Η επιστράτευση αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες της εθνικής άμυνας, σχεδιασμένο για να διασφαλίζει την επιχειρησιακή ετοιμότητα των ενόπλων δυνάμεων σε περιόδους αυξημένης έντασης ή κρίσης.
Σε συνθήκες γεωπολιτικής αστάθειας, ο θεσμός αυτός επανέρχεται συχνά στη δημόσια συζήτηση. Ωστόσο, δεν αποτελεί λόγο πανικού, αλλά έναν θεσμοθετημένο μηχανισμό που επιτρέπει την ομαλή μετάβαση από την ειρήνη σε κατάσταση αυξημένης ετοιμότητας.
Μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής θητείας, κάθε πολίτης εντάσσεται στην εφεδρεία. Ο ρόλος του εφέδρου είναι να στελεχώσει τις υπάρχουσες μονάδες και, εφόσον απαιτηθεί, να συμβάλει στη δημιουργία νέων σχηματισμών, υποστηρίζοντας την άμυνα της χώρας.
Η κινητοποίηση μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, ανάλογα με τη σοβαρότητα της κατάστασης:
Μερική κινητοποίηση που ενεργοποιείται σε περιόδους έντασης και αφορά συγκεκριμένες ειδικότητες μέσω του Φύλλου Ατομικής Πρόσκλησης
Γενική κινητοποίηση σε περίπτωση πολεμικής σύρραξης, η οποία αφορά το σύνολο των διαθέσιμων δυνάμεων
Οι έφεδροι κατατάσσονται σε σειρές εφεδρείας βάσει ηλικίας και ειδικότητας. Η πρώτη σειρά αφορά πολίτες έως 40 ετών και η δεύτερη από 41 έως 45 ετών. Για οπλίτες, το όριο εφεδρείας είναι τα 45 έτη, ενώ για αξιωματικούς και υπαξιωματικούς διαφοροποιείται ανά βαθμό.
Κατά την κλήση, η ενημέρωση μπορεί να γίνει με προσωπική επίδοση του Φύλλου Ατομικής Πρόσκλησης, μέσω επίσημων ανακοινώσεων ή συνθηματικών μηνυμάτων στα μέσα ενημέρωσης. Ο έφεδρος οφείλει να παρουσιαστεί στη μονάδα του, έχοντας μαζί του τα απαραίτητα έγγραφα και βασικά είδη για τις πρώτες ημέρες.
Η ιστορία της επιστράτευσης στην Ελλάδα καταγράφει κρίσιμες στιγμές κινητοποίησης, όπως το 1940 και την κρίση της Κύπρου το 1974. Η πιο πρόσφατη μερική κινητοποίηση σημειώθηκε το 1996 κατά την κρίση των Ιμίων, όπου η ανταπόκριση ήταν άμεση και η διαδικασία αποστράτευσης ολοκληρώθηκε σε σύντομο χρόνο.
Η επιστράτευση δεν είναι μέσο καθημερινής εφαρμογής, αλλά εργαλείο εθνικής ασφάλειας που ενεργοποιείται μόνο όταν απαιτείται. Η ενημέρωση και η κατανόηση του θεσμού συμβάλλουν στη διατήρηση της ψυχραιμίας και της υπεύθυνης στάσης απέναντι σε ζητήματα άμυνας.