Τι θα γινόταν αν η επιστήμη έβγαινε από τα βιβλία, τα εργαστήρια και τις αίθουσες διδασκαλίας και μετατρεπόταν σε μια ζωντανή εμπειρία για μικρούς και μεγάλους; Την απάντηση επιχειρεί να δώσει το πρώτο What If Science Festival, που πραγματοποιείται την Παρασκευή 18 και το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου 2026 στο Ίδρυμα Ευγενίδου, στο Παλαιό Φάληρο. Για δύο ημέρες, οι χώροι του Ιδρύματος μετατρέπονται σε ένα μεγάλο πεδίο εξερεύνησης, όπου η επιστήμη συναντά την τεχνολογία, το παιχνίδι, το πείραμα, την τεχνητή νοημοσύνη, τη ρομποτική και το Διάστημα. Η διοργάνωση πραγματοποιείται με αφορμή τη συμπλήρωση 70 χρόνων προσφοράς του Ιδρύματος στην εκπαίδευση, την επιστήμη και την καλλιέργεια δεξιοτήτων των νέων.
Με κεντρικό μήνυμα «Δεν ήταν πάντα έτσι», το What If Science Festival δεν περιορίζεται στην παρουσίαση επιστημονικών γνώσεων. Η φιλοσοφία του είναι να βάλει το κοινό στη διαδικασία της ανακάλυψης, να δημιουργήσει ερωτήματα και να δείξει στην πράξη πώς η επιστημονική σκέψη επηρεάζει την καθημερινότητα και διαμορφώνει το μέλλον. Πειράματα, STEM εργαστήρια, τεχνολογικές επιδείξεις, παιχνίδια γνώσεων, συζητήσεις, συναντήσεις με επιστήμονες και ερευνητές και ειδικές δράσεις στο Ψηφιακό Πλανητάριο συνθέτουν ένα πρόγραμμα που απευθύνεται τόσο σε οικογένειες όσο και σε ανθρώπους που θέλουν να δουν την επιστήμη με έναν διαφορετικό τρόπο.
Η Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου είναι αφιερωμένη στις μεγάλες επιστημονικές ιδέες, την εξερεύνηση, τον πειραματισμό και την κριτική σκέψη. Από τις 17:00 έως τις 20:15, στο Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας, επισκέπτες ηλικίας 10 ετών και άνω μπορούν να συμμετάσχουν σε κυκλικά διαδραστικά workshops με θεματικές που ξεκινούν από το DNA και τις μαύρες τρύπες και φτάνουν μέχρι τη ρομποτική και τις οπτικές ίνες. Οι συμμετέχοντες μπορούν να απομονώσουν DNA από φρούτα, να γνωρίσουν μέσα από βιωματικές δραστηριότητες την επιστήμη της εγκληματολογίας και να εξετάσουν πώς λειτουργούν ορισμένα φαινόμενα που συναντάμε στην καθημερινότητα.
Στους σταθμούς που είναι αφιερωμένοι στις μαύρες τρύπες, δύσκολες έννοιες της Φυσικής, όπως η βαρύτητα, η καμπύλωση του χωροχρόνου, ο βαρυτικός φακός και η βαρυτική κατάρρευση, μετατρέπονται σε αντικείμενο πειραματισμού. Παράλληλα, η ρομποτική αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο, με το βιομηχανικό ρομπότ Sawyer και το εκπαιδευτικό Marty να συμμετέχουν στις δραστηριότητες. Στο εργαστήριο των οπτικών ινών, οι επισκέπτες μπορούν να εξερευνήσουν τον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύει το φως, να στείλουν κρυμμένα μηνύματα χρησιμοποιώντας κώδικα Μορς και να κατασκευάσουν το δικό τους μικρό φωτιστικό.
