Σημαντικές αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης φέρνει το νέο νομοσχέδιο για τον Κώδικα Λειτουργίας των δήμων, καθώς μεταξύ άλλων προβλέπεται η κατάργηση των Δημοτικών Επιτροπών Ισότητας (ΔΕΠΙΣ), προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από φορείς και εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης.
Οι ΔΕΠΙΣ είχαν θεσμοθετηθεί το 2019 ως συμβουλευτικά όργανα των δήμων με στόχο την προώθηση πολιτικών ισότητας των φύλων, την καταπολέμηση της έμφυλης βίας και την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στις τοπικές πολιτικές. Στην πράξη, λειτουργούσαν ως 8μελείς επιτροπές που μπορούσαν να εισηγούνται δράσεις, να συμμετέχουν στη διαμόρφωση τοπικών σχεδίων ισότητας και να συνεργάζονται με κρατικές δομές για την πρόληψη και αντιμετώπιση της έμφυλης βίας.
Με το νέο νομοσχέδιο, όπως καταγγέλλουν αυτοδιοικητικοί και κοινωνικοί φορείς, οι επιτροπές αυτές ουσιαστικά καταργούνται, στο πλαίσιο ευρύτερων αλλαγών στον τρόπο λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών. Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις, με αρκετούς να κάνουν λόγο για υποβάθμιση των πολιτικών ισότητας σε τοπικό επίπεδο.
Η Επιτροπή Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της ΚΕΔΕ έχει εκφράσει την κατηγορηματική της αντίθεση, υποστηρίζοντας ότι οι ΔΕΠΙΣ αποτελούσαν κρίσιμο εργαλείο για την προώθηση πολιτικών πρόληψης και ευαισθητοποίησης. Σύμφωνα με τις θέσεις της, η κατάργησή τους αποδυναμώνει την παρουσία της ισότητας στον σχεδιασμό των δημοτικών πολιτικών και περιορίζει τις δυνατότητες παρέμβασης σε ζητήματα έμφυλων διακρίσεων και βίας.
Ανάλογες επιφυλάξεις εκφράζουν και ειδικοί στον τομέα των πολιτικών φύλου και των ευρωπαϊκών πολιτικών, οι οποίοι τονίζουν ότι σε μια περίοδο αυξημένης ευαισθητοποίησης για ζητήματα έμφυλης βίας, η αποδυνάμωση τέτοιων θεσμών δημιουργεί σοβαρό προβληματισμό. Όπως επισημαίνεται, η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί το πιο άμεσο επίπεδο επαφής με τους πολίτες και θα έπρεπε να ενισχύει, και όχι να περιορίζει, μηχανισμούς πρόληψης και υποστήριξης.
Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται μόνο στις αλλαγές γύρω από τις επιτροπές ισότητας. Περιλαμβάνει επίσης τροποποιήσεις στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, με πρόβλεψη εκλογής από την πρώτη Κυριακή με ποσοστό 42%, αλλά και σχέδια για την εισαγωγή ηλεκτρονικής ψήφου στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028, όπως έχει αναφέρει ο αρμόδιος υπουργός.
Παράλληλα, ασκείται κριτική για ευρύτερες μεταβολές στη λειτουργία των δήμων, με αναφορές σε περιορισμό αρμοδιοτήτων κοινωνικών δομών, ζητήματα χρηματοδότησης και πιθανές αυξήσεις δημοτικών τελών, που, σύμφωνα με επικριτές, μεταβάλλουν τη φυσιογνωμία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Οι υποστηρικτές των ΔΕΠΙΣ επισημαίνουν ότι οι επιτροπές αυτές δεν αφορούσαν αποκλειστικά ζητήματα φύλου, αλλά συνέβαλαν συνολικά στην κοινωνική πολιτική των δήμων, λειτουργώντας ως εργαλείο ενίσχυσης της κοινωνικής συνοχής και της συμμετοχικότητας σε τοπικό επίπεδο. Από την πλευρά τους, οι επικριτές του νέου πλαισίου κάνουν λόγο για υποβάθμιση θεσμών που είχαν ουσιαστικό κοινωνικό ρόλο.
Το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει έντονα το επόμενο διάστημα την Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς οι αλλαγές στον Κώδικα θεωρούνται από πολλούς ως κομβικές για τη μελλοντική λειτουργία των δήμων και τον ρόλο τους στην κοινωνική πολιτική.