Σε οριακό σημείο εισέρχεται η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ, μετά τη διπλή κοινοβουλευτική ήττα που υπέστη στα δύο διατάγματα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Το ισπανικό Κογκρέσο απέρριψε τόσο το ευρύτερο πακέτο προστασίας των ενοικιαστών και περιορισμού της κερδοσκοπίας όσο και το δεύτερο διάταγμα για την αυτόματη ανανέωση των συμβάσεων μίσθωσης.
Το πρώτο διάταγμα καταψηφίστηκε με 178 ψήφους έναντι 172, ενώ το δεύτερο απορρίφθηκε με ακόμη μεγαλύτερη διαφορά, καθώς συγκέντρωσε 166 ψήφους υπέρ και 184 κατά. Στη δεύτερη ψηφοφορία, στην αρνητική πλευρά προστέθηκαν το Βασκικό Εθνικιστικό Κόμμα και ο εκπρόσωπος των Καναρίων Νήσων.
Η εξέλιξη αποτελεί μία από τις σοβαρότερες ήττες της κυβέρνησης μειοψηφίας και ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η σημερινή κοινοβουλευτική πλειοψηφία έχει εξαντλήσει τα πολιτικά της όρια.
Καθοριστική αποδείχθηκε η στάση του Junts per Catalunya, του καταλανικού κόμματος του Κάρλες Πουτζδεμόν, οι επτά βουλευτές του οποίου είναι απαραίτητοι για την επιβίωση της κυβέρνησης Σάντσεθ σε κρίσιμες ψηφοφορίες.
Το Junts συντάχθηκε με το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα, το ακροδεξιό Vox και την UPN, υποστηρίζοντας ότι οι κυβερνητικές παρεμβάσεις θα περιόριζαν ακόμη περισσότερο την προσφορά κατοικιών προς ενοικίαση και τελικά θα οδηγούσαν σε νέες αυξήσεις των τιμών.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι είχε ενσωματώσει μεγάλο μέρος των προτάσεων του καταλανικού κόμματος. Παρ’ όλα αυτά, το Junts ζήτησε την απόσυρση των διαταγμάτων και την κατάθεση νέου κειμένου, χωρίς υποχρεωτικές παρατάσεις των μισθώσεων.
Η άρνησή του να μεταβάλει στάση ήταν αρκετή για να καταρρεύσει το κυβερνητικό σχέδιο, αποδεικνύοντας για ακόμη μία φορά πόσο ευάλωτος είναι ο κυβερνητικός συνασπισμός στις απαιτήσεις των μικρότερων κομμάτων που τον στηρίζουν.
Βλέποντας την ήττα να πλησιάζει, ο Πέδρο Σάντσεθ παρενέβη προσωπικά στη συζήτηση, απευθύνοντας ύστατη έκκληση στους βουλευτές να στηρίξουν τα μέτρα.
«Πίσω από αυτά τα διατάγματα βρίσκεται η επιθυμία να επιβάλουμε τάξη και ανθρωπιά σε μια αγορά που, αν δεν τη συγκρατήσουμε, θα καταστρέψει την κοινωνία μας», ανέφερε.
Λίγο πριν από την ψηφοφορία είχε γράψει στο Χ ότι «η ώρα της αλήθειας έφτασε», ενώ από το βήμα της Βουλής προειδοποίησε τους αντιπάλους των μέτρων ότι «η Ιστορία θα τους κρίνει νωρίτερα απ’ όσο πιστεύουν και αυστηρότερα απ’ όσο φαντάζονται».
Η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε ονομαστικά, έπειτα από αίτημα του Σοσιαλιστικού Κόμματος και του Sumar, υποχρεώνοντας κάθε βουλευτή να δηλώσει δημόσια τη θέση του.
Την ώρα που διεξαγόταν η συζήτηση, διαδηλωτές είχαν συγκεντρωθεί έξω από το Κογκρέσο ζητώντας την έγκριση των μέτρων. Μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος ακούστηκαν συνθήματα κατά των επενδυτικών funds, ενώ οργανώσεις ενοικιαστών προανήγγειλαν νέες κινητοποιήσεις και έθεσαν ακόμη και ζήτημα γενικής απεργίας για τη στέγαση.
Η κυβερνητική πρωτοβουλία επιταχύνθηκε μετά την έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το σπίτι όπου ζούσε επί δεκαετίες στη Μαδρίτη. Η υπόθεση προκάλεσε έντονη κοινωνική αντίδραση και μετέτρεψε τη στεγαστική κρίση σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα.
Τι προέβλεπε το πρώτο διάταγμα
Το πρώτο και ευρύτερο διάταγμα περιλάμβανε, μεταξύ άλλων:
- Παράταση της προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών από εξώσεις χωρίς εναλλακτική κατοικία έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030.
- Αυστηρότερους κανόνες για τις βραχυχρόνιες, εποχικές μισθώσεις και τις ενοικιάσεις δωματίων.
- Περιορισμούς στις κερδοσκοπικές αγορές κατοικιών από επενδυτικά κεφάλαια.
- Φορολογικά κίνητρα προς ιδιοκτήτες που διαθέτουν ακίνητα με προσιτό ενοίκιο.
- Ενισχύσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες ενοικιαστών.
- Χρηματοδοτικό μηχανισμό με μηδενικό επιτόκιο για την απόκτηση πρώτης κατοικίας.
- Μειωμένο ΦΠΑ 4% για κοινωνικές και προστατευόμενες κατοικίες.
