Μήνυμα προς Άγκυρα και Τρίπολη από το Συμβούλιο Ασφαλείας – «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί», τόνισε ο πρωθυπουργός, παρουσιάζοντας τον χάρτη της συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης – Στο επίκεντρο τα ελληνικά νησιά, η ΑΟΖ και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας
Σαφές μήνυμα για τη θέση της Ελλάδας απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης από το βήμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, παρουσιάζοντας τον χάρτη της συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης και αμφισβητώντας ευθέως τη νομιμότητά της με βάση τις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Ο πρωθυπουργός, ο οποίος προήδρευσε στην ανοιχτή συζήτηση του Συμβουλίου Ασφαλείας με θέμα «Διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας: Αναδυόμενες τεχνολογίες και θαλάσσια ασφάλεια», αξιοποίησε τη διεθνή αυτή παρουσία για να αναδείξει τις ελληνικές θέσεις σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Με την παρουσίαση του χάρτη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιχείρησε να καταδείξει τη γεωγραφική πραγματικότητα της περιοχής, εστιάζοντας στην παρουσία των ελληνικών νησιών ανάμεσα στις ακτές της Τουρκίας και της Λιβύης. Υποστήριξε ότι η συμφωνία των δύο χωρών επιχειρεί να χαράξει ένα θαλάσσιο σύνορο χωρίς να λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κάσου.
«Είναι παράνομο, είναι αυθαίρετο και αντιβαίνει στη γεωγραφία την ίδια», ανέφερε χαρακτηριστικά για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, προσθέτοντας ότι «η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη».
Η παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο μιας συζήτησης για τη διεθνή θαλάσσια ασφάλεια και την ανάγκη σεβασμού των κοινών κανόνων που διέπουν τις θάλασσες, δίνοντας στην ελληνική θέση ευρύτερη διπλωματική διάσταση.
Ο χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου και η γεωγραφική πραγματικότητα
Κεντρικό σημείο της ομιλίας του πρωθυπουργού αποτέλεσε η γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου και η προσπάθεια της Τουρκίας και της Λιβύης να καθορίσουν θαλάσσιες ζώνες μεταξύ τους, παρακάμπτοντας την παρουσία ελληνικών νησιών.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι οι δύο χώρες δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, αλλά επιχείρησαν να δημιουργήσουν ένα τεχνητό θαλάσσιο σύνορο, το οποίο χαρακτήρισε παράλογο και χωρίς προηγούμενο αντίστοιχης διαγώνιας οριοθέτησης.
«Η Τουρκία και η Λιβύη έχουν προσπαθήσει ουσιαστικά να χαράξουν ένα θαλάσσιο σύνορο μεταξύ τους, ωσάν να μην υπάρχουν τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους», ανέφερε, παρουσιάζοντας τον χάρτη ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της διαφοράς ανάμεσα στη γεωγραφική πραγματικότητα και τη χάραξη που επιχειρείται μέσω του μνημονίου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Κρήτη, την οποία χαρακτήρισε ένα από τα μεγαλύτερα νησιά της Μεσογείου, επισημαίνοντας ότι έχει περισσότερους από 620.000 κατοίκους. Αναφέρθηκε επίσης στη Ρόδο, όπου ζουν περίπου 125.000 άνθρωποι, καθώς και στην Κάρπαθο και την Κάσο.
«Δεν πρόκειται για ακατοίκητους βράχους στη μέση της θάλασσας. Πρόκειται για ακμάζουσες κοινότητες, με ιστορία αιώνων, δυναμικές οικονομίες, όπου ζουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι», τόνισε.
Με την αναφορά αυτή, ο πρωθυπουργός επιχείρησε να αναδείξει ότι τα ελληνικά νησιά δεν μπορούν να αγνοούνται κατά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, υπογραμμίζοντας ότι η ύπαρξή τους και τα δικαιώματά τους αποτελούν ουσιαστικό στοιχείο της γεωγραφίας και του διεθνούς νομικού πλαισίου.
Η ελληνική επιχειρηματολογία για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης του Κυριάκου Μητσοτάκη αφιερώθηκε στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, την οποία παρουσίασε ως βασικό θεμέλιο της διεθνούς θαλάσσιας τάξης.
