κι εγώ σε γύρευα στις Τζιτζιφιές: όταν τα άλογα, οι πρόσφυγες και τα μπουζούκια άλλαξαν τον χάρτη της Αθήνας

 Ένα κομμάτι της αθηναϊκής ιστορίας που για δεκαετίες έμενε διάσπαρτο σε αφηγήσεις ηλικιωμένων, ξεχασμένες φωτογραφίες και θραύσματα μνήμης, επιχειρεί να ενώσει το ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους «…κι εγώ σε γύρευα στις Τζιτζιφιές…». Δημιουργοί και παρουσιαστές του είναι ο Σπύρος Κερκύρας και ο Mike Πούγουνας, οι οποίοι υπογράφουν μια καθαρά ανεξάρτητη, D.I.Y. καταγραφή της αστικής λαογραφίας της Καλλιθέα.

 Το ντοκιμαντέρ που μπορείτε να δείτε παρακάτω εστιάζει στη περιοχή του Δήμου Καλλιθέας στις Τζιτζιφιές, μια περιοχή που από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι και τη δεκαετία του 1960 αποτέλεσε σημείο-κλειδί για την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική εξέλιξη της Αθήνας. Η μεγάλη τομή έρχεται μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όταν περίπου 22.000 πρόσφυγες εγκαθίστανται στην περιοχή, αλλάζοντας ριζικά τον πληθυσμιακό και παραγωγικό της χαρακτήρα. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1925, ξεκινούν οι ιππικοί αγώνες στον νεόκτιστο Ιππόδρομος Καλλιθέας, δημιουργώντας εκατοντάδες θέσεις εργασίας και φέρνοντας πρωτόγνωρη οικονομική άνθιση.

 Ο Ιππόδρομος δεν ήταν απλώς ένας χώρος αγώνων. Γύρω του αναπτύχθηκε ένα ολόκληρο οικοσύστημα: επαγγέλματα, μαγαζιά, ταβέρνες, καφενεία, νυχτερινά κέντρα. Το χρήμα που κυκλοφορούσε στις Τζιτζιφιές μετέφερε εκεί το κέντρο της διασκέδασης, προσελκύοντας μουσικούς και θαμώνες από τον Πειραιά και όλη την Αθήνα. Έτσι, οι Τζιτζιφιές γίνονται για περίπου τρεις δεκαετίες το απόλυτο σημείο αναφοράς της νυχτερινής ζωής.

 Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το ρεμπέτικο βρίσκει νέο χώρο έκφρασης και μετασχηματισμού. Κεντρικός αφηγηματικός άξονας του ντοκιμαντέρ είναι η ζωή και η πορεία του Γιάννης Παπαϊωάννου, ο οποίος φτάνει στις Τζιτζιφιές ως εργάτης στον Ιππόδρομο και εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους δημιουργούς του λαϊκού τραγουδιού. Μέσα από τη δική του διαδρομή, ξεδιπλώνεται παράλληλα η εξέλιξη της ελληνικής μουσικής στον 20ό αιώνα: από το ρεμπέτικο, στο λαϊκό, και αργότερα στο τραγούδι της πίστας.

 Οι Κερκύρας και Πούγουνας δεν περιορίζονται σε μια απλή ιστορική αφήγηση. Μέσα από μαρτυρίες μουσικών, μαγαζατόρων, αναβατών, ιδιοκτητών αλόγων και εργαζομένων της νύχτας των δεκαετιών ’50, ’60 και ’70, αποτυπώνουν την καθημερινότητα μιας γειτονιάς που έζησε έντονα και πλήρωσε το τίμημα της «ανάπτυξης». Το ντοκιμαντέρ δεν αποφεύγει τη σκοτεινή πλευρά της ιστορίας: την εκμετάλλευση των ζώων, τις δύσκολες συνθήκες στα ιπποστάσια και, αργότερα, την εγκατάλειψη των αλόγων όταν ο Ιππόδρομος μεταφέρθηκε στο Μαρκόπουλο.

Γυρισμένο με τα πιο απλά μέσα κινητά τηλέφωνα και μια κάμερα super 8  το φιλμ απορρίπτει συνειδητά κάθε αισθητική εξωραϊσμού. Δεν υπάρχει χρηματοδότηση, δεν υπάρχουν χορηγοί, δεν υπάρχει θεσμική στήριξη. Υπάρχει μόνο η ανάγκη καταγραφής μιας μνήμης που χάνεται. Το ντοκιμαντέρ κλείνει με το τραγούδι «Το Μερτικό των Αλόγων», λειτουργώντας ως σχόλιο πάνω στην ανθρώπινη λογική του «ό,τι δεν εξυπηρετεί, εξαφανίζεται».

Το «…κι εγώ σε γύρευα στις Τζιτζιφιές…» που μπορείτε να δείτε παραπάνω είναι διαθέσιμο δωρεάν στο διαδίκτυο και έχει ήδη βρει ανταπόκριση από ανθρώπους σε όλη την Ελλάδα άλλους που ενδιαφέρονται για την ιστορία του Ιπποδρόμου, άλλους για το ρεμπέτικο και άλλους για την ίδια την πόλη και τις γειτονιές της. Περισσότερο από ένα ντοκιμαντέρ, αποτελεί μια πράξη μνήμης και αντίστασης στη λήθη: μια υπενθύμιση ότι ο πολιτισμός δεν γεννιέται στα γραφεία και τα υπουργεία, αλλά στους δρόμους, στα μαγαζιά και στις ζωές των απλών ανθρώπων. Στο ίδιο κανάλι φιλοξενούνται και τα δύο μικρού μήκους ντοκιμαντέρ «Όταν η Καλλιθέα Πήγαινε Cinema», που καταγράφουν την πορεία των κινηματογραφικών αιθουσών της περιοχής, συμπληρώνοντας μια ενιαία, ανεξάρτητη προσπάθεια αστικής λαογραφίας.