Την ίδια ημέρα, το Ψηφιακό Πλανητάριο ανοίγει ένα παράθυρο προς το Διάστημα. Από τις 17:30 έως τις 20:15 παρουσιάζονται τρία διαφορετικά ταξίδια στη διαστημική εξερεύνηση. Η πρώτη παράσταση, «Από τη Γη στη Σελήνη», ταξιδεύει το κοινό στη διαστημική κούρσα και στα πρώτα βήματα του ανθρώπου προς τη Σελήνη. Ακολουθεί στις 18:30 η «Μεγάλη Περιπέτεια», με τις αποστολές μετά το πρόγραμμα Apollo, τα Διαστημικά Λεωφορεία, τους διαστημικούς σταθμούς, τους δορυφόρους και τις ανακαλύψεις των διαστημικών τηλεσκοπίων. Στις 19:30, το «Μέλλον στο Διάστημα» στρέφει το βλέμμα στις επόμενες δεκαετίες και στα ερωτήματα για την ανθρώπινη παρουσία στη Σελήνη, τον Άρη και πέρα από το Ηλιακό Σύστημα.
Η πρώτη ημέρα ολοκληρώνεται με μια συζήτηση που αγγίζει ένα ιδιαίτερα επίκαιρο ζήτημα: πώς ξεχωρίζουμε την επιστημονική γνώση από την παραπληροφόρηση; Από τις 20:30 έως τις 21:30, η συζήτηση «Πιστεύουμε ό,τι βλέπουμε; Από τη Γη στο Φεγγάρι» επιχειρεί να αναδείξει τη σημασία της παρατήρησης, του πειράματος και της κριτικής σκέψης. Ερωτήματα που έχουν απασχολήσει τη δημόσια συζήτηση, όπως η πραγματοποίηση της αποστολής στη Σελήνη ή βασικές επιστημονικές γνώσεις για τον πλανήτη μας, χρησιμοποιούνται ως αφετηρία για να εξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο αξιολογούμε μια πληροφορία και διαμορφώνουμε την άποψή μας.
Το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου η διοργάνωση ανοίγει ακόμη περισσότερο προς τις οικογένειες. Οι εσωτερικοί και εξωτερικοί χώροι του Ιδρύματος μετατρέπονται σε ένα μεγάλο διαδραστικό πεδίο επιστήμης και τεχνολογίας, με δραστηριότητες που απευθύνονται σε διαφορετικές ηλικίες. Από τις 10:30, τις 11:45 και τις 18:00 πραγματοποιείται η «Ζωντανή περιήγηση στο Σύμπαν», με ξεναγό τον διευθυντή του Πλανηταρίου Μάνο Κιτσώνα. Το κοινό ξεκινά από τον έναστρο ουρανό της Γης και ακολουθεί ένα ταξίδι που περνά από το Ηλιακό Σύστημα και τα κοντινά άστρα, φτάνοντας μέχρι τον Γαλαξία και τις απαρχές του Σύμπαντος.
Για τους μικρότερους επισκέπτες, από τις 11:00 έως τις 12:30 διοργανώνεται ένα κυνήγι θησαυρού μέσα στο Ίδρυμα. Γονείς και παιδιά ηλικίας 6 ετών και άνω καλούνται να ακολουθήσουν διαφορετικές αποστολές στη Βιβλιοθήκη, στο Κέντρο Επιστήμης και Τεχνολογίας, στο UTech Lab και στους χώρους των Αυτόνομων Συστημάτων. Σε κάθε στάση συγκεντρώνουν στοιχεία και κομμάτια ενός puzzle, με τελικό στόχο να αποκαλύψουν μια μυστική φράση που συνδέεται με την ιστορία του Ιδρύματος Ευγενίδου.
