Μπορείς να καταλάβεις τον κακό κριτικό από το γεγονός ότι αρχίζει και μιλά για τον καλλιτέχνη και όχι για το έργο…Ezra Pound
Προ ημερών, συνέβη ένα περιστατικό που, όπως πολλά άλλα που αφορούν στον φασισμό της λογοκρισίας, κόντεψε να περάσει στα «ψιλά». Σε ένα από τα πιο προβεβλημένα φεστιβάλ που αφορούν στα κόμικς, το ComicdomCon, που πρόκειται να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τον προσεχή Μάιο, καλλιτέχνης που, αρχικά, εγκρίθηκε να λάβει μέρος σ’ αυτό, τελικώς απορρίφθηκε για… ιδεολογικούς, όπως παραδέχτηκαν οι διοργανωτές του φεστιβάλ, λόγους!
Ο Κωνσταντίνος Παππάς, ένας νεαρός καλλιτέχνης που δραστηριοποιείται στο χώρο των κόμικς και με θεματολογία κυρίως ιστορική που αφορά στις μεγάλες στιγμές της Ελληνικής Ιστορίας (η εικόνα που συνοδεύει το κείμενο είναι έργο του εν λόγω καλλιτέχνη και
απεικονίζει την μάχη του Σκρα) «εξοβελίστηκε» από τους διοργανωτές του Φεστιβάλ, διότι θεωρήθηκε ότι δεν ταιριάζει… ιδεολογικά! Μάλιστα…
Η λογοκρισία στην τέχνη δεν είναι σύγχρονο φαινόμενο. Ήδη από τον Πλάτωνα ακούμε ότι η τέχνη που δεν υπηρετεί τη δική μας πολιτική ιδεολογία (τον τρόπο, δηλαδή που επιθυμούμε να οργανώσουμε την κοινωνική και πολιτική μας ζωή), είναι επικίνδυνη και
πρέπει να εξοβελίζεται. Αλλά και σε όλη την ιστορία της Τέχνης, καλλιτέχνες έγιναν αντικείμενο χλευασμού ή εκδιώχθηκαν για τις ιδέες τους ή και για την ίδια την τέχνη τους, όταν αυτή θεωρήθηκε «ενοχλητική» και «απειλητική» για το κοινωνικοπολιτικό status quo
της εποχής. Ο Ν. Εγγονόπουλος το είχε επισημάνει αυτό, λέγοντας ότι «στον τόπο μας, και μάλιστα στα χρόνια τα δικά μας, η εκτίμηση εκδηλώνεται με αμείλικτη καταδίωξη».
Μελετώντας τη σχέση πολιτικής και τέχνης, η αντίδραση αυτή εγκαλείται συνήθως, και δικαίως, ως φασιστική – με την ευρεία έννοια του όρου. Το ενδιαφέρον, πάντως είναι ότι στη σύγχρονη εποχή, αυτή η φασίζουσα νοοτροπία έχει άλλο χρώμα από τη συνήθη. Απ’ ότι φαίνεται, επιτέλους ανακαλύψαμε ότι ο φασισμός δεν έχει χρώμα. Σήμερα, οι άνθρωποι που εγκαλούν τους άλλους για φασισμό είναι συνήθως οι
ίδιοι φασίστες που δεν μπορούν ν’ ανεχτούν οι άλλοι να έχουν διαφορετικές ιδέες από αυτούς…
Τέχνη και ιδεολογία έχουν πολλά πάρε-δώσε στην ιστορία. Αυτό δεν είναι κακό. Όμως, πάντοτε η κριτική ενός έργου τέχνης είναι κριτική προς το έργο, όχι προς τον καλλιτέχνη. Όταν κρίνεις το έργο κάποιου, είσαι κριτικός. Όταν κρίνεις τις απόψεις κάποιου κι όχι το ίδιο το έργο του, είσαι φασίστας. Η στάση, λοιπόν των διοργανωτών του Φεστιβάλ να κρίνουν κάποιον όχι με βάση την ποιότητα του έργου του, αλλά με βάση την ιδεολογική του… ταυτότητα και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη θεματική του έργου, δείχνει έναν αποτροπιαστικό φασισμό. Θεωρώ ότι θα ήταν καλό οι χορηγοί και υποστηρικτές του εν λόγω Φεστιβάλ να πάρουν θέση και, εν τέλει, να αποσύρουν την όποια υποστήριξή τους από τέτοιες διοργανώσεις που εμπεριέχουν φασιστικές νοοτροπίες.
Έχει ειπωθεί ότι το νόημα κάθε μεγάλης τέχνης είναι να ενοχλεί. Αντιστοίχως, η ελευθερία της έκφρασης, συστατικό στοιχείο των δημοκρατικών κοινωνιών, είναι να αποδέχεται κάθε έκφραση, όσο κι αν αυτή ενοχλεί κάποιους. Εδώ, λοιπόν έχουμε ξεκάθαρη καταπάτηση της ελευθερίας της έκφρασης, όνειδος για τη δημοκρατία.Το όνειδος αυτό δεν ανήκει μόνο στους διοργανωτές. Ανήκει πλέον στους χορηγούς, στους υποστηρικτές, στους καλλιτέχνες που δέχονται τον φασισμό αυτό ενάντια σε ομότεχνό τους, στους επισκέπτες του εν λόγω
Φεστιβάλ. Διότι ο φασισμός δεν χαρακτηρίζει μονάχα όσους τον διακηρύττουν, αλλά και όλους, όσοι λειτουργούν ως δεκανίκια του…
* Ο Δρ Δημήτριος Γκίκας είναι Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης και κατέχει Διδακτορικό στην Πολιτική Φιλοσοφία και τη Φιλοσοφία της Τέχνης. Έχει συγγράψει πληθώρα άρθρων και έχει δημοσιεύσει βιβλία και μελέτες στην Πολιτική Φιλοσοφία, την Ιστορία της Τέχνης
και την Αισθητική. Είναι Κοινοτικός Σύμβουλος του Δήμου Καλλιθέας και Αναπληρωτής Πρόεδρος στο Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών.