Την ανανέωση έως το 2031 του Μνημονίου Κατανόησης Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών για την προστασία της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς και την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών υπέγραψαν στην Αθήνα η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, αρμόδια για την Παιδεία και τον Πολιτισμό, Catherine Dillon. Η συμφωνία αποτελεί συνέχεια της συνεργασίας που ξεκίνησε το 2011 και, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, έχει συμβάλει τα προηγούμενα χρόνια στον εντοπισμό και τον επαναπατρισμό ελληνικών αρχαιοτήτων που είχαν καταλήξει στο εξωτερικό.
Η υπογραφή της ανανεωμένης συμφωνίας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών, ο οποίος διεξάγεται στην Αθήνα, παρουσία της πρέσβεως των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και του πρέσβη της Ελλάδας στην Ουάσιγκτον Αντώνη Αλεξανδρίδη. Με τη νέα πενταετή παράταση, οι δύο χώρες διατηρούν σε ισχύ το πλαίσιο συνεργασίας για την επιβολή εισαγωγικών περιορισμών σε κατηγορίες ελληνικού αρχαιολογικού και εθνολογικού υλικού, ενισχύοντας παράλληλα τη συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών για την αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης.
425 πολιτιστικά αγαθά επέστρεψαν στην Ελλάδα
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατά την υπογραφή αναδεικνύουν την πρακτική διάσταση της συμφωνίας. Κατά την πενταετία 2021-2026, συνολικά 425 πολιτιστικά αγαθά επιστράφηκαν στην Ελλάδα, εκ των οποίων 98 επαναπατρίστηκαν βάσει των προβλέψεων του συγκεκριμένου Μνημονίου. Πρόκειται για αρχαιότητες και άλλα πολιτιστικά αντικείμενα που είχαν απομακρυνθεί από τη χώρα και εντοπίστηκαν σε διαφορετικά σημεία του εξωτερικού.
Σημαντική εξέλιξη σημειώθηκε και τον Σεπτέμβριο του 2026, όταν, στις 21 του μήνα, παραδόθηκαν στην Ελλάδα ακόμη 15 ελληνικές αρχαιότητες από την Εισαγγελία του Μανχάταν και την Antiquities Trafficking Unit. Η επιστροφή των συγκεκριμένων αντικειμένων εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια των ελληνικών και αμερικανικών αρχών για τον εντοπισμό αρχαιοτήτων που έχουν αποτελέσει αντικείμενο παράνομης διακίνησης και την επιστροφή τους στη χώρα προέλευσης.
Η συνέχιση του Μνημονίου έως το 2031 δημιουργεί, επομένως, ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο για τη συνέχιση αυτής της προσπάθειας. Παράλληλα, επιτρέπει στις αρμόδιες υπηρεσίες των δύο χωρών να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τους διαύλους συνεργασίας για την ανταλλαγή πληροφοριών, τον εντοπισμό αντικειμένων και την αποτροπή της παράνομης εξαγωγής και εισαγωγής πολιτιστικών αγαθών.
Μενδώνη: «Επιτυχημένη συνεργασία»
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε ιδιαίτερα επιτυχημένη τη συνεργασία Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών στον συγκεκριμένο τομέα, υπογραμμίζοντας τη συμβολή της στην επιστροφή σημαντικού αριθμού πολιτιστικών αγαθών στην Ελλάδα. Όπως ανέφερε, η συνεργασία δεν περιορίζεται στον επαναπατρισμό αρχαιοτήτων, αλλά έχει ενισχύσει και τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών των δύο χωρών.
Το υπουργείο Πολιτισμού σχεδιάζει, μάλιστα, για το επόμενο έτος την πραγματοποίηση έκθεσης στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου θα παρουσιαστούν ορισμένα από τα πολιτιστικά αντικείμενα που έχουν επιστραφεί στην Ελλάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η έκθεση αναμένεται να συνοδευτεί από δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για το ζήτημα της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, ένα φαινόμενο που έχει λάβει διεθνείς διαστάσεις.
Η πρωτοβουλία αυτή δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ανάδειξη των αποτελεσμάτων της διεθνούς συνεργασίας, καθώς οι αρχαιότητες που επιστρέφουν στη χώρα δεν αντιμετωπίζονται μόνο ως αντικείμενα ιστορικής αξίας, αλλά ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιστορικής συνέχειας της Ελλάδας.
Νέες δράσεις για τα 250 χρόνια από την Αμερικανική Ανεξαρτησία
Στη συνάντηση της Λίνας Μενδώνη με την Catherine Dillon συζητήθηκαν και άλλες πτυχές της ελληνοαμερικανικής πολιτιστικής συνεργασίας. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν με αφορμή τη συμπλήρωση 250 ετών από τη Διακήρυξη της Αμερικανικής Ανεξαρτησίας.
Στο πλαίσιο αυτό, στόχος είναι να αναδειχθούν οι ιστορικοί δεσμοί ανάμεσα στην Αμερικανική και την Ελληνική Επανάσταση, καθώς και ο ρόλος που διαδραμάτισε ο αμερικανικός φιλελληνισμός στον ελληνικό αγώνα για ανεξαρτησία. Οι σχετικές δράσεις αναμένεται να ενταχθούν σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων και συνεργασιών μεταξύ των δύο χωρών.
Η συγκεκριμένη θεματική προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη διμερή συνεργασία, καθώς πέρα από την προστασία των αρχαιοτήτων και την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, Αθήνα και Ουάσιγκτον επιδιώκουν να αναπτύξουν κοινές δράσεις που συνδέουν την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική διπλωματία.
Στο επίκεντρο και οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2028
Στις συζητήσεις τέθηκε επίσης η προοπτική περαιτέρω πολιτιστικής συνεργασίας ενόψει των Ολυμπιακών Αγώνων του Λος Άντζελες το 2028. Το υπουργείο Πολιτισμού εξετάζει τη συμμετοχή της Ελλάδας με πολιτιστικές δράσεις, ενώ μεταξύ των σχεδιαζόμενων πρωτοβουλιών περιλαμβάνεται και ο δανεισμός γλυπτών στο Getty Museum του Λος Άντζελες.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά προτίθεται να συμβάλει στην υλοποίηση μιας ευρύτερης πολιτιστικής Ολυμπιάδας, αξιοποιώντας τη διοργάνωση των Αγώνων ως ευκαιρία για την προβολή του ελληνικού πολιτισμού και της διαχρονικής σχέσης της Ελλάδας με την Ολυμπιακή ιδέα.
Η προοπτική αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική πολιτιστικής συνεργασίας που συνδέει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη διεθνή προβολή της Ελλάδας. Η συνεργασία με αμερικανικούς πολιτιστικούς φορείς, μουσεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό μέρος των επόμενων πρωτοβουλιών.
Η συνεργασία στο πλαίσιο του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου
Η υπογραφή της ανανεωμένης συμφωνίας πραγματοποιήθηκε μετά τη συνάντηση στο πλαίσιο της θεματικής «People-to-People» του 6ου Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών. Στη συνάντηση συμμετείχαν από ελληνικής πλευράς η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων Σοφία Ζαχαράκη και ο υφυπουργός Αθλητισμού Γιάννης Βρούτσης, ενώ από αμερικανικής πλευράς συμμετείχε η υφυπουργός Εξωτερικών Catherine Dillon.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε θετικό και εποικοδομητικό κλίμα, με τις δύο πλευρές να επιβεβαιώνουν τη βούλησή τους για περαιτέρω συνεργασία στους τομείς του πολιτισμού, της παιδείας και του αθλητισμού. Η ανανέωση του Μνημονίου για την προστασία των ελληνικών αρχαιοτήτων αποτελεί ένα από τα συγκεκριμένα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας και δημιουργεί ένα νέο πενταετές πλαίσιο δράσης έως το 2031.
Για την Ελλάδα, η συμφωνία έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων αποτελούν σταθερές προτεραιότητες της πολιτιστικής πολιτικής. Η μέχρι σήμερα συνεργασία με τις αμερικανικές αρχές έχει αποδώσει συγκεκριμένα αποτελέσματα σε επίπεδο επαναπατρισμών και η νέα συμφωνία επιδιώκει να διατηρήσει αυτή τη δυναμική, διευρύνοντας παράλληλα τη διμερή συνεργασία σε νέους τομείς πολιτισμού, παιδείας και αθλητισμού.