Το Ολοκαύτωμα αποτέλεσε τη συστηματική, προγραμματισμένη και κρατικά οργανωμένη πολιτική διώξεων και εξόντωσης περίπου έξι εκατομμυρίων Εβραίων από το ναζιστικό καθεστώς και τους συνεργάτες του, συνιστώντας ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Ο όρος Holocaust προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ολοκαύτωμα», που σήμαινε την πλήρη καύση μιας θυσίας, και φορτίστηκε τραγικά από τα γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ιδεολογικές ρίζες αυτής της γενοκτονίας ανάγονται ήδη στο τέλος του 19ου αιώνα, όταν σε συντηρητικούς κύκλους της Γερμανίας αναπτύχθηκε έντονος αντισημιτισμός, όπως αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στο Πρόγραμμα του Τίβολι το 1892, το οποίο ζητούσε ένα «χριστιανικό κράτος» απαλλαγμένο από την εβραϊκή επιρροή.
Με την ίδρυση του ναζιστικού κόμματος το 1920, ο αντισημιτισμός μετατράπηκε σε επίσημη κρατική ιδεολογία, με φυλετικά κριτήρια που απέκλειαν τους Εβραίους από την ιδιότητα του πολίτη και τους τοποθετούσαν εκτός του «γερμανικού έθνους».
Κατά τη δεκαετία του 1930, η πολιτική αυτή κλιμακώθηκε μέσω διακρίσεων, στερήσεων δικαιωμάτων, γκετοποίησης και κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ παράλληλα η ναζιστική επιδίωξη κυριαρχίας στην ανατολική Ευρώπη μετέτρεψε τις εβραϊκές κοινότητες σε άμαχο πληθυσμό παγιδευμένο σε ένα αιματηρό γεωπολιτικό πεδίο.
Η «απογερμανοποίηση» των Εβραίων, που συνοδεύτηκε από εκτοπισμούς, απαγορεύσεις και άρνηση υπηκοότητας, κατέστησε την εξόντωση την τελική και μοναδική λύση στα μάτια του καθεστώτος.
Σημείο καμπής υπήρξε η «Νύχτα των Κρυστάλλων» τον Νοέμβριο του 1938, όταν οργανωμένα πογκρόμ οδήγησαν σε δολοφονίες, μαζικές συλλήψεις, καταστροφή συναγωγών και εβραϊκών περιουσιών, αποκαλύπτοντας ανοιχτά πλέον τη βίαιη φύση της ναζιστικής πολιτικής. Μετά την κατάληψη της Πολωνίας το 1939 και την εισβολή στη Σοβιετική Ένωση το 1941, η πολιτική των ναζί εισήλθε στη φάση της γενοκτονίας, με την υιοθέτηση της «Τελικής Λύσης», δηλαδή της βιομηχανοποιημένης εξόντωσης των Εβραίων στα στρατόπεδα θανάτου της κατεχόμενης Πολωνίας, όπως το Άουσβιτς, η Τρεμπλίνκα και το Σόμπιμπορ.
Παράλληλα, στην ανατολική Ευρώπη πραγματοποιήθηκαν μαζικές εκτελέσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το Μπάμπι Γιαρ κοντά στο Κίεβο, όπου σε λίγες μόνο ημέρες δολοφονήθηκαν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι. Η εξόντωση δεν υπήρξε έργο ενός μόνο προσώπου, αν και η χαρισματική ηγεσία του Χίτλερ παρείχε ιδεολογική νομιμοποίηση και πολιτική κάλυψη σε ακραίες πράξεις βίας, αλλά αποτέλεσμα της συμμετοχής και της συνενοχής εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που οργάνωσαν, εκτέλεσαν και ανέχθηκαν το έγκλημα. Η αδράνεια της διεθνούς κοινότητας και η υποτίμηση του κινδύνου συνέβαλαν καθοριστικά στην τραγωδία.
Το Ολοκαύτωμα παραμένει μέχρι σήμερα μια σκοτεινή υπενθύμιση των ορίων στα οποία μπορεί να οδηγηθεί η ανθρώπινη κοινωνία όταν ο ρατσισμός, ο φανατισμός και η τυφλή υπακοή μετατρέπονται σε κρατική πολιτική.