόταν αυτοματοποιημένα στην πηγή.
Ιδιαίτερη αναφορά γινόταν και στη δυνατότητα υλοποίησης στοχευμένων προγραμμάτων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν διαγωνισμοί ανακύκλωσης για μαθητές ή για δημότες συγκεκριμένων δημοτικών διαμερισμάτων, δημιουργώντας ένα στοιχείο συλλογικής συμμετοχής και επιβράβευσης.
Το σύστημα μπορούσε, σύμφωνα με την εισήγηση, να λειτουργήσει και ως μηχανισμός ενίσχυσης κοινωνικών σκοπών, καθώς οι πολίτες θα είχαν τη δυνατότητα να δωρίζουν το ανταποδοτικό τους κίνητρο.
Παράλληλα, η online σύνδεση των Κέντρων θα επέτρεπε, σύμφωνα με την απόφαση, την άμεση καταγραφή, συλλογή και αποστολή των στατιστικών στοιχείων, στοιχείο που παρουσιαζόταν ως παράγοντας διαφάνειας και αξιοπιστίας.
Ένα ακόμη επιχείρημα υπέρ της εφαρμογής του συστήματος ήταν ότι δεν θα καταλαμβάνονταν θέσεις στάθμευσης στους δρόμους της πόλης για την τοποθέτηση του σχετικού εξοπλισμού, σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως σημειωνόταν στην εισήγηση, υπήρχε ήδη πρόβλημα χώρου για την τοποθέτηση κάδων απορριμμάτων.
Επιπλέον, υποστηριζόταν ότι δεν θα υπήρχε κόστος για τον Δήμο σχετικά με τη συλλογή και μεταφορά των ανακτηθέντων συσκευασιών και ότι δεν θα δεσμευόταν ανθρώπινο δυναμικό του Δήμου, καθώς οι εργασίες θα πραγματοποιούνταν από το ίδιο το Σύστημα.
Η εισήγηση συνέδεε ακόμη τη μείωση του όγκου των υλικών με περιορισμό των απαιτούμενων δρομολογίων μεταφοράς και, κατά συνέπεια, με μείωση της κυκλοφοριακής επιβάρυνσης και των καυσαερίων που συνδέονται με τη μεταφορά των ανακυκλώσιμων υλικών.
Ιδιαίτερα σημαντικό ήταν και το οικονομικό σκέλος της πρότασης. Το Δημοτικό Συμβούλιο ενημερώθηκε ότι η εφαρμογή και λειτουργία του συστήματος δεν θα είχε κανένα κόστος για τον Δήμο. Η τοποθέτηση του εξοπλισμού, η συλλογή, η μεταφορά και η συνεχής λειτουργία του θα πραγματοποιούνταν με επιβάρυνση αποκλειστικά του Συλλογικού Συστήματος «Ανταποδοτική Ανακύκλωση».
Παράλληλα, η συνεργασία δεν θα απέκλειε τη χρήση άλλων συστημάτων ανακύκλωσης. Η απόφαση ανέφερε ρητά ότι οι Δήμοι που συνεργάζονταν ή επρόκειτο να συνεργαστούν με την «Ανταποδοτική Ανακύκλωση» μπορούσαν, εφόσον το επέλεγαν, να εφαρμόζουν παράλληλα και το σύστημα των «μπλε κάδων» του ΣΣΕΔ – ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ της ΕΕΑΑ Α.Ε. ή οποιοδήποτε άλλο σύστημα επιθυμούσαν.
Για την υλοποίηση της συνεργασίας απαιτούνταν απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου για την υπογραφή της σχετικής σύμβασης. Στο πρακτικό αναφέρεται ότι το υπόδειγμα της Σύμβασης Συνεργασίας ήταν τυποποιημένο και ίδιο για όλους τους Δήμους και ότι είχε κατατεθεί και εγκριθεί από το ΥΠΑΠΕΝ.
Μετά την αναλυτική παρουσίαση των δεδομένων, το Δημοτικό Συμβούλιο Καλλιθέας προχώρησε στη λήψη απόφασης. Το Σώμα αποφάσισε κατά πλειοψηφία να εγκρίνει την υπογραφή Σύμβασης Συνεργασίας με την «ΑΝΤΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ Α.Ε.», η οποία οργάνωνε και λειτουργούσε το εγκεκριμένο εθνικής εμβέλειας Συλλογικό Σύστημα Ανταποδοτικής Εναλλακτικής Διαχείρισης και Ανακύκλωσης Συσκευασιών και Αποβλήτων.
Η απόφαση αφορούσε την οργάνωση ολοκληρωμένου συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης συσκευασιών στον Δήμο Καλλιθέας, χωρίς αντάλλαγμα για τον Δήμο, σύμφωνα με το σχετικό υπόδειγμα Σύμβασης Συνεργασίας.
Ωστόσο, η ψηφοφορία δεν ήταν ομόφωνη. Όπως καταγράφεται στο πρακτικό, «λευκό» ψήφισαν οι δημοτικοί σύμβουλοι Βασίλειος Δημόπουλος και Λάζαρος Λασκαρίδης.
Η απόφαση έλαβε τον αύξοντα αριθμό 357/2015 και δημοσιεύθηκε στις 30 Ιουλίου 2015, μία ημέρα μετά τη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Μετά την ολοκλήρωση των θεμάτων της ημερήσιας διάταξης, η συνεδρίαση λύθηκε και το πρακτικό υπογράφηκε από τον Πρόεδρο και τον Γραμματέα, Αναστάσιο Γαϊτάνη και Σταύρο Ζάκα.
Το έγγραφο αυτό αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο τον σχεδιασμό της Καλλιθέας πριν από περισσότερο από μία δεκαετία για την ενίσχυση της ανακύκλωσης μέσω ενός μοντέλου που επιχειρούσε να συνδυάσει την τεχνολογία με οικονομικά και κοινωνικά κίνητρα για τον πολίτη.
Στον πυρήνα της πρότασης βρισκόταν μια διαφορετική λογική από την απλή απόρριψη των ανακυκλώσιμων υλικών στον μπλε κάδο: ο πολίτης να επιστρέφει τη συσκευασία, το μηχάνημα να την αναγνωρίζει και να τη διαχωρίζει, το υλικό να συμπιέζεται ή να τεμαχίζεται, τα στοιχεία να καταγράφονται ηλεκτρονικά και ο πολίτης να λαμβάνει ανταποδοτικό όφελος ή να μπορεί να το διαθέσει για κοινωνικό σκοπό.
Η απόφαση 357/2015 αποτελεί έτσι ένα αναλυτικό αυτοδιοικητικό τεκμήριο για τον τρόπο με τον οποίο είχε σχεδιαστεί τότε η εφαρμογή της ανταποδοτικής ανακύκλωσης στην Καλλιθέα, με έμφαση στην αυτοματοποίηση, την περιβαλλοντική εκπαίδευση, την επιβράβευση των πολιτών, τη μείωση του όγκου των ανακυκλώσιμων υλικών και – σύμφωνα με την εισήγηση – την απουσία οικονομικής επιβάρυνσης για τον Δήμο.