Μια ξεχωριστή πολιτιστική εμπειρία ετοιμάζεται να φιλοξενήσει η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, μετατρέποντας το αίθριο του 4ου ορόφου σε ένα σημείο συνάντησης της σύγχρονης τέχνης, της ποίησης, της επιστήμης και της ιστορικής γνώσης.
Από τις 16 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Οκτωβρίου 2026, η «Συναστρία» θα επιχειρήσει να δημιουργήσει έναν διαφορετικό διάλογο ανάμεσα στον άνθρωπο και το Σύμπαν, αξιοποιώντας έναν χώρο που από μόνος του προσφέρει μια ιδιαίτερη εμπειρία: τη γυάλινη οροφή του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, μέσα από την οποία ο επισκέπτης μπορεί να κοιτάξει τον ουρανό.
Στο επίκεντρο της διοργάνωσης βρίσκονται οι πλανήτες, οι αστερισμοί και οι κοσμικές αφηγήσεις, μέσα από τα μάτια 20 εικαστικών καλλιτεχνών. Τα έργα τους συνομιλούν με τη μυθολογία, την επιστημονική παρατήρηση και τη συλλογική μνήμη, δημιουργώντας μια εκθεσιακή διαδρομή που δεν περιορίζεται στην παρουσίαση έργων τέχνης, αλλά επιχειρεί να συνδέσει διαφορετικές μορφές ανθρώπινης δημιουργίας και γνώσης.
Η «Συναστρία» δεν σταματά όμως στα εικαστικά. Δεκατρείς σύγχρονοι Έλληνες ποιητές και ποιήτριες συμμετέχουν στο εγχείρημα με νέα ποιητικά κείμενα, τα οποία λειτουργούν ως «αστερισμοί της γλώσσας». Η ποίηση εντάσσεται έτσι οργανικά στην εκθεσιακή εμπειρία και δημιουργεί έναν ακόμη τρόπο προσέγγισης του ουρανού, του αγνώστου και της ανθρώπινης ύπαρξης.
Παράλληλα, οι επισκέπτες θα έχουν τη δυνατότητα να δουν από κοντά σπάνια χειρόγραφα και βιβλία που προέρχονται από τις Ειδικές Συλλογές της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Πρόκειται για τεκμήρια που σχετίζονται με την κοσμογραφία, την αστρονομία και την αστρολογία και τα οποία προσθέτουν στην έκθεση μια ιστορική διάσταση, δείχνοντας με ποιον τρόπο ο άνθρωπος προσπάθησε διαχρονικά να ερμηνεύσει τον ουρανό και να κατανοήσει τη θέση του μέσα στο Σύμπαν.
Η ιδέα που γεννήθηκε στον Λόφο των Νυμφών
Η αφετηρία του εγχειρήματος βρίσκεται αρκετά χρόνια πίσω, σε μια βόλτα του Λευτέρη Μωυσιάδη στον Λόφο των Νυμφών, την περίοδο της πανδημίας.
Ο ίδιος έχει περιγράψει πως, περπατώντας κάτω από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, παρατήρησε τα σύμβολα των αστερισμών χαραγμένα στον θόλο του. Η εικόνα αυτή αποτέλεσε την αφορμή για τη δημιουργία μιας ιδέας που στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ένα πολυδιάστατο πολιτιστικό εγχείρημα.
Η αρχική σκέψη ήταν να προσκληθούν εικαστικοί καλλιτέχνες ώστε να αποδώσουν τους αστερισμούς και τους πλανήτες μέσα από τη ζωγραφική και τη γλυπτική. Στην πορεία, η ιδέα διευρύνθηκε και άρχισε να συνδέει την εικαστική δημιουργία με την ποίηση, την αστρονομική παρατήρηση, τα ιστορικά βιβλία και τη σύγχρονη επιστημονική γνώση.
Ο επιμελητής της έκθεσης, Κώστας Πράπογλου, ανέλαβε να διαμορφώσει το συνολικό εκθεσιακό σκεπτικό, με στόχο η «Συναστρία» να λειτουργήσει ως ένας χώρος διαλόγου και όχι ως μια συμβατική έκθεση.