Όπως σημείωσε, η Σύμβαση έχει 172 συμβαλλόμενα μέρη και περιλαμβάνει θεμελιώδεις διατάξεις που αντανακλούν το εθιμικό διεθνές δίκαιο και είναι δεσμευτικές για όλα τα κράτη.
Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά ούτε να προσαρμόζονται στις επιδιώξεις συγκεκριμένων χωρών.
Στο πλαίσιο αυτό, διαχώρισε τη δυνατότητα οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης από την προσπάθεια δημιουργίας θαλάσσιου συνόρου μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.
Όπως ανέφερε, Ελλάδα και Λιβύη είναι φυσικοί γείτονες στη θάλασσα, με αντικείμενες ακτές, και έχουν τη δυνατότητα να οριοθετήσουν τις θαλάσσιες ζώνες τους μέσω συμφωνίας, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Αντίθετα, κατά την ελληνική επιχειρηματολογία που παρουσίασε, η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντίστοιχη γεωγραφική σχέση αντικείμενων ή παρακείμενων ακτών που να δικαιολογεί τη συγκεκριμένη χάραξη.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έκανε επίσης ειδική αναφορά στα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
«Το Διεθνές Δίκαιο είναι απολύτως σαφές: τα νησιά έχουν δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης», υπογράμμισε.
Παράλληλα, τόνισε ότι καμία συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να στερήσει από ένα τρίτο κράτος τα κυριαρχικά του δικαιώματα.
«Και καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να υπερισχύει του Διεθνούς Δικαίου», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η επικύρωση από τη Βουλή της Λιβύης δεν αλλάζει τη θέση της Αθήνας
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο πρωθυπουργός και στην πρόσφατη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν μπορεί να μεταβάλει τον νομικό χαρακτήρα της συμφωνίας ούτε να την καταστήσει νόμιμη, εφόσον, σύμφωνα με την ελληνική θέση, παραβιάζει τις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
«Η πρόσφατη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μπορεί να μετατρέψει ένα παράνομο μνημόνιο σε νόμιμη συμφωνία», τόνισε.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η συμφωνία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την αμφισβήτηση νόμιμων δραστηριοτήτων στη θάλασσα ή για την παρεμπόδιση στρατηγικών έργων που σχεδιάζονται στην ευρύτερη περιοχή.
Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, τέτοιου είδους αμφισβητήσεις μπορούν να δημιουργήσουν εμπόδια στην ενεργειακή ασφάλεια, στη διασυνδεσιμότητα και στην οικονομική ανάπτυξη της Ανατολικής Μεσογείου.
Ειδικότερα, αναφέρθηκε σε έργα που συνδέονται με την ενεργειακή συνεργασία, την ηλεκτρική διασύνδεση, την ανταλλαγή δεδομένων και τη δημιουργία ισχυρότερων δικτύων μεταξύ των χωρών της περιοχής.
Όπως σημείωσε, πρόκειται για υποδομές με στρατηγική και οικονομική σημασία, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν στη μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια, στην πρόσβαση σε πιο προσιτή ηλεκτρική ενέργεια και στην ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας.
Το παράδειγμα της συμφωνίας Ελλάδας – Αιγύπτου
Στην ομιλία του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, η οποία υπογράφηκε το 2020.
Την παρουσίασε ως παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο δύο γειτονικά κράτη μπορούν να καταλήξουν σε αμοιβαία αποδεκτές λύσεις, με βάση το Διεθνές Δίκαιο.
Η συμφωνία αυτή, όπως ανέφερε, αποδεικνύει ότι οι θαλάσσιες διαφορές μπορούν να αντιμετωπίζονται μέσω διαπραγματεύσεων και συνεννόησης, χωρίς μονομερείς ενέργειες και αυθαίρετες διεκδικήσεις.
Χρησιμοποίησε μάλιστα ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για να αναδείξει τις συνέπειες μιας αυθαίρετης οριοθέτησης: αναρωτήθηκε εάν θα μπορούσε να θεωρηθεί νόμιμη μια υποθετική συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Τυνησίας, η οποία θα αγνοούσε την ύπαρξη της Σικελίας και της Μάλτας.