- Μέτρα ενίσχυσης και μόνιμης προστασίας του δημόσιου αποθέματος κατοικιών.
Με την απόρριψη του διατάγματος, οι ρυθμίσεις παύουν να ισχύουν και επανέρχεται το προηγούμενο νομικό καθεστώς. Η ίδια τύχη έχει και η παράταση της προστασίας από εξώσεις που είχε σχεδιαστεί έως το 2030.
Το δεύτερο διάταγμα προέβλεπε μεγαλύτερη σταθερότητα για τους ενοικιαστές κύριας κατοικίας.
Μετά τη συμπλήρωση της ελάχιστης νόμιμης διάρκειας μιας μίσθωσης –πέντε χρόνια όταν ο ιδιοκτήτης είναι φυσικό πρόσωπο και επτά όταν πρόκειται για εταιρεία– το συμβόλαιο θα μπορούσε να ανανεώνεται αυτόματα για διαδοχικές περιόδους.
Η πρόταση προκάλεσε ισχυρές αντιδράσεις από κόμματα και οργανώσεις ιδιοκτητών, που υποστήριξαν ότι θα περιόριζε υπερβολικά τη δυνατότητα διάθεσης του ακινήτου και θα οδηγούσε αρκετούς ιδιοκτήτες στην απόσυρσή του από την αγορά. Μετά την ψηφοφορία, ισπανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι υπουργοί και στελέχη του Σοσιαλιστικού Κόμματος θεωρούν πλέον πολύ πιθανή την προκήρυξη πρόωρων εκλογών.
Εάν ο Σάντσεθ αποφασίσει άμεσα τη διάλυση των Κορτές και το σχετικό διάταγμα δημοσιευθεί στις αρχές της επόμενης εβδομάδας, η 29η Νοεμβρίου 2026 είναι η πρώτη διαθέσιμη Κυριακή για τη διεξαγωγή εκλογών, καθώς η ισπανική νομοθεσία προβλέπει ότι η ψηφοφορία πραγματοποιείται 54 ημέρες μετά την επίσημη προκήρυξή της.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση του Ισπανού πρωθυπουργού. Το γραφείο του δεν επιβεβαίωσε ότι έχει ληφθεί σχετική απόφαση, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Σάντσεθ θα αξιολογήσει το πολιτικό κλίμα, τις κοινωνικές αντιδράσεις και τη στάση των κυβερνητικών εταίρων πριν κάνει την επόμενη κίνησή του.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός έχει πλέον μπροστά του τρεις βασικές επιλογές.
Η πρώτη είναι να προκηρύξει άμεσα εκλογές, επιχειρώντας να μετατρέψει τη στεγαστική κρίση σε κεντρικό προεκλογικό δίλημμα: από τη μία η προστασία των ενοικιαστών και από την άλλη τα κόμματα που καταψήφισαν τα μέτρα. Πρόκειται, όμως, για επιλογή υψηλού ρίσκου. Ο Σάντσεθ θα επιδιώξει να κινητοποιήσει τους ψηφοφόρους της Αριστεράς και κυρίως τους νέους που πιέζονται από τα υψηλά ενοίκια, αλλά θα βρεθεί αντιμέτωπος με το επιχείρημα της αντιπολίτευσης ότι δεν διαθέτει πλέον σταθερή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η δεύτερη επιλογή είναι η επαναδιαπραγμάτευση ενός περιορισμένου πακέτου με το Junts, το PNV και την Coalición Canaria. Ένα νέο διάταγμα θα μπορούσε να διατηρεί την προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών, αλλά να περιορίζει τις υποχρεωτικές παρατάσεις των συμβολαίων και να προσφέρει περισσότερες εγγυήσεις στους μικρούς ιδιοκτήτες.
Η τρίτη είναι η συνέχιση της νομοθετικής περιόδου με αποσπασματικές παρεμβάσεις, διοικητικά μέτρα και χωριστές νομοθετικές ρυθμίσεις. Αυτό θα απέτρεπε μια άμεση προσφυγή στις κάλπες, αλλά θα άφηνε την κυβέρνηση διαρκώς εκτεθειμένη σε νέες κοινοβουλευτικές ήττες.
Η διπλή ήττα δεν αφορά μόνο δύο κυβερνητικά διατάγματα. Αποκαλύπτει το βαθύτερο αδιέξοδο της ισπανικής πολιτικής σκηνής και την αδυναμία διαμόρφωσης μιας σταθερής πλειοψηφίας ακόμη και γύρω από ένα ζήτημα που βρίσκεται στην κορυφή των κοινωνικών ανησυχιών. Η στεγαστική κρίση, οι αυξήσεις των ενοικίων, η εξάπλωση των τουριστικών μισθώσεων και η περιορισμένη κοινωνική κατοικία πιέζουν ιδιαίτερα τους νέους και τα χαμηλότερα εισοδήματα. Τα ενοίκια έχουν αυξηθεί αισθητά ταχύτερα από τους μισθούς την τελευταία δεκαετία, μετατρέποντας την πρόσβαση στη στέγη σε μία από τις βαθύτερες κοινωνικές και γενεακές ανισότητες της Ισπανίας.
Ο Πέδρο Σάντσεθ καλείται πλέον να αποφασίσει εάν θα επιχειρήσει ακόμη έναν δύσκολο κοινοβουλευτικό συμβιβασμό ή εάν θα ζητήσει από τους πολίτες να λύσουν στην κάλπη το πολιτικό αδιέξοδο. Η απόφαση μπορεί να έρθει μέσα στις επόμενες ημέρες.