Η Ελλάδα διατηρεί διαχρονικά ένα από τα υψηλότερα ποσοστά καπνιστών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και την οικονομία. Περίπου το 28% με 30% του ενήλικου πληθυσμού δηλώνει καθημερινός ή περιστασιακός καπνιστής, με αποτέλεσμα περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι να πεθαίνουν ετήσια στη χώρα μας από νοσήματα που σχετίζονται άμεσα με το καπνό.
Την ίδια στιγμή, καταγράφεται μια ανησυχητική εφηβική έξαρση στις ηλικίες 15-16 ετών, όπου το συμβατικό τσιγάρο υποχωρεί, αλλά το ηλεκτρονικό τσιγάρο γνωρίζει εκρηκτική άνοδο, με πάνω από το 15% των εφήβων να δηλώνουν συστηματική χρήση.
Συμβατικό Τσιγάρο (Καύση)
Η καύση του καπνού σε θερμοκρασίες έως 900°C παράγει πάνω από 7.000 χημικές ουσίες, εκ των οποίων τουλάχιστον 70 είναι επιβεβαιωμένα καρκινογόνες, όπως η πίσσα, το μονοξείδιο του άνθρακα, η φορμαλδεΰδη και το βενζόλιο. Οι ουσίες αυτές ευθύνονται για το 85% των περιπτώσεων καρκίνου του πνεύμονα, καθώς και για καρκίνους της ουροδόχου κύστης, του οισοφάγου και του στομάχου, ενώ παράλληλα προκαλούν Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια και ανεπανόρθωτη καταστροφή των πνευμονικών κυψελίδων.
Ηλεκτρονικό Τσιγάρο / Ατμοποιητές (Vaping)
Η θέρμανση και η εξάτμιση υγρού που περιέχει νικοτίνη, προπυλενογλυκόλη, φυτική γλυκερίνη και αρωματικές ύλες, εγκυμονεί τον κίνδυνο εμφάνισης του συνδρόμου EVALI, το οποίο αποτελεί μια οξεία πνευμονική βλάβη που προκαλεί σοβαρή δύσπνοια και πνευμονία. Επιπλέον, τα παραγόμενα αερολύματα περιέχουν μικροσωματίδια και βαρέα μέταλλα, όπως νικέλιο και μόλυβδο, τα οποία εισχωρούν βαθιά στον οργανισμό και προκαλούν φλεγμονή των αγγείων, αρρυθμίες και χρόνια καρδιαγγειακά προβλήματα.
Θερμαινόμενος Καπνός (Heated Tobacco)
Η θέρμανση ειδικά επεξεργασμένων ράβδων καπνού έως τους 350°C χωρίς να μεσολαβεί καύση παράγει χαμηλότερα επίπεδα ορισμένων τοξικών ουσιών, αλλά εκλύει άλλες χημικές ενώσεις σε υψηλότερες συγκεντρεύσεις από το παραδοσιακό τσιγάρο. Η συστηματική χρήση αυτών των συσκευών προκαλεί ενδοθηλιακή δυσλειτουργία, οδηγώντας σε πρόωρη σκλήρυνση των αρτηριών και αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο εκδήλωσης στεφανιαίας νόσου.
Σακουλάκια Νικοτίνης (Nicotine Pouches)
Tα μικρά φακελάκια με νικοτίνη και αρώματα που τοποθετούνται ανάμεσα στο χείλος και τα ούλα απελευθερώνουν τη δραστική ουσία μέσω του στοματικού βλεννογόνου, προκαλώντας ακραίο και ταχύτατο εθισμό λόγω της άμεσης διοχέτευσης της νικοτίνης στον εγκέφαλο. Η τοπική αυτή χρήση συνδέεται ιατρικά με την υπαναχώρηση των ούλων, την εμφάνιση περιοδοντίτιδας, καθώς και με σοβαρές αλλοιώσεις του στοματικού βλεννογόνου που μπορεί να εξελιχθούν σε κακοήθειες.
Οι επιπτώσεις του καπνίσματος εκτείνονται πολύ πέρα από τον βήχα και τη δύσπνοια, επηρεάζοντας κάθε οργανικό σύστημα με τρόπους που συχνά παραβλέπονται.
Η νικοτίνη προκαλεί άμεση αγγειοσυστολή, με αποτέλεσμα ακόμη και το περιστασιακό κάπνισμα ενός έως τεσσάρων τσιγάρων την ημέρα να διπλασιάζει την πιθανότητα ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου και να επιταχύνει τη γνωστική εξασθένηση.
Παράλληλα, οι ελεύθερες ρίζες του καπνού και του ατμού προκαλούν έντονο οξειδωτικό στρες, το οποίο καταστρέφει το DNA των κυττάρων, εμποδίζει την αυτοεπιδιόρθωση των ιστών και οδηγεί σε πρόωρη γήρανση του δέρματος.
Επιπλέον, το κάπνισμα παραλύει τα βλεφαριδοφόρα κύτταρα των αεροφόρων οδών, τα οποία είναι υπεύθυνα για τον καθαρισμό των πνευμόνων, αφήνοντας τον οργανισμό πλήρως εκτεθειμένο σε σοβαρές λοιμώξεις του αναπνευστικού, όπως η γρίπη και ο πνευμονιόκοκκος.
Tέλος, η απουσία έντονης οσμής οδηγεί τους χρήστες ηλεκτρονικών συσκευών στο να ατμίζουν σχεδόν αδιάκοπα σε εσωτερικούς χώρους, γεγονός που προκαλεί σταθερά υψηλά επίπεδα νικοτίνης στο αίμα, εντείνοντας τα συμπτώματα άγχους και ευερεθιστότητας.
ΠΡΟΛΗΨΗ
Η αποτελεσματική πρόληψη απαιτεί τη μετατόπιση από το μοντέλο της απλής απαγόρευσης σε ένα σύγχρονο μοντέλο ενίσχυσης της ψυχικής ανθεκτικότητας και της σωστής ενημέρωσης.
Η πρωτογενής πρόληψη πρέπει να ξεκινά από τα σχολεία με εξειδικευμένα προγράμματα υγείας, τα οποία ενημερώνουν τους μαθητές για τις επιθετικές τεχνικές μάρκετινγκ και τη χρήση κρυφών διαφημίσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που στοχεύουν στην παγίδευσή τους.
Στο οικογενειακό περιβάλλον, η ανοιχτή συζήτηση χωρίς επικριτικό τόνο και η διατήρηση ενός πλήρως άκαπνου σπιτιού μειώνουν την πιθανότητα έναρξης του καπνίσματος κατά 70%. Σε επίπεδο πολιτείας, η δευτερογενής πρόληψη επιτυγχάνεται μέσω της αυστηρής φορολογικής πολιτικής που αυξάνει την τιμή των προϊόντων, καθώς και μέσω της απαγόρευσης των γλυκών γεύσεων, όπως η τσιχλόφουσκα, που σχεδιάζονται αποκλειστικά για να προσελκύουν τα παιδιά.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΝΤΑΞΗ
Γ Π ΜΙΧ