Μια από τις ιστορικότερες κινηματογραφικές αίθουσες της Αθήνας βρίσκεται αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο οριστικού κλεισίματος, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις κατοίκων, συλλογικοτήτων και φίλων του κινηματογράφου. Ο λόγος για τον κινηματογράφο «Πάλας» στο Παγκράτι, έναν χώρο που επί έναν αιώνα αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη γειτονιά και την πολιτιστική ζωή της πρωτεύουσας.
Με σύνθημα «Όχι στο κλείσιμο του ιστορικού κινηματογράφου Πάλας – Ναι στη διάσωσή του – Να κηρυχθεί άμεσα μνημείο», η Συνέλευση Κατοίκων Παγκρατίου – Νέου Κόσμου για το Δικαίωμα στη Στέγη και τη Γειτονιά καλεί τους πολίτες σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας το Σάββατο 20 Ιουνίου στις 19:00 έξω από τον κινηματογράφο, στην οδό Υμηττού 109.
Η κινητοποίηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία το μέλλον του ιστορικού σινεμά παραμένει αβέβαιο, ενώ οι κάτοικοι εκφράζουν την ανησυχία τους ότι ένας χώρος πολιτισμού με βαθιές ρίζες στην ιστορία της περιοχής κινδυνεύει να χαθεί οριστικά.
Ένας κινηματογράφος με ιστορία ενός αιώνα
Το «Πάλας» δεν είναι απλώς ένας παλιός κινηματογράφος. Για πολλούς κατοίκους του Παγκρατίου αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής μνήμης της περιοχής. Επί δεκαετίες φιλοξένησε γενιές θεατών, οικογενειών, μαθητών και κινηματογραφόφιλων, που πέρασαν από τις αίθουσές του για να παρακολουθήσουν ταινίες, να συναντηθούν και να μοιραστούν στιγμές της καθημερινότητάς τους.
Σύμφωνα με όσα υποστηρίζουν οι κάτοικοι και οι φορείς που αγωνίζονται για τη διάσωσή του, ο κινηματογράφος διαθέτει σημαντική ιστορική και αρχιτεκτονική αξία. Όπως έχει αναφερθεί από τον τελευταίο απόγονο του ιδρυτή του, Ματθαίο Πόταγα, το κτίριο φέρεται να σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Βασίλειο Κασσάνδρα, μία από τις σημαντικές μορφές της μεσοπολεμικής αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.
Η μακρόχρονη παρουσία του στην καρδιά του Παγκρατίου το έχει μετατρέψει σε τοπόσημο της περιοχής, ενώ η ιστορία του συνδέεται και με σημαντικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Από χώρος ψυχαγωγίας σε τόπος ιστορικής μνήμης
Οι υποστηρικτές της διάσωσης του «Πάλας» τονίζουν ότι η σημασία του ξεπερνά κατά πολύ τη λειτουργία του ως κινηματογράφου. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, ο χώρος συνδέθηκε με δράσεις της αντίστασης, γεγονός που προσδίδει επιπλέον ιστορική βαρύτητα στο κτίριο.
Για τους κατοίκους, το «Πάλας» αποτελεί έναν ζωντανό φορέα μνήμης που αφηγείται την ιστορία της γειτονιάς μέσα από τις δεκαετίες. Είναι ένας χώρος όπου καταγράφηκαν προσωπικές ιστορίες, κοινωνικές αλλαγές και πολιτιστικές διαδρομές που δύσκολα μπορούν να αντικατασταθούν.
Όπως επισημαίνουν, κάθε φορά που ένας ιστορικός κινηματογράφος κλείνει, η πόλη χάνει κάτι περισσότερο από μια επιχείρηση. Χάνει ένα κομμάτι της ταυτότητάς της.
Η απόφαση που προκάλεσε αντιδράσεις
Στο επίκεντρο των αντιδράσεων βρίσκεται η απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού να μην προχωρήσει στην κήρυξη του κινηματογράφου ως μνημείου.
Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια σε κατοίκους και φορείς, οι οποίοι θεωρούν ότι το ιστορικό, αρχιτεκτονικό και πολιτιστικό αποτύπωμα του «Πάλας» δικαιολογεί πλήρως την προστασία του.
Οι ίδιοι ζητούν από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, την κυβέρνηση και τις αρμόδιες υπηρεσίες να επανεξετάσουν το ζήτημα και να προχωρήσουν άμεσα στην κήρυξη του κτιρίου ως νεότερου μνημείου.