Με αυτόν τον τρόπο επιχείρησε να εξηγήσει στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας γιατί, κατά την ελληνική θέση, η γεωγραφία και τα δικαιώματα των νησιών δεν μπορούν να παρακάμπτονται κατά τη χάραξη θαλάσσιων ορίων.
Η ελληνική θέση και η ευρωπαϊκή διάσταση
Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η ελληνική θέση απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αποτελεί αποκλειστικά εθνική διεκδίκηση, αλλά έχει τύχει ευρύτερης ευρωπαϊκής υποστήριξης.
Όπως ανέφερε, ο παράνομος χαρακτήρας του μνημονίου έχει αναγνωριστεί από τη διεθνή κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Αυτό δεν αποτελεί θέση μόνο της Ελλάδας», σημείωσε, προσθέτοντας ότι ο χρόνος που περνά ή η επανάληψη των ίδιων διεκδικήσεων δεν μεταβάλλουν, κατά την ελληνική θέση, τον χαρακτήρα μιας συμφωνίας που θεωρείται παράνομη.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε το ζήτημα με τη συνολική λειτουργία της διεθνούς τάξης, επισημαίνοντας ότι η επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων μπορεί να υπονομεύσει την ειρήνη, τη σταθερότητα και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών.
«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε οι θάλασσές μας να μετατραπούν σε ζούγκλα, όπου τα κράτη επιλέγουν ποιους κανόνες θα τηρούν και όπου οι αυθαίρετες διεκδικήσεις αντικαθιστούν το Διεθνές Δίκαιο», ανέφερε.
Θαλάσσια ασφάλεια, εμπόριο και ενεργειακές διαδρομές
Πέρα από το ειδικό ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου, η ομιλία του πρωθυπουργού είχε ευρύτερη θεματολογία, καθώς επικεντρώθηκε στις σύγχρονες προκλήσεις για τη θαλάσσια ασφάλεια και τον ρόλο των νέων τεχνολογιών.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε ότι περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών, σε όγκο, πραγματοποιείται μέσω θαλάσσης.
Τα πλοία μεταφέρουν ενέργεια, τρόφιμα και εμπορεύματα που τροφοδοτούν τις οικονομίες και συνδέουν τις διεθνείς αγορές. Για τον λόγο αυτό, η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
Αναφέρθηκε στις απειλές που αντιμετωπίζει η εμπορική ναυτιλία σε διάφορες περιοχές, από τα Στενά του Ορμούζ και την Ερυθρά Θάλασσα έως τη Μαύρη Θάλασσα.
Ειδική αναφορά έκανε στην επίθεση που είχε δεχθεί την προηγούμενη ημέρα εμπορικό φορτηγό πλοίο ελληνικών συμφερόντων στη Μαύρη Θάλασσα, το οποίο βυθίστηκε.
Ο πρωθυπουργός καταδίκασε την επίθεση, χαρακτηρίζοντας απολύτως απαράδεκτες τις στοχευμένες ενέργειες κατά της εμπορικής ναυτιλίας.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι τέτοιου είδους περιστατικά αναδεικνύουν την ανάγκη για μια παγκόσμια ναυτική εκεχειρία, η οποία θα διασφαλίζει την ασφαλή και ελεύθερη διέλευση των εμπορικών πλοίων ακόμη και σε περιόδους πολεμικών συγκρούσεων.
Όπως επισήμανε, οι επιθέσεις στη ναυτιλία δεν έχουν μόνο στρατιωτικές ή γεωπολιτικές συνέπειες. Επηρεάζουν τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού, αυξάνουν το κόστος μεταφοράς και τα ασφάλιστρα των πλοίων, δημιουργούν ανασφάλεια στις αγορές και ασκούν πρόσθετες πιέσεις στις τιμές της ενέργειας και των προϊόντων.
Το τελικό κόστος, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, μεταφέρεται στους πολίτες και στα νοικοκυριά, τα οποία ήδη αντιμετωπίζουν τις συνέπειες της ακρίβειας.
Το μήνυμα προς την Ευρώπη και η επιχείρηση ASPIDES
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε και το ζήτημα της ευρωπαϊκής ευθύνης για την προστασία των θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών.
Υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να επιδιώκει να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην παγκόσμια οικονομία, παραμένοντας θεατής όταν απειλείται η ασφάλεια των εμπορικών της οδών.