Τέχνη και γνώση σε έναν χώρο με θέα στον ουρανό
Η επιλογή του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης δεν είναι τυχαία. Η γυάλινη οροφή του αίθριου επιτρέπει στο φυσικό φως να εισέρχεται στον χώρο και ταυτόχρονα δημιουργεί μια άμεση οπτική σχέση με τον ουρανό.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα έργα τέχνης, τα ποιήματα και τα σπάνια βιβλία αποκτούν έναν κοινό άξονα: την προσπάθεια του ανθρώπου να προσεγγίσει το άγνωστο.
Όπως εξηγεί ο Κώστας Πράπογλου, η έκθεση αναπτύσσεται σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ανθρώπινες σχέσεις και από την άλλη η σχέση του ανθρώπου με όσα δεν μπορεί ακόμη να γνωρίσει ή να ελέγξει.
Ο επισκέπτης θα μπορεί να περιηγηθεί ανάμεσα στα έργα, να ανακαλύψει την ποίηση και παράλληλα να σταθεί μπροστά στις προθήκες με τα βιβλία της Εθνικής Βιβλιοθήκης, η οποία λειτουργεί ως μια «κιβωτός» μνήμης και γνώσης.
Η «Συναστρία» επομένως επιχειρεί να μετατρέψει την επίσκεψη σε μια πολυεπίπεδη εμπειρία, όπου η εικόνα, ο λόγος, το βιβλίο και η επιστήμη συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο.
Ισότιμη πρόσβαση για άτομα με οπτική αναπηρία
Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί και στην προσβασιμότητα της διοργάνωσης. Η έκθεση έχει σχεδιαστεί με πρόβλεψη για την ισότιμη συμμετοχή ατόμων με οπτική αναπηρία.
Σε όλα τα σημεία της έκθεσης θα υπάρχουν ειδικές επιγραφές που θα παρέχουν πληροφορίες για τα έργα και τα κείμενα, επιτρέποντας στους επισκέπτες με οπτική αναπηρία να προσεγγίσουν το περιεχόμενο της διοργάνωσης με διαφορετικό τρόπο.
Με αυτόν τον σχεδιασμό, η «Συναστρία» δεν αντιμετωπίζει την προσβασιμότητα ως συμπληρωματικό στοιχείο, αλλά ως μέρος της συνολικής εμπειρίας.
Από το Αστεροσκοπείο στο Πλανητάριο και τη Στοά Αρσακείου
Η δράση δεν περιορίζεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη. Η «Συναστρία» απλώνεται σε περισσότερους εμβληματικούς πολιτιστικούς και επιστημονικούς χώρους της Αθήνας, δημιουργώντας μια ευρύτερη διαδρομή που συνδέει την τέχνη με την επιστημονική παρατήρηση.
Πριν από την επίσημη έναρξη της έκθεσης, το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών στον Λόφο των Νυμφών θα φιλοξενήσει ειδική εκδήλωση. Εκεί, οι άνθρωποι της τέχνης θα έχουν την ευκαιρία να έρθουν σε άμεση επαφή με την επιστημονική παρατήρηση του ουρανού.
Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει και παρατήρηση του νυχτερινού ουρανού μέσα από τα ιστορικά τηλεσκόπια του Εθνικού Αστεροσκοπείου, προσφέροντας στους συμμετέχοντες μια διαφορετική εμπειρία επαφής με το Σύμπαν.
Στο Πλανητάριο του Ιδρύματος Ευγενίδου θα πραγματοποιηθούν επίσης «Ζωντανές Περιηγήσεις στο Διάστημα», σε ημερομηνίες που πρόκειται να ανακοινωθούν. Οι περιηγήσεις θα αξιοποιήσουν το προηγμένο σύστημα προσομοίωσης διαστημικής πτήσης του Πλανηταρίου, συνδέοντας την επιστημονική γνώση με την αίσθηση ενός πραγματικού ταξιδιού στο διάστημα.
Η «Συναστρία» θα μεταφερθεί και στην καρδιά της Αθήνας. Το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου, υπό το φως της πανσελήνου, η νέα Στοά Αρσακείου θα φιλοξενήσει μια ιδιαίτερη ποιητική βραδιά.
