Το δημογραφικό, ως επιστημονική προσέγγιση, συνδέεται με τη «δημογραφία», την επιστήμη δηλαδή που μετρά και μελετά τους ανθρώπινους πληθυσμούς. Αναφέρεται κυρίως στα χαρακτηριστικά ενός πληθυσμού, όπως η ηλικία, το φύλο και οι γεννήσεις, και, συχνότερα, στο μείζον πρόβλημα της μείωσης και της γήρανσης του πληθυσμού.
Οι τρεις βασικές συνιστώσες
Τρεις είναι οι βασικές συνιστώσες που καθορίζουν και το μέγεθος του προβλήματος.
Αρχικά, οι γεννήσεις, δηλαδή ο αριθμός των παιδιών που γεννιούνται και επηρεάζει τον δείκτη της υπογεννητικότητας. Εν συνεχεία, οι θάνατοι, δηλαδή ο αριθμός των θανάτων σε σχέση με το προσδόκιμο ζωής. Ο τρίτος παράγοντας είναι η μετανάστευση, δηλαδή η μετακίνηση ανθρώπων από και προς τη χώρα.
Η χώρα μας από το 2011 εμφανίζει αρνητικό ισοζύγιο θανάτων και γεννήσεων, με αποτέλεσμα κάθε χρόνο να «χάνεται» μια πόλη.
Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής για το 2025, καταγράφεται νέο ιστορικό χαμηλό στις γεννήσεις, οι οποίες ανήλθαν μόλις σε 65.594, έναντι 68.467 το 2024.
Οι θάνατοι ανήλθαν σε 122.914, με αποτέλεσμα το φυσικό ισοζύγιο να είναι αρνητικό κατά 57.320 άτομα.
Η πληθυσμιακή συρρίκνωση
Η τάση, σύμφωνα με πρόσφατες ανακοινώσεις της ΕΛΣΤΑΤ, δείχνει μείωση σε 12 από τις 13 περιφέρειες της χώρας, με μεγάλη πτώση σε βάθος πενταετίας.
Οι προβολές για το μέλλον είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Το 2050 ο πληθυσμός της Ελλάδας εκτιμάται ότι θα βρίσκεται στα 8,5 εκατομμύρια, ενώ οι άνω των 65 ετών θα ανέλθουν στο 35% του συνολικού πληθυσμού.
Η Ελλάδα, σε διεθνείς αναφορές και συνέδρια, καταγράφεται ως μία από τις χώρες που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα έντονη δημογραφική κρίση.
Οι προειδοποιήσεις για το μέλλον
Εδώ και περίπου δεκαπέντε χρόνια, μεγάλα διεθνή ιδρύματα και πανεπιστήμια, στις αναφορές τους για το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας μας, επισημαίνουν τις σοβαρές συνέπειες που μπορεί να έχει η συνεχιζόμενη μείωση και γήρανση του πληθυσμού.
Πρόσφατα, ο Έλον Μασκ εξέφρασε την έκπληξή του για την τροπή που παίρνει το συγκεκριμένο πρόβλημα στη χώρα μας.
«Ουάου, σχεδόν διπλάσιος αριθμός ανθρώπων πέθαναν από τα μωρά που γεννήθηκαν στην Ελλάδα», έγραψε ο δισεκατομμυριούχος σε ανάρτησή του.
Ο Έλον Μασκ έχει σχολιάσει επανειλημμένα το δημογραφικό πρόβλημα, προειδοποιώντας ακόμη και για «τον θάνατο της Ελλάδας», με αφορμή δημοσίευση για 700 κλειστά σχολεία και την έντονη πληθυσμιακή κάμψη.
Έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα είναι μεταξύ των χωρών που πλήττονται σοβαρά από τη μείωση του πληθυσμού και τη γήρανση, όπως έχει αναλυθεί και σε σχετικά ρεπορτάζ του CNN Greece.
Σύμφωνα με αναλύσεις που έχουν δημοσιευθεί στον Liberal, εκφράζονται φόβοι ότι η χώρα θα «αδειάσει» από νέους ανθρώπους. Οι οικονομικές προκλήσεις, οι χαμηλοί μισθοί και η ανεργία έχουν οδηγήσει πολλούς νέους Έλληνες στο εξωτερικό, επιδεινώνοντας την κατάσταση.
