Μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών φέρνει στο φως η Μεγαλόπολη Αρκαδίας, αλλάζοντας τα δεδομένα για την προϊστορία της Ελλάδας και της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Οι γεωαρχαιολογικές έρευνες που ολοκληρώθηκαν στην περιοχή του λιγνιτωρυχείου αποκάλυψαν πέντε νέες παλαιολιθικές θέσεις, με σημαντικότερη εκείνη των Κυπαρισσίων, η οποία χρονολογείται περίπου 700.000 χρόνια πριν και αποτελεί πλέον την αρχαιότερη χρονολογημένη αρχαιολογική θέση της Κατώτερης Παλαιολιθικής στη χώρα μας. Το ακόμη πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι η θέση αυτή εντοπίστηκε περίπου 70 μέτρα κάτω από τη σημερινή επιφάνεια του εδάφους, αποκαλύπτοντας έναν ολόκληρο χαμένο κόσμο που παρέμενε θαμμένος για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.
Στο σημείο οι επιστήμονες εντόπισαν λίθινα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι πρώτοι άνθρωποι, μαζί με απολιθωμένα κατάλοιπα ζώων που έχουν εξαφανιστεί εδώ και χιλιάδες χρόνια από την Ευρώπη. Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα περιλαμβάνονται οστά από γιγαντιαίο ελάφι (Praemegaceros), ελέφαντα, ρινόκερο, ιπποπόταμο, αλλά και ένα δόντι μακάκου, ενός πιθήκου που μαρτυρά πως το κλίμα της περιοχής ήταν εντελώς διαφορετικό από το σημερινό. Τα ευρήματα αποδεικνύουν ότι η λεκάνη της Μεγαλόπολης αποτελούσε ένα ιδιαίτερα πλούσιο οικοσύστημα, όπου συνυπήρχαν μεγάλα θηλαστικά και ανθρώπινοι πληθυσμοί πολύ νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.
Η έρευνα αποκάλυψε συνολικά πέντε νέες αρχαιολογικές θέσεις διαφορετικών περιόδων της Παλαιολιθικής. Στη θέση Κυπαρίσσια 3 βρέθηκαν κυρίως οστά ελεφάντων σε άμεση σύνδεση με λίθινα εργαλεία, στοιχείο που επιβεβαιώνει την ανθρώπινη δραστηριότητα στην περιοχή. Στη θέση Μαραθούσα 2, ηλικίας περίπου 450.000 ετών, οι ερευνητές εντόπισαν τμήμα σκελετού ιπποπόταμου με εμφανή ίχνη κοπής από λίθινα εργαλεία, ένα από τα ελάχιστα γνωστά παραδείγματα εκμετάλλευσης ιπποπόταμου από προϊστορικούς ανθρώπους στην Ευρώπη κατά την περίοδο του Πλειστόκαινου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η θέση Τριπόταμος, η οποία χρονολογείται περίπου 400.000 χρόνια πριν και βρίσκεται περίπου 15 μέτρα κάτω από τη σημερινή επιφάνεια. Εκεί βρέθηκε μεγάλος αριθμός λίθινων εργαλείων, τα οποία παρουσιάζουν πιο εξελιγμένες τεχνικές κατεργασίας σε σχέση με τα παλαιότερα ευρήματα, προσφέροντας σημαντικά στοιχεία για την τεχνολογική εξέλιξη των πρώτων ανθρώπινων πληθυσμών που έζησαν στον ελλαδικό χώρο.
Εξίσου σημαντική θεωρείται και η θέση Χωρέμη, η οποία εντοπίστηκε περίπου οκτώ μέτρα κάτω από τη σημερινή επιφάνεια και χρονολογείται περίπου 280.000 χρόνια πριν. Πρόκειται για την αρχαιότερη γνωστή θέση της Μέσης Παλαιολιθικής στην Ελλάδα και μία από τις παλαιότερες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Εκεί βρέθηκαν λίθινα εργαλεία με χαρακτηριστικά της Μέσης Παλαιολιθικής, αλλά και οστά κυρίως ελαφοειδών, αρκετά από τα οποία φέρουν ίχνη ανθρώπινης επεξεργασίας, αποδεικνύοντας τη συνεχή παρουσία ανθρώπων στην περιοχή για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.
Η χρονολόγηση όλων των θέσεων πραγματοποιήθηκε με τη χρήση προηγμένων επιστημονικών μεθόδων, όπως ο παλαιομαγνητισμός, η οπτική φωταύγεια, ο συντονισμός ηλεκτρονικής στροφορμής, η μέθοδος ουρανίου-σειράς, τα κοσμογενή ραδιονουκλίδια, καθώς και βιοστρωματογραφικές και λιθοστρωματογραφικές αναλύσεις. Ο συνδυασμός αυτών των τεχνικών επέτρεψε στους επιστήμονες να προσδιορίσουν με μεγάλη ακρίβεια την ηλικία των ευρημάτων και να ανασυνθέσουν την ιστορία της περιοχής.
Τα νέα στοιχεία οδηγούν τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι η λεκάνη της Μεγαλόπολης αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα οικολογικά καταφύγια της νότιας Ευρώπης κατά τις παγετώδεις περιόδους. Η παρουσία ανθρώπων, ελεφάντων, γιγαντιαίων ελαφιών, ρινόκερων και ιπποπόταμων στο ίδιο περιβάλλον αποδεικνύει ότι η περιοχή φιλοξενούσε έναν πλούσιο και ιδιαίτερα δυναμικό προϊστορικό κόσμο. Η ανακάλυψη θεωρείται κομβικής σημασίας όχι μόνο για την ελληνική αρχαιολογία, αλλά και για τη μελέτη της εξέλιξης των πρώτων ανθρώπινων πληθυσμών στην Ευρώπη, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην έρευνα της προϊστορίας και αποδεικνύοντας ότι η ελληνική γη εξακολουθεί να κρύβει ανεκτίμητους θησαυρούς κάτω από την επιφάνειά της.