Η τεχνολογία της τεχνητής νοημοσύνης και της αυτόνομης οδήγησης παίρνει τη σκυτάλη στις 13:00, μέσα από το Tech Show «Αυτόνομη οδήγηση – Εξερευνώντας τον κόσμο των έξυπνων οχημάτων». Μέσα από ζωντανά πειράματα και επιδείξεις ρομποτικών οχημάτων, οι επισκέπτες μπορούν να δουν πώς ένα αυτόνομο όχημα αντιλαμβάνεται τον χώρο γύρω του, πώς εντοπίζει εμπόδια και πώς χρησιμοποιεί τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης για να λαμβάνει αποφάσεις. Πρόκειται για μια θεματική που συνδέει άμεσα την επιστήμη με μια τεχνολογία η οποία ήδη επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι μετακινήσεις του μέλλοντος.
Στις 17:00 η γνώση μετατρέπεται σε παιχνίδι μέσα από το Eugenides Quiz Show. Μικροί και μεγάλοι συμμετέχουν σε ένα ζωντανό quiz στη Βιβλιοθήκη, εμπνευσμένο από τη φιλοσοφία τηλεπαιχνιδιών γνώσεων, με ερωτήσεις και εκπλήξεις γύρω από την ιστορία, τη δράση και τις επιστημονικές δραστηριότητες του Ιδρύματος. Την ίδια ώρα, από τις 17:00 έως τις 21:00, η επιστήμη βγαίνει κυριολεκτικά έξω από το κτίριο και μεταφέρεται στον εξωτερικό χώρο της οδού Πεντέλης.
Εκεί οι επισκέπτες θα συναντήσουν μια σειρά από διαφορετικά περίπτερα και δραστηριότητες. Στην ενότητα Ήχος και Μουσική, πιατίνια, τύμπανα, ελατήρια και ασυνήθιστα μουσικά όργανα χρησιμοποιούνται για να εξηγηθεί πώς δημιουργείται και μεταδίδεται ο ήχος. Στην ενότητα Ηφαίστεια και Σεισμοί, οι συμμετέχοντες μπορούν να δημιουργήσουν τη δική τους ηφαιστειακή έκρηξη και, μέσα από πειράματα, εικονική πραγματικότητα και LEGO, να γνωρίσουν βασικές αρχές της σεισμολογίας και της αντισεισμικής προστασίας.
Το 3D Printing του UTech Lab παρουσιάζει στη συνέχεια τον τρόπο με τον οποίο μια ψηφιακή ιδέα μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό αντικείμενο, δίνοντας στους επισκέπτες την ευκαιρία να δουν από κοντά τη λειτουργία ενός τρισδιάστατου εκτυπωτή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται να έχει και το Hydrobot, καθώς η επιστήμη μεταφέρεται κάτω από την επιφάνεια του νερού. Επισκέπτες ηλικίας 12 ετών και άνω μπορούν να γνωρίσουν τα υποβρύχια ρομπότ και να τα χειριστούν σε ειδικά διαμορφωμένη πισίνα, αναλαμβάνοντας οι ίδιοι διαφορετικές αποστολές.
Η εικόνα συμπληρώνεται από τις Ρομποτικές Μάχες, όπου τα ρομπότ μπαίνουν σε μια διαφορετική «αρένα». Οι συμμετέχοντες επιλέγουν τον δικό τους ρομποτικό μαχητή, τον προετοιμάζουν και δοκιμάζουν τις δυνατότητές του σε μια διαδραστική αναμέτρηση. Έτσι, η τεχνολογία παρουσιάζεται όχι ως κάτι απόμακρο ή αποκλειστικά για ειδικούς, αλλά ως αντικείμενο συμμετοχής, πειραματισμού και δημιουργίας.
Η βραδιά του Σαββάτου αποκτά ακόμη πιο εντυπωσιακό χαρακτήρα. Από τις 19:00 έως τις 20:00, η «Επιστήμη των Εκρήξεων» φέρνει τη Φυσική και τη Χημεία στο προσκήνιο μέσα από ένα science show με πειράματα, ήχους, χρώματα και έντονες λάμψεις. Στόχος είναι να αποκαλυφθεί η επιστήμη πίσω από ένα φαινόμενο που μπορεί να μοιάζει θεαματικό και απρόβλεπτο, αλλά στην πραγματικότητα υπακούει σε συγκεκριμένους φυσικούς και χημικούς νόμους.