Η υπογεννητικότητα σε αριθμούς
Το ποσοστό γονιμότητας στην Ελλάδα βρίσκεται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, με περίπου 1,12 γεννήσεις ανά γυναίκα, οδηγώντας σε περαιτέρω γήρανση του πληθυσμού.
Για τη φυσική αναπλήρωση του πληθυσμού, το ποσοστό γονιμότητας απαιτείται να βρίσκεται περίπου στο 2,1 παιδιά ανά γυναίκα.
Τα μέτρα για την αντιμετώπιση του δημογραφικού
Στην κατεύθυνση της οικονομικής ελάφρυνσης και της κοινωνικής διευκόλυνσης των οικογενειών κινήθηκαν και τα πρόσφατα μέτρα που εξαγγέλθηκαν στη ΔΕΘ από τον Πρωθυπουργό, καθώς το δημογραφικό αποτέλεσε ένα από τα βασικά σκέλη του πακέτου των εξαγγελιών.
Οι παρεμβάσεις έχουν κυρίως στόχο να μειώσουν το οικονομικό κόστος της ανατροφής των παιδιών και να δώσουν μεγαλύτερα κίνητρα στις πολύτεκνες οικογένειες με τρία ή περισσότερα παιδιά.
«Κουμπαράς για τη Νέα Γενιά»
Δημιουργείται ειδικός λογαριασμός για παιδιά από τη γέννησή τους και έως την ηλικία των δύο ετών, ο οποίος αφορά παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2025 και μετά.
Το μέτρο ξεκινά τον Ιανουάριο του 2027 και προβλέπει ότι για κάθε ευρώ που αποταμιεύουν οι γονείς ή κηδεμόνες, το κράτος θα καταθέτει άλλο ένα ευρώ.
Η κρατική συμμετοχή φτάνει έως τα 1.200 ευρώ τον χρόνο.
Εφόσον οι γονείς αποταμιεύουν 100 ευρώ τον μήνα, το κεφάλαιο μπορεί, σύμφωνα με την εξαγγελία, να ξεπεράσει τις 60.000 ευρώ στα 18 χρόνια, οπότε και ανοίγει ο λογαριασμός.
«Μηδενικός φόρος για τρίτεκνους»
Από το φορολογικό έτος 2027, μηδενίζεται ο φόρος εισοδήματος για τρίτεκνες οικογένειες με εισόδημα έως 20.000 ευρώ.
Το μέτρο αφορά περίπου 87.000 τρίτεκνες οικογένειες.
Για παράδειγμα, τρίτεκνος με εισόδημα 20.000 ευρώ που σήμερα θα πλήρωνε 620 ευρώ φόρο, με το νέο καθεστώς δεν θα πληρώνει φόρο.
Επιπλέον ενίσχυση για πολύτεκνες οικογένειες
Αυξάνεται κατά 1.000 ευρώ το επίδομα γέννησης για κάθε επιπλέον παιδί. Η αλλαγή αφορά γεννήσεις από τον Ιανουάριο του 2026.
Έτσι, για παράδειγμα, το τέταρτο παιδί οδηγεί σε επίδομα 4.500 ευρώ, αντί 3.500 ευρώ, ενώ για το πέμπτο παιδί το επίδομα φτάνει τα 5.500 ευρώ.
Τα έμμεσα μέτρα για το δημογραφικό
Εκτός από τα παραπάνω, αρκετές από τις υπόλοιπες εξαγγελίες επηρεάζουν έμμεσα το κόστος δημιουργίας και διατήρησης μιας οικογένειας.
Στα μέτρα περιλαμβάνονται:
- «Σπίτι μου 3», ύψους 2 δισ. ευρώ, με έναρξη τον Ιανουάριο του 2027.
- Διεύρυνση της κατάργησης του ΕΝΦΙΑ σε μικρούς οικισμούς, από 1.500 σε 2.000 κατοίκους, με ειδική πρόβλεψη για τη Δυτική Μακεδονία.
- Μείωση της φορολογίας στα εισοδήματα από ακίνητα μέσω νέου ενδιάμεσου συντελεστή 25%.
- Μείωση των χρεώσεων ηλεκτρικού ρεύματος για τα νοικοκυριά από το 2027.
Τι σημαίνουν πρακτικά τα μέτρα
Η χθεσινή πολιτική για το δημογραφικό κινείται σε τρεις βασικές κατευθύνσεις.
Από τη μία, ο «Κουμπαράς» δίνει κίνητρο για την αποταμίευση για τα παιδιά, με συγχρηματοδότηση από το κράτος.