Υποστηρίζουν ότι η διατήρηση τέτοιων χώρων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα πολιτιστικής πολιτικής, αλλά και κοινωνικής συνοχής, καθώς οι γειτονιές χάνουν σταδιακά τα σημεία αναφοράς που συγκροτούν την ταυτότητά τους.
Ο φόβος της εμπορικής μετατροπής
Ένα από τα βασικά ζητήματα που κινητοποιούν τους κατοίκους είναι οι πληροφορίες που κάνουν λόγο για πιθανή μετατροπή του χώρου σε σούπερ μάρκετ.
Η προοπτική αυτή αντιμετωπίζεται ως συμβολική αλλά και ουσιαστική υποβάθμιση του χαρακτήρα της περιοχής. Όπως αναφέρουν οι κάτοικοι, το Παγκράτι τα τελευταία χρόνια βιώνει έντονες πιέσεις από την τουριστική ανάπτυξη, τη βραχυχρόνια μίσθωση, την αύξηση των ενοικίων και τη συνεχή επέκταση εμπορικών χρήσεων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η απώλεια ενός ακόμη πολιτιστικού χώρου θεωρείται από πολλούς ως ένα ακόμη βήμα προς την αλλοίωση της φυσιογνωμίας της γειτονιάς.
«Ένας κινηματογράφος είναι πολύ πιο αναγκαίος από ένα ακόμη σούπερ μάρκετ», αναφέρουν χαρακτηριστικά οι υποστηρικτές της διάσωσης του χώρου.
Μια βραδιά πολιτισμού και διεκδίκησης
Η συγκέντρωση της 20ής Ιουνίου δεν θα έχει μόνο χαρακτήρα διαμαρτυρίας, αλλά και πολιτιστικής δράσης.
Στο πλαίσιο της κινητοποίησης θα προβληθεί δημόσια το ντοκιμαντέρ που δημιούργησαν μαθητές του 17ου Γυμνασίου Αθηνών, οι οποίοι κατέγραψαν την ιστορία του κινηματογράφου μέσα από μαρτυρίες και αρχειακό υλικό.
Η πρωτοβουλία των μαθητών αναδεικνύει τη σημασία που έχει το «Πάλας» όχι μόνο για τις παλαιότερες γενιές αλλά και για τους νεότερους κατοίκους της πόλης, οι οποίοι αναγνωρίζουν την ανάγκη διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Οι διοργανωτές επιδιώκουν να μετατρέψουν τη συγκέντρωση σε μια γιορτή μνήμης, πολιτισμού και συλλογικής διεκδίκησης, στέλνοντας παράλληλα μήνυμα προς την Πολιτεία ότι οι τοπικές κοινωνίες δεν είναι διατεθειμένες να παρακολουθήσουν παθητικά την απώλεια των ιστορικών τους χώρων.
Ένας αγώνας που ξεπερνά τα όρια του Παγκρατίου
Η υπόθεση του «Πάλας» έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά κινητοποιήσεων για τη διάσωση ιστορικών κινηματογράφων στην Αθήνα και άλλες πόλεις της χώρας.
Τα τελευταία χρόνια, πολίτες, καλλιτέχνες και φορείς έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες για την προστασία κινηματογραφικών αιθουσών που κινδύνευσαν να κλείσουν ή να αλλάξουν χρήση, υποστηρίζοντας ότι οι χώροι αυτοί αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της πολιτιστικής ζωής και της ιστορικής μνήμης.
Για πολλούς, η μάχη για το «Πάλας» δεν αφορά μόνο ένα κτίριο. Αφορά το δικαίωμα των πόλεων να διατηρούν την πολιτιστική τους ταυτότητα και των κατοίκων να έχουν πρόσβαση σε δημόσιους χώρους πολιτισμού που δεν υποτάσσονται αποκλειστικά στη λογική της εμπορικής εκμετάλλευσης.
Το Σάββατο 20 Ιουνίου, οι κάτοικοι του Παγκρατίου φιλοδοξούν να στείλουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: ότι το «Πάλας» δεν είναι απλώς ένα ακίνητο προς αξιοποίηση, αλλά ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας της Αθήνας που αξίζει να διασωθεί και να συνεχίσει να φωτίζει τη γειτονιά για τις επόμενες γενιές.