Στενά χρονικά περιθώρια διαμορφώνονται πλέον για χιλιάδες ενδιαφερόμενους που προσπαθούν να αποκτήσουν πρώτη κατοικία μέσω του προγράμματος «Σπίτι μου 2», καθώς η διαδικασία φαίνεται να “κόβεται” νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό, δημιουργώντας πίεση τόσο στους δικαιούχους όσο και στην αγορά ακινήτων.
Η νέα καταληκτική ημερομηνία για την υπογραφή δανειακών συμβάσεων έχει οριστεί για τις 2 Ιουνίου, αντί για τις 31 Αυγούστου που είχε αρχικά προβλεφθεί. Η αλλαγή αυτή μειώνει δραστικά τον διαθέσιμο χρόνο για όσους βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αναζήτησης ή διαπραγμάτευσης ακινήτου, ενώ ουσιαστικά “παγώνει” την περαιτέρω κινητικότητα του προγράμματος.
Γιατί αλλάζει το χρονοδιάγραμμα
Η επίσπευση της λήξης του προγράμματος συνδέεται με την ανάγκη οριστικοποίησης των ποσοτικών στοιχείων, ώστε να προχωρήσει η αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά εντάσσεται στη διαδικασία τελικής τακτοποίησης των εκταμιεύσεων και της απορρόφησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων, πριν από το κλείσιμο του συγκεκριμένου χρηματοδοτικού κύκλου.
Τα μέχρι τώρα αποτελέσματα του προγράμματος
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, μέσω του προγράμματος έχουν εγκριθεί περίπου 13.461 δάνεια, συνολικής αξίας 1,617 δισ. ευρώ, με μέσο δάνειο γύρω στα 120.000 ευρώ.
Η απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων έχει φτάσει το 84,1% του συνολικού προϋπολογισμού των 2 δισ. ευρώ, γεγονός που δείχνει ότι το πρόγραμμα έχει κινηθεί με σχετικά υψηλή ταχύτητα, αλλά ταυτόχρονα πλησιάζει σε φυσικό “ταβάνι” εφαρμογής.
Το υπόλοιπο 15,9% αντιστοιχεί σε περίπου 318 εκατ. ευρώ, τα οποία δεν έχουν ακόμη δεσμευτεί πλήρως ή δεν έχουν μετατραπεί σε οριστικές συμβάσεις.
Το βασικό πρόβλημα: η αγορά δεν ακολουθεί τη ζήτηση
Παρά τις αρχικές προσδοκίες, το πρόγραμμα δεν φαίνεται να έχει αναθερμάνει ουσιαστικά τη στεγαστική αγορά, κυρίως λόγω δομικών περιορισμών.
Η βασικότερη δυσκολία αφορά τη χαμηλή διαθεσιμότητα κατάλληλων κατοικιών. Η αυστηρή ηλικιακή προϋπόθεση των ακινήτων, σε συνδυασμό με την άνοδο των τιμών, έχει περιορίσει σημαντικά τις επιλογές των δικαιούχων.
Σε πολλές περιοχές, ιδιαίτερα σε μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, τα διαθέσιμα ακίνητα είτε δεν πληρούν τα κριτήρια είτε έχουν ήδη υψηλές τιμές που δυσκολεύουν την ένταξη στο πρόγραμμα.
Πίεση στην κτηματαγορά και «στρέβλωση» τιμών
Η ζήτηση που δημιουργήθηκε από το πρόγραμμα συνέπεσε με ήδη περιορισμένη προσφορά κατοικιών, γεγονός που οδήγησε σε περαιτέρω αύξηση των τιμών.
Παράγοντες της αγοράς αναφέρουν ότι σε αρκετές περιοχές η ύπαρξη επιδοτούμενης ζήτησης λειτούργησε ενισχυτικά στις τιμές πώλησης, χωρίς όμως να αυξηθεί αντίστοιχα η προσφορά ακινήτων.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολλοί υποψήφιοι αγοραστές να δυσκολεύονται να βρουν κατοικίες που να πληρούν ταυτόχρονα τα κριτήρια ηλικίας, κατάστασης και τιμής.
Τι σημαίνει η πρόωρη λήξη
Η επίσπευση του προγράμματος δημιουργεί έναν άτυπο “συμπιεσμένο κύκλο” για την αγορά. Οι ενδιαφερόμενοι που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αναζήτησης έχουν περιορισμένο χρόνο να ολοκληρώσουν συμφωνίες, ενώ νέες αιτήσεις ουσιαστικά δεν προλαβαίνουν να ωριμάσουν.
Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε:
- αύξηση πίεσης στις τελικές διαπραγματεύσεις τιμών
- βιαστικές αγορές χωρίς επαρκή αξιολόγηση ακινήτων
- απώλεια ευκαιριών για δικαιούχους που δεν θα προλάβουν τις προθεσμίες
Το ενδεχόμενο νέου προγράμματος
Αν και στην αγορά ακινήτων έχει ήδη αρχίσει η συζήτηση για έναν πιθανό νέο κύκλο στήριξης, προς το παρόν δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση για άμεση συνέχεια του προγράμματος.
Ανεπίσημες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πιθανή επόμενη φάση στεγαστικής πολιτικής, ωστόσο αυτή θα μπορούσε να τοποθετηθεί χρονικά μετά το 2027, κάτι που αφήνει ένα σημαντικό “κενό” στην κρατική παρέμβαση για την πρώτη κατοικία.
Η μεγάλη εικόνα στη στεγαστική κρίση
Το πρόγραμμα «Σπίτι μου 2» εντάχθηκε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αντιμετώπισης της στεγαστικής πίεσης στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σταθερή αύξηση των τιμών ενοικίων και πώλησης.
Η περιορισμένη προσφορά κατοικιών, η αυξημένη ζήτηση και η ενίσχυση της βραχυχρόνιας μίσθωσης έχουν δημιουργήσει ένα σύνθετο περιβάλλον, στο οποίο τα επιδοτούμενα προγράμματα λειτουργούν περισσότερο ως “ανακούφιση” παρά ως μόνιμη λύση.
Συμπέρασμα
Η πρόωρη λήξη του «Σπίτι μου 2» αναδεικνύει τα όρια των στεγαστικών παρεμβάσεων όταν αυτές συναντούν μια ήδη πιεσμένη και ανισορροπημένη αγορά.
Παρότι το πρόγραμμα κατάφερε να κινητοποιήσει σημαντικό αριθμό δικαιούχων και κεφαλαίων, η βασική πρόκληση παραμένει: η πραγματική αύξηση της προσφοράς κατοικιών και η σταθεροποίηση των τιμών.