Το φεστιβάλ ολοκληρώνεται από τις 21:00 έως τις 22:30 με ένα διαφορετικό closing event. Η μουσική συναντά τα επιστημονικά πειράματα σε ένα DJ set που επιχειρεί να κλείσει το διήμερο με έναν πιο ανάλαφρο και γιορτινό τρόπο. Η επιστήμη, η τεχνολογία, η εκπαίδευση, το παιχνίδι και η μουσική συναντώνται έτσι στον ίδιο χώρο, ολοκληρώνοντας μια διοργάνωση που έχει σχεδιαστεί ώστε το κοινό να μη μείνει απλώς θεατής.
Το What If Science Festival αποκτά ακόμη μεγαλύτερη συμβολική σημασία καθώς πραγματοποιείται στη χρονιά κατά την οποία το Ίδρυμα Ευγενίδου συμπληρώνει 70 χρόνια προσφοράς. Το 1956 ξεκίνησε μια πορεία που συνδέθηκε με την εκπαίδευση, τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης, την τεχνολογία και την ενίσχυση των δεξιοτήτων των νέων. Επτά δεκαετίες αργότερα, το Ίδρυμα επιχειρεί να κοιτάξει όχι μόνο όσα έχουν αλλάξει, αλλά και όσα μπορεί να ακολουθήσουν, μετατρέποντας την επέτειό του σε μια αφορμή για να συζητηθεί το μέλλον.
Και ίσως αυτό είναι τελικά το βασικό ερώτημα πίσω από ολόκληρη τη διοργάνωση: τι θα γινόταν αν το επόμενο μεγάλο επιστημονικό επίτευγμα ξεκινούσε από μια απλή ερώτηση; Το What If Science Festival επιχειρεί να δημιουργήσει ακριβώς αυτόν τον χώρο της ερώτησης και της αναζήτησης, δίνοντας σε παιδιά, γονείς, νέους αλλά και ενήλικες την ευκαιρία να αγγίξουν την επιστήμη, να πειραματιστούν και να δουν από κοντά τεχνολογίες που μέχρι πρόσφατα έμοιαζαν να ανήκουν αποκλειστικά στο μέλλον.
Το φεστιβάλ πραγματοποιείται 18 και 19 Σεπτεμβρίου 2026 στο Ίδρυμα Ευγενίδου, Λεωφόρος Συγγρού 387 και Πεντέλης 11, Παλαιό Φάληρο. Η είσοδος είναι ελεύθερη, όμως για τις δράσεις όπου απαιτείται προβλέπεται ηλεκτρονική κράτηση θέσης. Η διάθεση των δωρεάν εισιτηρίων ξεκίνησε στις 15 Σεπτεμβρίου μέσω της ιστοσελίδας του Ιδρύματος, ενώ τα παιδιά έως 14 ετών πρέπει να συνοδεύονται από ενήλικα και να διαθέτουν ξεχωριστό δωρεάν εισιτήριο.
Για ένα διήμερο, λοιπόν, το Παλαιό Φάληρο γίνεται σημείο συνάντησης της επιστήμης με την καθημερινότητα. Από το DNA και τις μαύρες τρύπες μέχρι τα ρομπότ, την τεχνητή νοημοσύνη, τα υποβρύχια συστήματα, την τρισδιάστατη εκτύπωση, τους σεισμούς, το Διάστημα και τις εκρήξεις, το What If επιχειρεί να αποδείξει στην πράξη ότι η επιστήμη δεν είναι κάτι που απλώς διαβάζουμε ή ακούμε. Είναι κάτι που μπορούμε να αγγίξουμε, να δοκιμάσουμε, να αμφισβητήσουμε και κυρίως να ανακαλύψουμε.