Όπως ανέφερε, απαιτείται μεγαλύτερη ευρωπαϊκή παρουσία στην ευρύτερη περιοχή, ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων και μεγαλύτερη ετοιμότητα για την αντιμετώπιση απειλών κατά της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση «ASPIDES» στην Ερυθρά Θάλασσα, στην οποία η Ελλάδα διαδραματίζει ηγετικό ρόλο.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να αναπτύξει ισχυρότερες δυνατότητες στον τομέα της ασφάλειας, σε συνεργασία με τις χώρες της ευρύτερης γειτονιάς της.
Τεχνητή νοημοσύνη και νέες τεχνολογίες στη θαλάσσια επιτήρηση
Στο πλαίσιο της συζήτησης του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε και στις δυνατότητες που προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες για την προστασία των θαλασσών.
Ειδικότερα, έκανε λόγο για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, των δορυφόρων και των προηγμένων αισθητήρων στη θαλάσσια επιτήρηση, στην έγκαιρη προειδοποίηση και στην αντιμετώπιση απειλών.
Όπως σημείωσε, η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει σημαντικά εργαλεία στις κυβερνήσεις, ωστόσο δεν αρκεί από μόνη της για την αντιμετώπιση των σύγχρονων προκλήσεων.
«Η τεχνολογία από μόνη της, δυστυχώς, δεν αποτελεί στρατηγική. Πρέπει να μετατρέψουμε την πληροφορία σε γνώση και τη γνώση σε αποτελεσματική δράση», ανέφερε.
Παρουσίασε επίσης την ελληνική προσέγγιση στον τομέα της θαλάσσιας επιτήρησης, σημειώνοντας ότι η χώρα επενδύει σε προηγμένες δυνατότητες παρακολούθησης, διοίκησης και ελέγχου, αξιοποιώντας δορυφόρους, αισθητήρες και συστήματα παρακολούθησης πλοίων.
Στόχος, όπως εξήγησε, είναι η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης εικόνας της ναυτιλιακής δραστηριότητας σε πραγματικό χρόνο.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι καμία χώρα δεν μπορεί να προστατεύσει μόνη της τις θάλασσες και ότι απαιτείται ενισχυμένη διεθνής συνεργασία, ανταλλαγή πληροφοριών και επενδύσεις σε σύγχρονες ναυτιλιακές δυνατότητες, με σταθερό σημείο αναφοράς το Διεθνές Δίκαιο.
Η ελληνική προεδρία της ΕΕ το 2027 και η δέσμευση για το Διεθνές Δίκαιο
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στην επικείμενη ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Όπως ανέφερε, η θαλάσσια ασφάλεια θα παραμείνει ψηλά στις ελληνικές προτεραιότητες, καθώς συνδέεται άμεσα με την οικονομική ευημερία, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη διεθνή σταθερότητα.
Στο καταληκτικό μήνυμά του, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της θάλασσας ως πεδίου συνεργασίας μεταξύ των κρατών, αλλά και ως ενδεχόμενου χώρου αντιπαράθεσης όταν παραβιάζονται οι διεθνείς κανόνες.
«Η θάλασσα μπορεί να μας ενώνει, μπορεί όμως και να μας χωρίζει. Μπορεί να αποτελεί γέφυρα μεταξύ των εθνών, πηγή ευμάρειας, ή πεδίο αντιπαράθεσης και σύγκρουσης. Το ποιο μονοπάτι θα ακολουθήσουμε είναι, τελικά, δική μας επιλογή. Και αυτή η επιλογή έχει ως αφετηρία τον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου», ανέφερε.
Κλείνοντας, επανέλαβε τη δέσμευση της Ελλάδας να υπερασπίζεται το Διεθνές Δίκαιο και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, επιδιώκοντας τη συνεργασία με τους διεθνείς εταίρους για τη διατήρηση ανοιχτών, ασφαλών και ειρηνικών θαλασσών.
Η παρουσίαση του τουρκολιβυκού χάρτη στο Συμβούλιο Ασφαλείας αποτέλεσε το πιο χαρακτηριστικό σημείο της παρέμβασής του, καθώς έφερε στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης τη διαφωνία Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και το ζήτημα της προστασίας των δικαιωμάτων των νησιών βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