Οι ποιητές και οι ποιήτριες που συμμετέχουν στο εγχείρημα θα παρουσιάσουν τα ποιήματα που έγραψαν ειδικά για τη «Συναστρία», ενώ αμέσως μετά θα ακολουθήσει μουσική εκδήλωση αφιερωμένη στην Πανσέληνο.
Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν
Στη «Συναστρία» συμμετέχουν οι Άννα Αμπαριώτου, Λυδία Ανδριώτη, Χρήστος Αντωναρόπουλος, Στάθης Βατανίδης, Κώστας Βαρώτσος, Ρόζα Ζεϊντάν, Αννίτα Καλημέρη, Σοφία Καλογεροπούλου, Βασίλης Καρακατσάνης, Micha Ca aui, Ιάσων Μέγκουλας (Cacao Rocks), Κωνσταντίνος Ξενάκης, Κωνσταντίνος Παπαμιχαλόπουλος, Κυριακή Πατρωνάκη-Χαραλαμπίδου, Λία Πέτρου, Λίνα Πηγαδιώτη, Εύη Σαββαΐδη, Τόλης Τατόλας, Γιώργος Τζινούδης και Κώστας Τσόκλης.
Στο ποιητικό σκέλος συμμετέχουν οι Άννα Γρίβα, Μυρσίνη Γκανά, Γιώργος Βέης, Χάρης Βλαβιανός, Νίκος Ερηνάκης, Γιάννης Ευσταθιάδης, Λένα Καλλέργη, Μαρία Κουλούρη, Δήμητρα Κωτούλα, Μαρία Πατακιά, Μαρία Τοπάλη, Θανάσης Χατζόπουλος και Δήμητρα Χριστοδούλου.
Μια διαφορετική ματιά στη σχέση του ανθρώπου με το Σύμπαν
Πίσω από την έκθεση βρίσκεται τελικά ένα ερώτημα που είναι τόσο παλιό όσο και ο ίδιος ο άνθρωπος: πώς μπορούμε να κατανοήσουμε το Σύμπαν και ποια είναι η θέση μας μέσα σε αυτό;
Η «Συναστρία» επιχειρεί να προσεγγίσει αυτό το ερώτημα όχι μόνο μέσα από την επιστήμη, αλλά και μέσα από την τέχνη, την ποίηση, τη μυθολογία και τη συλλογική μνήμη.
Η σύγχρονη τεχνολογία δημιουργεί συχνά την αίσθηση ότι ο κόσμος μπορεί να μετρηθεί, να προβλεφθεί και να ελεγχθεί. Η επαφή όμως με το Σύμπαν υπενθυμίζει τα όρια της ανθρώπινης γνώσης και επαναφέρει την αίσθηση του μέτρου.
Αυτή ακριβώς η αίσθηση βρίσκεται στον πυρήνα της πρωτοβουλίας του Λευτέρη Μωυσιάδη: το δέος μπροστά στο Σύμπαν δεν λειτουργεί ως υπενθύμιση αδυναμίας, αλλά ως αφετηρία αυτογνωσίας.
Η «Συναστρία» φιλοδοξεί έτσι να κάνει τον επισκέπτη να κοιτάξει ψηλά, αλλά ταυτόχρονα και προς τα μέσα. Να δει τον ουρανό, να συναντήσει την τέχνη, να διαβάσει την ποίηση, να ανακαλύψει ιστορικά τεκμήρια και να αναρωτηθεί για τη σχέση του ανθρώπου με το άγνωστο.
Η διοργάνωση τελεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού, του υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών και του Δήμου Καλλιθέας.
Η «Συναστρία» θα φιλοξενηθεί στο αίθριο του 4ου ορόφου της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος στο ΚΠΙΣΝ, στη Λεωφόρο Συγγρού 364 στην Καλλιθέα, από τις 16 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Οκτωβρίου 2026. Οι ώρες λειτουργίας είναι καθημερινά, Δευτέρα έως Κυριακή, από τις 09:30 έως τις 20:00, ενώ η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.