Από την άλλη, υπάρχει η στήριξη των μεγαλύτερων οικογενειών μέσω της φοροαπαλλαγής για τρίτεκνες οικογένειες με εισόδημα έως 20.000 ευρώ.
Τέλος, υπάρχει η ενίσχυση των πολύτεκνων οικογενειών με επιπλέον 1.000 ευρώ για κάθε επιπλέον παιδί.
Σημαντικότερη αλλαγή αποτελεί η φορολογική αντιμετώπιση των τρίτεκνων οικογενειών, ως μέτρο με άμεση εφαρμογή που επιφέρει μόνιμη ελάφρυνση και όχι απλώς ένα εφάπαξ επίδομα.
Παράλληλα, η δημιουργία του λογαριασμού «Κουμπαράς» αποτελεί περισσότερο ένα μέτρο εφαρμογής μιας μακροπρόθεσμης πολιτικής αποταμίευσης για το παιδί παρά ένα άμεσο κίνητρο για την απόκτηση παιδιού.
Μπορούμε, επομένως, να πούμε ότι τα μέτρα που προκύπτουν από τις εξαγγελίες κινούνται προς την κατεύθυνση της οικονομικής στήριξης των οικογενειών.
Σε καμία περίπτωση, ωστόσο, δεν μπορούν από μόνα τους να δώσουν λύση στο δημογραφικό πρόβλημα της χώρας μας, όπως αυτό αποτυπώνεται στα στοιχεία για τις γεννήσεις, τους θανάτους, τη γήρανση του πληθυσμού και τη μετανάστευση.
Το δημογραφικό αποτελεί μια κρίση που εξελίσσεται αθόρυβα, αλλά οι συνέπειές της αγγίζουν πλέον την οικονομία, την κοινωνία, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα, την εκπαίδευση και την ίδια τη βιωσιμότητα πολλών περιοχών της χώρας.
ΠΑΠΑΔΕΑ ΣΟΦΙΑ
ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ
Η Σοφία Παπαδέα εντάσσεται στην ομάδα του Kalithea Press Group, με σειρά άρθρων και συνεντεύξεων, αλλά και τη δική της εκπομπή στο Kalithea Radio.
Σήμερα σας παρουσιάζουμε το πρώτο της άρθρο με θέμα το «Δημογραφικό: Η κρίση που εξελίσσεται αθόρυβα», ένα ζήτημα που γνωρίζει από κοντά, τόσο ως πολύτεκνη μητέρα όσο και ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Πολυτέκνων.
Η σχέση της με τη δημοσιογραφία και την ενημέρωση συνεχίζεται και τα επόμενα χρόνια, καθώς έχει συνεργαστεί με το ειδησεογραφικό και ενημερωτικό site Newsberg, δημοσιεύοντας άρθρα και συνεντεύξεις. Παράλληλα, έχει δημοσιεύσει μελέτες και έρευνες σχετικά με τον τουρισμό και την εστίαση στο περιοδικό «Τουριστική Αγορά». Σύμφωνα με το βιογραφικό της, οι συγκεκριμένες συνεργασίες συνεχίζονται έως και σήμερα.
Η Σοφία Παπαδέα είναι δημοσιογράφος με πολυετή παρουσία στον χώρο της ενημέρωσης, έχοντας εργαστεί σε έντυπα, ραδιοφωνικές εκπομπές και ηλεκτρονικά μέσα. Παράλληλα, έχει αποκτήσει σημαντική εμπειρία στον χώρο της Δημόσιας Διοίκησης, όπου εργάζεται από το 2011 και σήμερα στον ΕΦΚΑ.
Έχει σπουδάσει Δημοσιογραφία και Δημοσιότητα, ενώ στη συνέχεια ολοκλήρωσε τις σπουδές της στο Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης του Παντείου Πανεπιστημίου και απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στον ίδιο χώρο.
Παράλληλα, έχει ενεργή παρουσία σε συλλόγους και φορείς της Καλλιθέας, με συμμετοχή σε κοινωνικές και αυτοδιοικητικές δράσεις, ενώ έχει θέσει υποψηφιότητα για το Δημοτικό Συμβούλιο Καλλιθέας με την παράταξη «Ενωμένοι Μπροστά – Κώστας Ασκούνης».
Η πορεία της συνδυάζει, έτσι, δημοσιογραφία, Δημόσια Διοίκηση και κοινωνική δράση, με ιδιαίτερη παρουσία στην Καλλιθέα.