Στο επίκεντρο της διεθνούς αντιπαράθεσης ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βενεζουέλα βρίσκεται το αποκαλούμενο Cartel de los Soles (Καρτέλ των Ήλιων), το οποίο οι ΗΠΑ χαρακτηρίζουν ως ξένη τρομοκρατική οργάνωση, υποστηρίζοντας ότι ελέγχεται ή καθοδηγείται από τον πρόεδρο της χώρας Νικολάς Μαδούρο και ανώτατα στελέχη της κυβέρνησής του.
Ο χαρακτηρισμός αυτός δίνει στις αμερικανικές αρχές και στις στρατιωτικές υπηρεσίες ευρύτερες εξουσίες στοχοποίησης, δίωξης και αποδόμησης της οργάνωσης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στο Καράκας και διχάζοντας τη διεθνή κοινότητα.
Τι υποστηρίζουν οι ΗΠΑ
Σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, το Cartel de los Soles αποτελεί ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς και διακίνησης ναρκωτικών, το οποίο έχει διεισδύσει στον στρατό, τις μυστικές υπηρεσίες, τη νομοθετική και τη δικαστική εξουσία της Βενεζουέλας.
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι ισχυρίζονται ότι το δίκτυο αυτό χρησιμοποίησε τη διακίνηση κοκαΐνης ως «όπλο», διοχετεύοντας μεγάλες ποσότητες ναρκωτικών προς τις ΗΠΑ σε συνεργασία με αντάρτικες οργανώσεις, όπως οι FARC της Κολομβίας.
Πότε εμφανίστηκε ο όρος «Καρτέλ των Ήλιων»
Ο όρος Cartel de los Soles εμφανίστηκε για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και επινοήθηκε από τα μέσα ενημέρωσης της Βενεζουέλας. Αναφερόταν στα διακριτικά σε σχήμα ήλιου που φορούν οι στρατηγοί της Εθνοφρουράς στις επωμίδες τους.
Αρχικά, ο όρος χρησιμοποιήθηκε για αξιωματικούς που κατηγορούνταν για διασυνδέσεις με το εμπόριο ναρκωτικών, χωρίς να υπάρχει σαφής ένδειξη ενιαίας οργάνωσης. Με την πάροδο του χρόνου, εξελίχθηκε σε συλλογικό χαρακτηρισμό για κρατικούς αξιωματούχους που φέρονται να εμπλέκονται στη διακίνηση κοκαΐνης.
Σύστημα διαφθοράς χωρίς επίσημη δομή
Ειδικοί στο οργανωμένο έγκλημα επισημαίνουν ότι το Cartel de los Soles δεν λειτουργεί ως παραδοσιακό καρτέλ με ξεκάθαρη ιεραρχία. Αντίθετα, περιγράφεται ως ένα σύστημα εκτεταμένης διαφθοράς, στο οποίο μεσαία και κατώτερα στελέχη των δυνάμεων ασφαλείας διευκολύνουν τη μεταφορά ναρκωτικών μέσω αεροδρομίων, λιμανιών και χερσαίων συνόρων.
Η οικονομική κρίση στη Βενεζουέλα και οι χαμηλοί μισθοί στις δυνάμεις ασφαλείας θεωρούνται από αναλυτές βασικοί παράγοντες που επέτρεψαν τη γιγάντωση αυτού του συστήματος, καθώς – σύμφωνα με τις καταγγελίες – η ανοχή στη διαφθορά λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης της πολιτικής αφοσίωσης.
Οι κατηγορίες κατά Μαδούρο και ανώτατων αξιωματούχων
Το 2020, το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ απήγγειλε κατηγορίες κατά του Νικολάς Μαδούρο και ακόμη 14 προσώπων για συνωμοσία διακίνησης ναρκωτικών και ναρκοτρομοκρατία. Στο κατηγορητήριο αναφέρεται ότι το Cartel de los Soles λειτουργούσε τουλάχιστον από το 1999 και ότι διοικούνταν από τον ίδιο τον Μαδούρο και στενούς συνεργάτες του.
Μεταξύ των προσώπων που κατονομάστηκαν περιλαμβάνονται πρώην και νυν υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι, ενώ δύο πρώην στρατιωτικοί, που αποσκίρτησαν από το καθεστώς, παραδέχθηκαν την εμπλοκή τους σε αμερικανικά δικαστήρια.
Η αντίδραση της Βενεζουέλας και οι αμφισβητήσεις
Η κυβέρνηση Μαδούρο απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες, χαρακτηρίζοντας το Cartel de los Soles «ανύπαρκτο κατασκεύασμα» και τον χαρακτηρισμό του ως τρομοκρατικής οργάνωσης «γελοίο και απαράδεκτο ψέμα».
Αντίστοιχες αμφισβητήσεις έχουν εκφράσει και πολιτικοί ηγέτες της Λατινικής Αμερικής, υποστηρίζοντας ότι ο όρος χρησιμοποιείται ως πολιτικό εργαλείο πίεσης κατά κυβερνήσεων που δεν ευθυγραμμίζονται με την Ουάσινγκτον.